Кіріспе
Британдық деректі фильмдер режиссері Ричард Ликок (18 шілде 1921 – 23 наурыз 2011) – британдық туған деректі фильмдер режиссері және тікелей кино мен «синема верите» (cinéma vérité) стилінің негізін қалаушылардың бірі.
Richard Leacock (18 July 192123 March 2011) was a British born documentary film director and one of the pioneers of direct cinema and cinéma vérité.
Ерте өмір және мансап
Ликок 1921 жылғы 18 шілдеде Лондонда дүниеге келді. Ол кинорежиссер және продюсер Филип Ликоктің кіші інісі. Лиаккок сегіз жасында Англиядағы пансионға жіберілгенге дейін Канар аралдарындағы әкесінің банан плантациясында өсті. Ол әйнек тақталы камерамен суретке түсіріп, қараңғы бөлме жасап, суреттерін өңдеді, бірақ қанағаттанбады. 11 жасында оған Транс-Сібір теміржолының құрылысы туралы «Түрк-Сібір» атты үнсіз фильмі көрсетілді. Ол таң қалды және өзіне-өзі: «Маған тек кинокамера керек, сонда мен сіздерге сол жерде болудың қандай екенін көрсететін фильм түсіре аламын» деді. 14 жасында «Канариялық банан» (10 мин., 16 мм, үнсіз) фильмін жазды, режиссерлік етті, түсірді және монтаждады – бұл банан өсіру туралы фильм, бірақ оның пікірінше, ол «сол жерде болу сезімін» бермеді. 1934 жылдан 1938 жылға дейін Роберт Флаэртидің қыздарымен бірге Дартингтон Холл мектебінде білім алды; Дэвид Лак («Қарғаның өмірі») мектепте биология сабақтарын берді. Лактың Канар және Галапагос аралдарына жасаған экспедициясын түсіргеннен кейін (1938–39), Лиаккок АҚШ-қа көшіп, Гарвардта физиканы оқыды, кино түсіру технологиясын меңгеру үшін. Осы уақытта ол басқа адамдардың фильмдерінде оператор және редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді, әсіресе «Банжоның үнін есті» (1941) фильмінде – Лиаккок Оңтүстік Вирджиниядағы тау шаңырағында өткен халық музыкасы фестивалін түсірді, онда электр энергиясы болмады. Ол үлкен жүк көлігінде орналасқан батареялары бар 35 мм студиялық камера мен 35 мм оптикалық дыбыс жазу құрылғысын қолданды, бұл сол кезде сирек кездесетін жағдай еді. Содан кейін ол үш жыл Бірма мен Қытайда соғыс тілшісі болып жұмыс істеді, одан кейін Роберт Флаэртидің «Луизиана тарихы» (1946–48) фильмінде 14 ай оператор болып жұмыс істеді. Осы аралықта Лиаккок 1941 жылы Элеонора «Хэппи» Беркке үйленді. Әлемге әйгілі әдеби сыншы, философ және жазушы Кеннет Берктің қызы, ол Радклифф колледжінде оқыған, бірақ Нью-Йорктегі Барнардтан бітірген. Лиаккоктардың төрт баласы болды: Элспет, Роберт, Дэвид және Клаудия. Лабрадордағы инну (Montagnais Naskapi) тайпаларымен этнографиялық зерттеулер жүргізгеннен кейін Элеонора Лиаккок (1922–1987) Колумбия университетінде антропология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады (1952). Он жылдан кейін, некелері ажырасқаннан кейін, ол феминистік антропологияның алғашқы зерттеушісі болды. 1963 жылы ол Мэрилин Педерсен Вестке үйленді, ол суретші, жазушы және сән үлгісі болды және қоғамдық мақсаттар үшін жұмыс істеді. Олардың Виктория есімді қызы болды. 1970 жылы олар ажырасып, 1980 жылы қайтыс болғанға дейін бөлек өмір сүрді.
