Кіріспе
Ирланд мифологиясының Ольстер циклындағы батыр Коналл Сернах (қазіргі жазуы: Коналл Кеарнах) – Ирландия мифологиясының Ольстер циклындағы Улайдтың батыры. Оның мойны қисық, және ол әрқашан Конахттық адамның басын тізесінің астында ұйықтап жатқан деседі. Оның лақабы әдетте "жеңісқанат" немесе "жеңісті" деп аударылады, бірақ бұл сирек кездесетін сөз, сондықтан кейбір мәтіндер оның мағынасын түсіндіруге тырысады. Басқа нұсқалар бойынша, оның мағынасы "бұрышты, қырлы", "ісінген" немесе "тағам немесе ыдыс сақтауға арналған" болуы мүмкін. Огам жазуларында "Коналл" есімінің бастапқы түрі Кунавалас болған.
Conall Cernach (modern spelling: Conall Cearnach) is a hero of the Ulaid in the Ulster Cycle of Irish mythology. He had a crooked neck and is said to have always slept with the head of a Connachtman under his knee. His epithet is normally translated as "victorious" or "triumphant", although it is an obscure word, and some texts struggle to explain it. Alternative meanings include "angular, having corners", "swollen", or "possessing a dish or receptacle". The original form of the name "Conall" in Ogham inscriptions was Cunavalas.
Туу
Ол б.з.б. 50 жылы шамамен дүниеге келген. Әкесі Амиргин мак Эчит, анасы Финдхоем болды. Ата-анасының некесі бала тумаған, бірақ Финдхоем бір друидқа барып, белгілі бір қайнардан су ішуге кеңес алды. Ол қайнардан су ішіп, бір құрт жұтып қойды, содан кейін жүкті болды. Финдхоемнің інісі Кет мак Магач, Коннахт азаматы, әпкесі Коналл деген ұл туғанға дейін оны қорғады. Друидтер баланы діндеріне қабылдап, оның Коннахттың жартысынан астам ерлерін өлтіретінін және әрқашан белбеуінде Коннахт азаматының басы болатынын болжады. Кет баланы алып, өкшесімен басып, мойнын сындыруға тырысты, бірақ тек зақымдады, нәтижесінде оның немере інісінің мойны қисық болды.
Мак Да Тоның шошқасы
Коналл өмірінің соңына дейін әйелінің інісімен қатыгез жарысқа түсетін. Ол Кетті Лейнстерлік қонақүй иесі Мак Да Тоның үйінде өткен тойда ұятқа қалдырды, онда Коннахт және Ольстер жауынгерлері чемпиондық үлесі үшін өзінің ерліктерімен мақтанысып жарысқан. Кет келгендердің барлығына оларды жекпе-жектен қалай жеңгенін, тіпті Селтхарды да найзасымен қалай жаралы қылғанын еске салды. Бірақ, Кет кесіп бастағанда, Коналл келді, және оның мақтанышы Кеттің мақтанышынан да асып түсті. Кет жеңілгенін мойындады, бірақ ағасы Анлуан болғанда, оның ерліктері тіпті Коналлдікін де басып кететінін айтты. Коналл оған Анлуанның жаңа ғана кесілген басын лақтырып жіберді.
