Кіріспе

Американдық суфражист (1879–1966 жж.)

Люси Бернс (28 шілде 1879 ж. – 22 желтоқсан 1966 ж.) – американдық суфражист және әйелдер құқығын жақтаушы. Ол АҚШ және Ұлыбританиядағы жалынды белсенді, радикалды суфражистер қатарына қосылды. Бернс Элис Полдың жақын досы болды, және екеуі бірлесіп Ұлттық әйелдер партиясын құрды.

Ерте өмір және білім

Бернс ирландтық католик отбасында Нью-Йоркте дүниеге келген. Ол Ұлттық әйелдер партиясының мүшесі Инес Хейнес Ирвиннің «екі жақты қабілеті бар әйел» деп сипаттаған. Ол сөйлеу және жазу өнерінде тең шешендік пен әсемдікке ие. [ ] Ақыл-ойы мен сезімдері жағынан ол жылдам және жылы. [ ] Ол жоғары деңгейдегі интеллектуалдыққа ие; бірақ ол бұл интеллектуалдылықты ізет пен тартымдылықпен толықтыратын, жеңіске жетуге ұмтылған ирландтық мінезімен асып түседі; өте жоғары сезімталдық пен шапшаңдыққа ие әлеуметтік бейімділік. Ол дарынды оқушы болды және алғаш рет 1890 жылы екінші дайындық мектебі үшін Пакер Колледждік Институтына, бастапқыда Бруклин әйелдер академиясы деп аталған мектепке барып оқыды. Пакер Колледждік Институты «қыздарды әйелдерге тәрбиелеумен» мақтанды және діни білім беруді баса назарда ұстап, сонымен қатар «ақыл-оқты нақтылық пен күштілікпен ойлауға баулу» сияқты либералды идеяларды қолдады. Бернс екі жыл бойы Бруклиндегі Эразм орта мектебінде сабақ берді. Бернс білім беру саласын ұнатса да, көбінесе бұл тәжірибе оны ренжітіп, өз оқуын жалғастырғысы келді. 1906 жылы, жиырма жеті жасында, ол тіл білімін жетілдіру үшін Германияға көшіп барды. Германияда Бернс 1906 жылдан 1909 жылға дейін Бонн және Берлин университеттерінде оқыды. Германияда аспирантурада оқып жүргенде Люси Бернс Англияға сапар шегіп, Эмелин Панкхерст және оның қыздары Кристабель мен Сильвиямен танысты. Ол олардың белсенділігі мен харизмасынан осыншалықты шабыттандырылды, аспирантураны тастап, олармен бірге болып, Ұлыбританиядағы әйелдер құқықтары үшін күрескен Әйелдер әлеуметтік және саяси одағында жұмыс істеді. Ол «Әйелдерге дауыс» атты бюллетенін сата бастады және 1909 жылғы 29 маусымда өткен наразылыққа қатысып, тұтқындалды. Бернс кейін 1910 жылдан 1912 жылға дейін Әйелдер әлеуметтік және саяси одағында жалақылы ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. Ол тіпті Лондонға тұтқындалу үшін келгенін және бұл «өте зор құрмет» екенін айтты.

