Кіріспе
Уильям "Уилли" Ломан – Артур Миллердің "Саудагердің өлімі" пьесасының ойдан шығарылған кейіпкері және басты тұлғасы. Бродвейде Ли Дж. Кобб осы рөлді 1949 жылдың 10 ақпанында Мороско театрында ойнады. Ломан – Бруклиннен шыққан, бір компанияда 34 жыл жұмыс істеген 63 жастағы саяхатшы сатушы. Пьеса барысында ол жалақысы кесіліп, жұмыстан босатылады. Қазіргі жағдайын қабылдауда ол қиындыққа тап болады және осы жағдаймен күресу үшін өзіне бір қиял әлемін құрады. Бұл оны бірнеше рет өмірден қол жұмырлау әрекетінен тоқтатпайды.
William "Willy" Loman is a fictional character and the protagonist of Arthur Miller's play Death of a Salesman, which debuted on Broadway with Lee J. Cobb playing Loman at the Morosco Theatre on February 10, 1949. Loman is a 63 year old travelling salesman from Brooklyn with 34 years of experience with the same company who endures a pay cut and a firing during the play. He has difficulty dealing with his current state and has created a fantasy world to cope with his situation. This does not keep him from multiple suicide attempts.
Құлдырау
Вилли Ломан – Бруклинде (Нью-Йорк) қартайған сатушы, оның аса жарқын мансабы құлдырап барады. Ол бұрынғы жастық шақтағы күшін жоғалтқан, әрі достық байланыстары үзілген. Оның іскерлік қабілеті әлі де жоғары деңгейде, бірақ енді өзінің сүйкімділігімен көзге түсе алмайды. Уақыт оны жетіп алды. Ломан – корпоративтік қажеттілігінен шығып қалған миллиондаған кеңсе қызметкерлерінің символы. Пьеса 63 жастағы Ломанның 34 жылдық еңбек жолынан кейін жалақысын төмендетуімен ашылады, ол қаржылық жағдайын қанағаттандыруда қиындықтарға тап болып тұрған кезде. Екінші актіде ол жұмыстан босатылумен айналысады. Оны 36 жыл бұрын жұмысқа алған адамның ұлы жұмыстан шығарады. Пьесада Ломан өзінің өткені туралы естелік сахналарында айтады, оның дұрыстығын бағалау міндеті көрерменге жүктеледі. Ломан өзінің басшыларымен жақсы қарым-қатынас орнату және потенциалды клиенттерге ұнату қабілетінің арқасында үлкен жетістіктерге қол жеткізді; сондықтан ол ұлдарына танымалдылықтың маңыздылығын үнемі еске салады. 1949 жылғы 10 ақпанда Бродвейдегі премьера дебют ретінде қарастырылады. 11 ақпанда «Нью-Йорк Таймс» газетінің журналисі Брукс Аткинсон былай деді: «Мистер Коббтың жеңілген сатушының трагедиялық бейнесі – жоғары деңгейдегі актерлік шеберлік. Бұл суреттер таныс болғанымен, олардың ауқымы мен тереңдігі ерекше». «Саудагердің өлімі» пьесасының гастрольдік қойылымын қарап шыққан «Лос-Анджелес Таймс» газетінің сыншысы Лори Вайнер Ломанды «американдық драмадағы ең қайғылы, өзіне бейілді жан, әкелер мен ұлдар бар болғанша, көшкен талдарға айналатын кейіпкер» деп сипаттады. United Press International сыншысы Рик Дю Броу Ломанды «өмірін алдану мен бетке жымияр құндылықтар әлемінде өткізіп, өмірін босқа кетірген қартайған сәтсіз сатушы» деп сипаттады. Вилли «эмоционалдық күйзелістің шегіне жеткен, азап шеккен орта жастағы адам» ретінде сипатталады. Лоури бұл қойылымды «адамның арман әлемі қираған кездегі ақыры» деп бағалады. Бұл рөл бастапқыда бойы кішкентай адам үшін жазылған, Вилли бір кезде әйеліне: «Мен бойымша аламын. Мен қарағанда өте ақымақ көрінемін», – деген. Кобб рөлге бекітілген кезде бұл сөз «Мен семізмін. Мен қарағанда өте ақымақ көрінемін» деп өзгертілді, ал Виллиді «шаян» деп атау «күлтегін» деп өзгертілді. Кейінгі қойылымдар Вилли рөлін ойнаған актерге сәйкес келетін нұсқаны қолданды; мысалы, Дастин Хоффман түпнұсқа нұсқаны қолданды. 