Брикриу мейрамы
Ол сондай-ақ, жеңімпаздың үлесі үшін Брикриудың ұйымдастырған тойында да бақ сынасты, бірақ бұл жолы аз сәттілікке жетті. Брикриу кезегімен Коналлға, Лоегаир Буадахқа және Кучулайнға барып, олардың әрқайсысына жеңімпаздың үлесін уәделеді. Той басталғанда, үш жауынгердің әрқайсысының көлікшісі тұрып, өз мырзаларына жеңімпаздың үлесін талап етті. Конналл, Лаегар және Кучулинн арасында төбелес шықты, бірақ король Конхобар, Фергус және Сенча оларды таратуға араласты. Осы уақытта Брикриу үш батырдың әйелдеріне – Коналлдың әйелі Лендебайрға, Лоегаирдің әйелі Федельмге және Кучулинннің әйелі Эмерге – барып, тойда оларға артықшылық уәде етті. Әйелдер келгенде, Конналл, Лоегаир және Кучулинн тағы да зорлық-зомбылыққа ұшырауға дайын тұрды. Эмер бірінші болып кірді, себебі Кучулин үйдің бір жағын көтеріп, осы арқылы Брикриуды жоғалып кетірді. Ольстерліктер бұл дауды шешу үшін алдымен Коннахт патшасы және патшайымы Аилиль мен Медбке, содан кейін Мюнстер патшасы Ку Ройге жүгінді. Әр сынақта Кучулин жеңіске жетті, бірақ Коналл да, Лоегаир да нәтижені қабылдағысы келмеді. Соңында, Емен-Махада үлкен балға ұстаған қорқынышты, алып қарапайым адам пайда болды. Ол үш батырдың әрқайсысына өзінің басын кесіп, келесі күні оның басын кесуге рұқсат беру шартымен, өзінің басын кесуге шақырды. Лоегаир бұл шақыруды қабылдап, қарапайым адамның басын кесіп тастады, ал ол басын алып кетіп қалды. Ол келесі күні қайтып келді, бірақ Лоегаирті ешкім көрмеді. Конналл келесі болып шақыруды қабылдады, бірақ ол да өз міндеттемесін орындамады. Ақырында Кучулин қарапайым адамның басын кесіп, келесі күні уәделенгендей оның балғасына мойынұсынды. Қарапайым адам оны аяп, өзін Ку Рой екенін ашты және Кучулиннің Ольстерліктердің кез келген тойында жеңімпаздың үлесін даусыз алуы керек екенін жариялады.
Фрейхтың малға шабуыл жасауы
Ол Коннахт батыры Фрейхке ұрланған әйелі мен ұлдарын, малын қайтарып алуға көмектесті. Олар оларды Албаға (Шотландияға) дейін, оңтүстікке қарай Ұлыбритания арқылы, Ла-Манш бұғазы арқылы, Ломбардия арқылы, Альп тауларына дейін іздестірді, онда олар қой бағып жүрген ирланд қызымен кездесті. Ол оларға бұл жерді алыстан-жақын малды тонап алатын жауынгерлер билеп тұрғанын және жақында Фрейхтің малы мен отбасын осы жерге әкелгенін айтты. Ол оларға сиырларды бағып жүрген әйелге баруды кеңес берді, ол Фрейхтің әйелі сақталған бекіністі жылан күзетіп тұрғанын ескертті, бірақ олар үшін қақпаны ашық қалдыруға уәде берді. Олар қамалға шабуыл жасағанда, жылан Коналлдың белбеуіне секіріп түсті, бірақ оған ешқандай зиян келтірмеді. Олар Фрейхтің отбасын босатып, барлық мал мен қазынаны алып, келген жолымен Ирландияға қайтып келді.
Хаут шайқасы
Ол Ленстердің патшасы Мес Гедрамен, Ольстер ақыны Атирн тудырған шайқастан кейін жеке шайқасты. Мес Гедра бұрынғы шайқаста бір қолын жоғалтқандықтан, Коналл бір қолын белбеуіне тығып, онымен соғысты. Ол жеңіске жетіп, қарсыласының басын олжа ретінде алды. Мес Гедраның басын иығына қойғанда, оның мойны түзуланды. Коналлдың керуеншісі бас сүйегін көтере алмай, миын кесіп, әкпен араластырып сақтады. Кейін Кет осы тасқан миды ұрлап, Конхобар мак Нессаны өлтіру үшін пайдаланды.
Кучуланнның өлімі
Коналл мен Кучулайнн кім бірінші өлсе, екіншісі түн түспей оның құнын қайтарады деп бір-біріне ант берген. Лугайд мак Кон Рои мен Эрк мак Кайрпри Кучулайннге шабуыл жасап өлтірген соң, Коналл оларды қуды. Лугайдтың да қолы жоқ еді, ал Коналл тағы да бір қолмен соғысты, бірақ бұл жолы ол өзінің аты Деирг нДрухтайг (Жымыр немесе Қан тамшылатып қызыл) Лугайдтың қабырғасын тістегенде ғана жеңіске жетті. Ол екеуінің де басын алды, ал Эрк басын Тараға әкелгенде, оның қарындасы Ахал қайғыдан көз жұмды.