Британиядағы түрме

Бернс Джени Бейнс, Мэри Ли, Элис Пол, Эмили Дэвисон және Мейбл Каппермен бірге Ллойд Джорджтың бюджет туралы Лаймхаус жиынына тоқтама беруге тырысты. Бір полиция қызметкерімен болған қақтығыстан кейін судья Бернсті "өте жаман мысал көрсетті" деп сипаттап, жазасын қатаңдатты. Бернс тағы да Элис Пол және Эдит Ньюмен сияқты суфражистермен бірге Дундиде Ланкастер герцогтығының канцлері Герберт Сэмюэлдің саяси жиынына кіруге тырысты, бірақ кіре алмады. Бернс полиция бөлімшесінің терезелерін бұзып, он күндік жаза алды, онда ол және басқалары аштық жариялады, түрме жасушаларына зақым келтірді және түрме жұмысынан бас тартты. Әйелдер Ұлыбританиядағы сайлау құқығы және американдық әйелдер қозғалысы туралы әңгімелесті. Бернс пен Пол Анна Говард Шоудың американдық сайлау құқығы қозғалысының белсенділігінің жеткіліксіздігіне және тиімсіз басшылығына наразылықтарын бөлісті. Олардың "сыртқы түрі мен мінезі жағынан қарама-қарсы болғанын, Пол әлсіз көрінгенін, ал Бернс биік бойлы, келбетті, күшті денсаулығымен көзге түскенін, Пол келісімге келмейтін, араласуға қиын адам болса, Бернс икемді және келіссөзге дайын болды. Пол – жауынгер, Бернс – дипломат" делінген. Олардың айқын айырмашылықтарына қарамастан, Пол мен Бернс бірлесіп жұмыс істегендіктен, олардың жақтастары оларды "бір ойлы, бір рухты" деп сипаттаған. Бірақ Пол Бернсті "әрқашан менден батыл, табиғатынан мың есе батыл" деп бағалаған. Екі әйел де биліктегі саяси партияны федералдық сайлау құқығы туралы түзетуге жауапты деп санады. Бернс пен Пол бұл талапқа келіссе де, осы оқиға NAWSA-мен олардың арасындағы ажырымның басталуын білдірді. Бернс Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығының қауымдастығының Конгресс одағының атқарушы мүшесі болып бірауыздан сайланды. 1913 жылдың сәуірінде NAWSA радикалды топтан алшақтауды шешті және өздерінің есімін атауда қолдануға рұқсат бермеді, сондықтан Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығының Конгресс одағы жай ғана Конгресс одағы деп қайта аталды. Конгресс одағына көмекші мүшелік берілді, бірақ қарым-қатынас шиеленіскен күйінде қалды. Конгресс одағы мен NAWSA арасындағы шиеленісті күшейту үшін Бернс 1913 жылы NAWSA-ның Вашингтондағы съезінде тағы бір радикалды ұсыныс жасады. Демократтар сол кезде Ақ үйді және Конгрестің екі палатасын бақылап отырғандықтан, Бернс оларға ультиматум қойғысы келді: "Біздің сайлау құқығы туралы заң жобамызды қолдаңыз, әйтпесе сіз қайта сайланбайсыз". Бернс: "Әрекетсіздік ашық жаулық саясаты сияқты нақты жазбаны құрады" деді. Бірнеше күннен кейін Уилсон сайлау құқығын қолдауға берген уәдесінен бас тартып, өзінің жеке көзқарасын Конгресске таңуға ниеті жоқ екенін айтты. Олардың күш-жігеріне қарамастан, Конгресс одағы 1914 жылдың 12 ақпанында NAWSA-дан ресми түрде бөлінді. Пол орталықтандырылған биліктің өз мақсаттарына жету үшін және тиімді жұмыс істеу үшін маңызды деп сенді, сондықтан олар күрт өзгерістер жасамады. Өз мүшелерін қанағаттандыру үшін олар ұсыныстар сұрады және "Біз сіздердің алдымызға қоя алатын кез-келген конструктивті жоспар үшін өте риза боламыз" деді. Энтони түзетуі немесе Монделл қарары әйелдердің сайлау құқығына арналған федералдық түзету болды және ол ақыр соңында он тоғызыншы түзетуге айналды. NAWSA-дан бөлінгеннен кейін Рут Ханна МакКормик NAWSA Конгресс комитетінің төрағасы болды. NAWSA басқармасымен кеңеспей-ақ, ол олардың атынан Шафрот Палмердің альтернативті түзетуін қолдады. Бернс 1914 жылы Антони түзетуі комитеттен шығып, палатаға кірген кезде Конгресс делегаттарының алдында сөйлеген алғашқы әйел болды. Оның сөйлеуі негізінен Элис Полға сахна дайындауға бағытталған болса да, ол Конгресс одағының жетістіктерін де атап өтті. Осыдан кейін Конгресс одағы әйелдерге дауыс беру құқығы бар тоғыз штаттың әрқайсысына екі ұйымдастырушы жіберді. Бернс Калифорниядағы Сан-Францискоға суфражист Роза Уинслоумен бірге барды. Бұл штаттарда әйелдерді ұйымдастыру оңай болған жоқ, ал жеткілікті қаражат жинау әсіресе қиын болды. Бернс: "Егер бұл жердегі әйелдер маған түскі және кешкі асқа жұмсауға дайын ақша берсе, мен керемет боламын" деген сөздері келтірілген. Бернс сайлау құқығы туралы хабарды театрларда, көшелерде, үйме-үй жүріп, мультфильмдер мен кітапшалар таратып таратты. 1914 жылғы сайлау кезінде Демократиялық партия Конгресс одағының өте дауысты сыншысына айналды және ақыр соңында Конгресс одағы бес Демократиялық жеңіліске жауапты болды. 1915 жылы Конгресс одағы филиалы жоқ әр штатты ұйымдастыруға күшін жұмсауды шешті. Бұл жоспардың мақсаты 1914 жылғы штаттық кампаниясының жалғасын беру және сайлау құқығын барлық штаттарда талап етілетін ұлттық мәселеге айналдыру болды. Осы кезеңде NAWSA ішкі шиеленістерді бастан өткерді. 1915 жылғы съезінен кейін Анна Говард Шоу президенттік лауазымнан кетті, және көптеген адамдар бұл Конгресс одағы мен NAWSA арасындағы келісімге мүмкіндік береді деп сенді. Бернс пен Пол 1915 жылдың 17 желтоқсанында Вашингтондағы Уиллард қонақүйінде NAWSA шенеуніктерімен және Конгресс одағынан келген басқа әйелдермен кездесті. NAWSA Конгресс одағының филиалы болуын қалады, бірақ олардың көптеген талаптары болды: Конгресс одағы Демократиялық партияға қарсы кампаниясын тоқтатуы және болашақта ешқандай саяси кампаниялар жүргізбеуі керек еді. Бұл талаптар мүлдем ақылға сыймас деп есептелді және кездесу келісімге келмей, болашақ әрекеттерге мүмкіндік болмады. Бернс бұл жоспарды ынталы түрде қолдады және 1916 жылдың 5, 6 және 7 маусымында Чикагодағы Блэкстоун театрында делегаттар мен әйел сайлаушылар Ұлттық әйелдер партиясын (NWP) құру үшін жиналды. Бернс пен Пол әйелдердің құқықтары үшін, әсіресе олардың дауыс беру құқығы үшін тікелей әрекеттерге берілді. Олар консервативті суфражистерге қарсы болды, олар кем бейімді тактиканы жақтады. NWP мүшелігіне тек сайлау құқығы бар әйелдер ғана қабылданды, ал олардың жалғыз мақсаты әйелдердің сайлау құқығына арналған федералдық түзетуді ілгерілету болды. Бернс Ұлттық әйелдер партиясында үлкен рөл атқарды. Ол ұйымның барлық аспектілерінде бірде-бірде жұмыс істеді. Атап айтқанда, ол бас ұйымдастырушы, лоббиші, газет редакторы, сайлау құқығын насихаттаушы, оқытушы, шешен, тулар кампаниясының архитектор, біріктіруші күш және NWP символы болды. Олар соғыс кезінде де жалғастырды. Ұлттық әйелдер партиясы 1917 жылдың қаңтарынан бастап Вашингтондағы Ақ үйдің алдында ондаған әйелдерді Ұнсыз күзетшілер ретінде пикетке шығарды. Екі партиялық ұйым, ол өз шабуылдарын АҚШ Президенті кеңсесіне, осы жағдайда Вудро Вильсонға бағыттады. Бернс сонымен қатар Бірінші дүние соғысына қарсы болды, оны қуатты адамдар басқарған соғыс деп қарады, нәтижесінде жас адамдар ерікті түрде емес, өз өмірін беруге шақырылды. Ұлттық әйелдер партиясымен оның мансабында Бернс әділетсіздікке қатысты ащы сезімге ие болғаны және президенттің немесе бейжай американдықтардың әрекеттерінен ашуланғаны белгілі болды. Түрмеде Бернс Элис Пол және көптеген басқа әйелдермен бірге аштық жариялады, осылайша олардың себептеріне адалдығын көрсетті, олардың саяси тұтқындар екенін мәлімдеді. Бернс бұрын осындай әрекеттерге қатысқандықтан және Ұлыбританиядағы түрмеде WSPU-мен күштеп тамақтандырылғандықтан аштық жариялауға дайын болды. Түрме шенеуніктері Бернс не істеп жатқанын түсінгеннен кейін, оны аудандық түрмеге ауыстырып, жеке камераға қамады. 1917 жылы үшінші рет қамауға алынғанда судья Бернсті үлгі ретінде көрсетуге тырысты және оған ең жоғары жаза берді. Әйелдерді біріктіру үшін Бернс тізімді атауға тырысты және күзетшілердің көптеген ескертулеріне қарамастан тоқтаудан бас тартты. Бірдеңе шұғыл істеу керек екенін немесе ол әлдеқашан...