1950 жылы Миллер Ломанды қоғамның «жетістікке жету туралы қатты талабын» естіген соң, айнадағы сәтсіздікке қарап тұрған адам ретінде сипаттады. The Huffington Post газетінің театр сыншысы Уилборн Хэмптон бұл рөлді «драмалық әдебиеттегі ең күрделі кейіпкерлердің бірі» деп атады. Пьеса адамның өмірдегі орнымен бағаланатын идеяға қарсы тұрады. Бифф пен Вилли бір-бірін жақсы көреді, бірақ аралары дұрыс емес; Бифф Виллидің өзі қаламайтын өмірді ұстануын талап еткеніне ренжіді, ал Вилли Биффті оған өш беру үшін әдейі сәтсіздікке ұшырады деп санайды. Олардың қарым-қатынасы – қойылымның эмоционалдық тірегі. Брайан Деннехи 1999 жылы 53-ші Тони сыйлығындағы «Драмалық қойылымдағы үздік актер» номинациясы бойынша Тони сыйлығын жеңіп алды, ал Филип Сеймур Хоффман 2012 жылы 66-шы Тони сыйлығында сол жүлдеге ұсынылды және Джордж С. Скотт 1976 жылы 30-шы Тони сыйлығына ұсынылды. Деннехи сонымен қатар 2001 жылы 58-ші Алтын глобус сыйлығында «Мини-сериал немесе телефильмдегі үздік актер» номинациясы бойынша Алтын глобус сыйлығын жеңіп алды, 2001 жылы 7-ші Экрандағы актерлер гильдиясы сыйлығында «Мини-сериал немесе телефильмдегі үздік актерлік рөл» номинациясы бойынша Экрандағы актерлер гильдиясы сыйлығын жеңіп алды және 2000 жылы 52-ші Праймтайм Эми сыйлығында «Мини-сериал немесе фильмдегі үздік актер» номинациясына ұсынылды. Хоффман да 1986 жылы 43-ші Алтын глобус сыйлығында «Мини-сериал немесе телефильмдегі үздік актер» номинациясы бойынша Алтын глобус сыйлығын және 1986 жылы 38-ші Праймтайм Эми сыйлығында «Мини-сериал немесе фильмдегі үздік актер» номинациясы бойынша Праймтайм Эми сыйлығын жеңіп алды. Уоррен Митчелл 1979 жылы Вест-Эндтегі рөлін орындағаны үшін «Жылдың ең үздік актері» номинациясы бойынша Лоренс Оливье сыйлығын алды. Деннехи 2006 жылы Вест-Эндте рөлді қайта орындағаны үшін үздік актердің Лоренс Оливье сыйлығын жеңіп алды.
Комментарийлер
Time журналы Скотттің өнерін "таң қалдырарлық күшті әсер ететін өнер" деп сипаттады. Басы иілгенде, ол мойынсұнудың белгісі емес, керісінше, пикадордың қанға батып, қайта шабуылға дайын тұрған бұқа сияқты. Филип Сеймур Хоффманның қойылымы Occupy Wall Street қозғалысының пьесамен әңгімелесіп тұрған кезінде, актерларының көпшілігі 120 доллар тұратын билетті алу мүмкіндігі болмады.
Әсерлер
Миллер бұл пьесаны 1947 және 1948 жылдары жазғанына қарамастан, пьесаның оның өмірлік тәжірибесінен туындырғанын, соның ішінде 1929 жылғы қор нарығының күйреуінен әкесінің барлығын жоғалтуы да бар екенін айтты. Дастин Хоффман бұл пьесаны алғаш рет оқығанын және актерлік мансапқа деген қызығушылығы осы пьесадан басталганын мәлімдеді. Ол пьесаның оған қатты әсер еткенін, себебі оның әкесі саяхатшы сатушы болған және үлкен ағасы болған. Шоудың режиссері Улу Гросбард Миллерге Хоффманның керемет Вилли Ломан рөлін сомдай алатынын ұсынды. Миллер оған қызығушылық танытпады және кейіннен былай деп жазды: "Гросбардқа деген бағалауым дерлік құлдырады, себебі Дастин Хоффманның қиыншылығын және ешқашан мұрыны тазаланбаған үлкен мұрынын байқап, мен кедей жігіт қалай актерлік мансапқа үміткер бола алады деп ойладым."