Сетпен соңғы жекпе-жек
Коналл Сетті Ольстерге шабуыл жасап, жиырма жеті адамды өлтіріп, олардың басын алып кеткеннен кейін қуды. Қар жауғандықтан, ол оның ізімен жүре алды. Ол оны қуып жетеді, бірақ оған қарсы тұруға келіспеді, арба жүргізушісі оны батыл болмағандық үшін сөккенше. Олар өткелде кездесті, және Коналл Сетті қатты шайқаста өлтірді, ол өзінің жанына да келді. Оны Брейфненің Белчу есімді Коннахт азаматы тауып, үйіне алып барып, жараларын емдеді, және оның жазылғаннан кейін онымен күресуді жоспарлады. Бірақ Белчу көп ұзамай өзінің адал мінез-құлқына өкініп, үш ұлына Коналды ауру төсегінде жатқанда өлтіруді бұйырды. Коналл естіп, Белчуды төсегіне жатқызып, ұлдары келгенде оны өлтірді. Сосын Коналл олардың үшеуін де өлтіріп, төртеуінің басын үйіне алып қайтты.
Кейінгі жылдар
Конхобар мен оның ұлы Кормак Конд Лонгас өлтірілгеннен кейін Коналлға Ольстер патшалығы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Оның орнына Конхобардың кіші ұлы, оның асырап алған ұлы Кускрейдті патшалыққа ұсынды, және ол патша деп жарияланды. Өмірінің соңғы жылдарында Коналл тері ауруына (алапеске) шалдықты және Коннахттан келген Аилль мен Медбпен бірге тұруға кетті, олар оны күтуге ең қолайлы болды, себебі олардың оның зор аштығын қанағаттандыруға жеткілікті ресурстары болды. Аилль Медбтің артынан басқа әйелмен жүріп, оны алдады, сондықтан Медб Коналлды Аилльді өлтіруге жебеледі, ол Аилльдің Фергус мак Ройхты өлтіргеніне қуанып, осыны істеді. Аилль 1 мамырда, Ла-Белтайнда, яғни сейсенбі күні өлтірілді. Коналл қашып кетті, бірақ Коннахт ерлері оны қуып, келесі дүйсенбіде, 7 мамырда, су өткелінде өлтірді. Ауызша дәстүр мен ескі жазба деректері осы оқиғаның Каван графтығындағы Бэлликоннелл қаласында болғанын көрсетеді.
Отбасы және санжыра
Коналлдың әйелі Лендебайр, Эогайн мак Дюртхахтың қызы еді. Оның басқа да әйелдері болды, олардың ішінде: 1. Афи, Бельку Брейфннің қызы, Коналл өлтірген қыз; 2. Сеалтайрдың қызы Ниам; 3. Фейбе, Конкубурдың қызы, ал оның Коналлдан туған ұлы Фиака Фир Фейбе болды; 4. Федельм Ноикротах, Конхобар мак Нессаның қызы. Ол сонымен қатар Кэрбре Ния Фердің де әйелі болған, бірақ оны тастап Коналлға кетіп қалды; 5. Лонкаид, Етах Екшбеолдың қызы. Оның Коналлдан туған ұлы Ириал Гланмар еді. Ольстер циклының кейіпкері үшін ерекше жайт, Коналл ортағасырлық ирланд генеалогиясында Дал нАраиди және Уи Эхах Кобо патшаларының тегін бастаған ретінде көрсетілген. Сонымен қатар, аңыз бойынша Жоғарғы патша Мал мак Рохриде де оның ұрпағы болған деседі.
Қазіргі заманғы ирланд фольклоры
Қазіргі заманғы ирланд фольклорында Коналл да кездесетін тұлға. Онда ол Фианна қатарындағы адам ретінде айтылады. Бір әңгіме Коналлдың Исаның айқышқа қадалуын көріп, куә болғаны туралы баяндайды.