Кіріспе

Ирландияның күн және құнарлылық құдайы, «Робин Шервуд» эпизоды.

Кром Круах () – христиан дініне дейінгі Ирландияның ежелгі құдайы. Христиан авторларының мәліметінше, оған адамдық құрбандық шалынған және оның құлшылығын Әулие Патрик тоқтатқан. Ол Кром Кройх, Cenn Cruach/Cróich және Cenncroithi деп те аталады. Ол кейінгі мифологиялық және фольклорлық кейіпкер Кром Дубхпен байланысты. 12 ғасырға жататын «жер туралы аңыз» (dinsenchas) өлеңінде сүт пен астық алмасу үшін құрбандық шалу туралы айтылуы, Кромның құнарлылық құдайы болғанын көрсетеді. Оның бейнесі алтыннан жасалған, он екі тас немесе қоладан жасалған мүсіндермен оралып тұрған тұлға ретінде сипатталған. Кейбір зерттеушілер бұл бейнені зодиак белгілерімен оралып тұрған күнді бейнелейтін күн құдайы деп түсіндіреді.

Атауы

Кром Круахтың аты бірнеше түрі бар. Crom (немесе cromm) сөзі "қисық, иілген, соғылған" мағынасын білдіреді, ал О'Райлидің пікірінше, бұл "күркіт" дегенді білдіретін cruim сөзімен байланысты болуы мүмкін. Cenn сөзі "бас" дегенді, ал кеңейтілген мағынасында "бас, көшбасшы" дегенді білдіреді. Cruach (немесе crúach) – "қазаншұқыр, үйінді, топырақ үйіндісі, жиын" деген мағына беретін зат есім, әдетте астық, шөп, торф немесе басқа жиналған заттар, олжа және т.б., тіпті сойылған жауынгерлерге де қатысты қолданылады. Көбінесе бұл сөз үйме-үйме болып көрінетін төбелер мен тауларды сипаттау үшін қолданылады. Майкл Дж. О'Келли Кром Круахты Ирландияның басты кельт құдайы деп атайды, ол Каван графтығындағы Маг Слехт (Жаналау жазығы) жерінде, он екі басқа құдай мүсінімен бірге орналасқан.

Әдебиеттік сілтемелер

12 ғасырдағы Ленстер кітабындағы ирландтық dinsenchas ("жер туралы әңгімелер") поэмасына сәйкес, Кром Круахтың он екі тас мүсінмен оралып тұрған алтын бейнесі Каван графтығындағы Магх Слехт ("сағдыру жазығы") (Мой Шлохт деп айтылады) жерінде тұрған және сүт пен астық өнімінің мол болуы үшін алғашқы туған ұлдарымен құрбандық шалынған. Кром Круах – тұманға оранып, жасырылған қарт құдай ретінде сипатталады және ол Эримон заманынан бері табынылып келген. Ертедегі Жоғарғы патша Тигернмас, әскерінің үштен екі бөлігімен бірге, Самхайн қарсаңында Кромға табыну кезінде қайтыс болған, бірақ оның бейнесін Киелі Патрик балғамен қиратып, құлшылық тоқтатылғанша жалғасты. Бұл оқиға ортағасырлық аңыздарда, Киелі Патриктің өзінің жазбаларында, сондай-ақ Мюрчу мен Тиреханның 7 ғасырдағы екі өмірбаянында кездеспесе де, Киелі Патрик туралы аңыздарда маңызды орын алады. Дегенмен, Дж. Б. Бьюри Тиреханның Кром Круах туралы жоғалған бөлімі болғанын болжайды; ал екі өмірбаянды редакциялаған Л. Билер, Джоселиннің 12 ғасырдағы Киелі Патриктің өмірі мен істері де осыған ұқсас оқиғаны баяндайды. Мұнда құдай Сенкроити деп аталады, бұл "барлық құдайлардың басы" деп түсіндіріледі, ал оның мүсіні құлағанда, оны жапқан күміс пен алтын шаңға айналады, ал тасқа епископтың таяғының іздері қалады.

Археология

Килликлюггин тасы деп аталатын әсемделген тас ("қоңыр пішіндес тастың орманы" деген мағынада) кейбір зерттеушілер Кром Круахтың құдай бейнесі деп санайды. Ол Каван округіндегі Килликлюггиннен табылған. Тас бірнеше бөлікке сынған күйде, қола дәуіріне жататын тас шеңбердің (54.090773, 7.634122) жанынан, жартылай жерге көмілген қалпында табылды – бұл шеңбердің ішінде ол бұрын тұрған болуы мүмкін. Бұл орын Ферманга округіндегі Драмкуу елді мекеніндегі Кром Круахқа жақын орналасқан. Тастың бетіне киім киген адамның суреті салынған, бұл сурет салынған уақытына байланысты әулие Патрик немесе друидты бейнелейді. Жақын жердегі көше оның құрметіне Кром Круах жолы деп аталған. Соңғы кезде Роскоммон округіндегі Гортнакранагта 4-ші ғасырға жататын үлкен ағаштан жасалған құдай бейнесі табылды.