Мұра

Бёрнс 2020 жылы Ұлттық әйелдер тарихы альянсының құрметті тұлғасы деп жарияланды.

Темір жауы бар періштелер

2004 жылы HBO Films телеканалы «Iron Jawed Angels» фильмін көрсетті, ол Люси Бернс, Элис Пол және басқа да сайлау құқығы үшін күрескен әйелдердің қозғалысын суреттейді. Бернс рөлін австралиялық актриса Фрэнсис О’Коннор сомдады.

Люси Бернс институты

Люси Бернс институты – Висконсин штатының Мэдисон қаласында орналасқан коммерциялық емес білім беру ұйымы және оның аты Люси Бернс есімімен аталған.

Люси Бернс мұражайы

Люси Бернс мұражайы * 2020 жылдың 25 қаңтарында жұртшылыққа есігін ашты, ал 2020 жылдың 9 мамырында Вирджиния штатының Лортон қаласында, бұрынғы Ококуан жұмыс үйі орнында – сонымен қатар Лортон реформаторы деп те аталатын – салтанатты ашылу рәсімі өтті, осы жерде "Үрей түні" оқиғасы болған. Мұражайдағы көрмелер суфражистердің белсенділігі мен құрбандықтарын, сондай-ақ 1910 жылдардағы "Сайлент Сентинельдер" (Үнсіз күзетшілер) наразылықтарын еске алады.