Құжаттамалық фильмдер
Көптеген салыстырмалы дәстүрлі жұмыстар 1954 жылға дейін жалғасты, сонда Лиаккоктан Миссуридегі саяхаттаушы шатыр театрында репортаж жасауды сұрады: ол «Канарлық банан» фильмінен кейін өзі жазған, режиссерлік еткен, түсірген және монтаждаған алғашқы фильм. Тағы бір жаңа таныс, Роджер Тилтон, Диксиленд музыкасымен билейтін адамдарды спонтанды түрде түсіргісі келді. Лиаккок оның үшін «Джаз биін» қолмен ұсталатын камера әдістерін пайдаланып түсірді. Бейне мен дыбысты синхрондау процесінің қиындығына көңілі толмаған Лиаккок, екеуін ажыратудың жолы болуы керек екенін түсінді. 1958 жылы бұл идея анық болды: «Бізге жылдам қозғалатын кварц камерасы және жылдам қозғалатын кварц магнитофоны қажет, оларды байланыстыратын кабельдер болмауы керек». Уинстон атап өткендей, бұл жаңа кино түсіру әдісі кез келген басқа стильден «бір жарым ғасыр» бойы басым болды. Көптеген адамдар «документальдық» деген сөзді естігенде, Леаккок, Дрю және Пеннебейкердің осы режимді құрудағы үлкен рөлін еске алады. 1947–1948 жылдары Лиаккок Луи Де Рошемонттың өндірген «Жер және оның халқы» сериясы бойынша Джон Ферномен (Фернхаут) бірге жеті қысқа фильмде оператор және қосымша режиссер болып жұмыс істеді, екеуі Францияда, біреуі Голландияда, Швейцарияда, Италияда, Грецияда және Сахара шөлінде түсірілді. 1950 жылдардың соңында Лиаккок Массачусетс технология институтында (МТИ) физиканы оқытуды жақсарту мақсатымен құрылған Физикалық ғылымдарды зерттеу комитеті үшін бірнеше оқу фильмдерін жасады. Дрю, Д.А. Пеннебейкер, Мейлс және олардың серіктестері жасаған бірнеше фильмдер ілесуде болды, бірақ АҚШ телеарналары оларға қызығушылық танытпады. Францияда, Cinémathèque Française кинотеатрында Дрю мен Лиаккок «Праймэри» (1960) және «Полюс» (1960) фильмдерін көрсеткенде, Анри Ланглоис фильмдерді «әлдекім, Люмьер ағайындыларынан бері ең маңызды деректі фильмдер» деп таныстырды. Көрсетілімнен кейін, киімді монах оларға келіп: «Сіздер жаңа форма ойлап таптыңыз. Енді сіздер жаңа грамматиканы ойлап табуыңыз керек!» деді. Дрю ABC телеарнасына жұмысқа кеткен кезде, Leacock Pennebaker компаниясы құрылды және «Happy Mother's Day», «Dont Look Back», «Monterey Pop» (1966), «A Stravinsky Portrait» және тағы да көптеген фильмдерді түсірді, соңғысы Жан Люк Годардың «One A. M. – One P. M.» (1972) фильмінің қалдықтарымен аяқталды. 1968 жылы ол Эд Пинкусқа МТИ-де жаңа, кішкентай киномектеп құруға шақырылды. 16 мм-лік түсіру өте қымбат болғандықтан, олардың тобы Super 8 фильмді синхрондау жабдығын, көптеп өндірілген камераларды модификациялау арқылы жасады, бұл әлдеқайда арзан болды. Осы бағдарламадан көптеген кинорежиссерлер шықты, соның ішінде Росс МакЭлви («Шерманның науқаны»). Лиаккок 1989 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін МТИ-де сабақ берді. 1989 жылы ол Парижге көшіп, Валери Лаллондпен танысты, олар «Рихард Лиаккоктің жұмыртқасы қайнатылған» (84 минут) атты алғашқы ірі фильмді түсірді, ол Франциядағы prime time теледидарында көрсетілді. Лиаккок пен Лаллонд телепродюсерлердің ықпалынан тыс фильмдер жасауды жалғастырды, атап айтқанда, оның қызы Виктория Лиаккок, дирижер Сара Колдуэлл және режиссер Винсент Бланшетпен бірлесіп «Сибирьдегі музыкалық оқиға» фильмін түсірді. Лиаккок 2011 жылдың 23 наурызында Парижде 89 жасында қайтыс болды. Өлімінен бұрын, ол Semeïon Editions баспасынан шыққан көп форматты естеліктері «Онда болу сезімі: Кинорежиссердің естелігі» үшін қаражат жинады. Лиаккок үшін фильм түсіру процесі – «ашылу процесі». Ол өзінің идеяларын және болжамдарын уағыздау үшін түсірген жоқ, ол айналасындағы әлемді ашуды қалады. Оның пікірінше, кез келген инсценировканың мәні жоқ, және соңында, жалған болып шығады. «Көп күтсеңіз, олар әдетте өздерінен-өздері дұрыс істейді». Лиаккок адамдар күткенде камераға бейімделіп, өздерінің табиғатын көрсететініне сенді. Ол камералар кішкентай және көзге түспеуі керек, бірақ жасырылмауы керек деп ойлады. Мүмкіндігінше, тізбекпен түсіру керек, кедергі келтірмей және қайталауды сұрамау керек. «Crisis» және «Primary» сияқты, іс-қимыл тек байқаудан туындайды. Бөлмеге камераны қою арқылы біз көзімізді аша аламыз. Оның басты мақсаты көрермендерге сол жерде екенін сезіндіру болды.
Сақтау
Академия киноархиві "Полюс", "Дағдарыс: Президенттік міндеттемелердің артында" және Ричард Ликоктың "Орындық" фильмдерін сақтап қалды.