Кіріспе
Ирланд мифологиясының Ольстер циклының кейіпкері Фергус мак Ройх/Рóigh (сөзбе-сөз "ерлік, ұлы тайдың ұлы") – ирланд батыры және Ирландия мифологиясының Ольстер циклының тұлғасы. Бұрын Ольстердің патшасы болған ол патшалықтан алаяқтықпен айырылып, Конхобар мак Нессаның сатқындауына ұшырайды, Конхобардың жауы, Коннахт патшайымы Медбтың одақтасы және жақыны болып, оның Тайн Бо Куа́йльнгеге қарсы жорылына қосылады. Фергус зор денелі және жоғары жыныстық қуатымен сипатталады. Осының салдарынан ол Тайн Бо Флидайс дастанындағыдай көптеген қиын жағдайларға түседі.
Fergus mac Róich/Róigh (literally "manliness, son of great stallion") is an Irish hero and a character in the Ulster Cycle of Irish mythology. Formerly the king of Ulster, he is tricked out of the kingship and betrayed by Conchobar mac Nessa, becomes the ally and lover of Conchobar's enemy, queen Medb of Connacht, and joins her expedition against Ulster in the Táin Bó Cúailnge. Fergus is described as being of huge size and sexual potency. This leads him into many a precarious situation as in the story of the Táin Bó Flidhais.
Ольстер патшасы
Фергус Лейтир-Руад шайқасында Эоху Фейдлехпен бірге жоғары патша Фахтна Фахтақты және оның ізінен келген Эохайд Салбуиден өлтіргеннен кейін Ольстердің патшасы болады. Патша болғаннан кейін ол Эохайд Салбуидің қызы Несске құмарланады, бірақ ол Фергусқа үйленуге тек қана оның ұлы Конхобар бір жыл патша болса ғана келіседі, осылайша оның ұлдары патша ұлдары болады. Ольстер ақсүйектері оған бала тек атақты ғана патша болады деп уәде береді, сондықтан Фергус келіседі. Бірақ Конхобар анасының көмегімен осыншалықты даналықпен билік етеді, ақсүйектер оны Фергустың орнына толыққанды патша етіп бекітеді.
Тайн Бо Флидайс
Коннахт жеріндегі Эрис ауданының кішкентай патшасы Айлиль Финннің әйелі Флидейс, Фергусқа алыстан ғашық болады. "Таин Бо Флидхайс" дастанында Фергус пен Дубтах, Айлиль Финннің қасына келіп, Айлиль мак Мата мен Медбпен дауласқанын айтып, оны шайқасқа шақырады. Бірақ, оны жеңу қиын екенін көрсетеді, Дубтахты жекпе-жекте жеңіп, бекінісін қоршауға қарсы тұрады. Фергус оны тек Аилл Коннахт армиясымен келгенде ғана жеңе алады. Одан кейін Фергус Флидейске үйленеді. Ол Флидейссіз қанағаттана алмаса, оны бақытты ету үшін жеті әйел керек болған деседі.
Тайн Бо Куаилнге
Аилл мен Медб зор әскер жинап, Ольстердің тоқтысы Донн Куайлингеді ұрлау үшін Таин Бо Куайлинге (Кулидің малды шабуылы) жорығын бастайды. Фергустың жер-суды білуі оны басшы етіп тағайындалуына себеп болады. Ол әскерді қиын жолмен жетелейді, ульстерліктерге өз әскерін жинауға уақыт беруді үміттенеді, бірақ олар қарғысқа ұшырайды. Ол Cúchulainn-ге хабар жібереді, ол провинцияны жалғыз өзі қорғауға кіріседі. Коннахт әскері екіге бөлінеді, бірінші бөлімін Аилл, екінші бөлімін Медб пен Фергус басқарады. Аилл күдікпен қарап, соғыс арбасын тыңшылыққа жібереді. Арба жүргізушісі Фергус пен Медбтің жақындықпен екенін көреді және байқаусызда Фергустың қылышын ұрлап алады, оны Аилл дәлел ретінде сақтайды. Фергус жоғалғанын жасыру үшін ағаштан жасалған қылыш жасайды. Cúchulainn бірнеше чемпионмен жекелей күресіп, әскердің ілгерілеуін тоқтатады. Фергус оған қарсы жіберіледі, бірақ асырап алушы әке мен бала болғандықтан, екеуі де бір-бірімен шайқасуға құштар емес, соған қоса Фергустың қылышы жоқ. Cúchulainn келесі кездесуде Фергустың да берілуі шартымен осы жолы берілуге келіседі. Ақырында, олстерліктер қарғыстан арылып, соңғы шайқас басталады. Аилл Фергусқа қылышын қайтарып береді. Фергус шайқас алаңында Конхобармен кездеседі, оны жеңуге мүмкіндік алады, бірақ Кормак оны өлтіруден тоқтатады. Ол ашуын үш төбенің басын кесіп тастауға бағыттайды. Осы уақытқа дейін жараларын емдеп, шайқастан тыс қалған Cúchulainn шайқасқа қосылып, Фергусқа қарсы шығады. Фергус сөзін орындап, әскерін алаңнан шығарып алады. Медбтің басқа одақтастары оның шегінісін көріп, қорқып, кері қайта бастайды. Коннахт әскері жеңіліске ұшырайды, ал Фергус ащылықпен: "Мысық басқарған мал тобының адасып, құрылуы – әдеттегі нәрсе" дейді.
Өлу және қайтыс болу
Конхобар қайтыс болғаннан кейін, ульстерліктердің бірі оны өздерінің патшасы етіп шақыруды ұсынады, бірақ олар соңында Конхобардың ұлы, Фергустың тәрбиеленген ұлы Кормакты тағайындайды, ол да Коннахтта жер аударылған еді. Кормак Айлиль мен Медбпен достық қарым-қатынаста болатынына уәде береді және Ольстерге аттанады. Фергус Круахан қалды. Жолда ол Ольстерге шабуыл жасап жатқан Коннахт әскерлерін көреді, Кормак оларға қарсы шабуылдап, жеңіске жетеді. Бұл жаңалық Медбке жетеді, ол Фергустың уақытын ала отырып, армиясын Кормакқа қарсы жібереді. Бірақ ол бәрін естіп, күймесімен жолға шығады, алайда кешігіп қалады – Кормак қанағат етіп, көз жұмыпты. Фергус он төрт жылдық жер аудардан кейін, Айлиль оны Медбпен бірге көлде жүзіп жүргенін көріп, қызғанышқа толады. Ол соқыр әйелі Лугаид Даллесеске суда бұғы ойнап жатқанын айтып, оларға найза лақтыруға көндіреді. Лугаид солай істейді, ал найза Фергустың кеудесіне тиеді. Ол судан шығып, найзаны кері лақтырып, Айлильдің аңшы итін өлтіріп, кейін өледі. Оның өлімі туралы әңгімеде ол Эоган мак Дюртхетті өлтіргені айтылады, бірақ бұл әңгіме уақыттың құрсауында жоғалып кеткен.
Басқа аңыздар
VI ғасырда ақын Сенчан Торпеист Ирландия ақындарын жинап, олардың біреуі Тайн Бо Куаилнге дастанының мәтінін біле ме деп сұрады, бірақ ешқайсысы оның толық нұсқасын білмеді, тек бөліктерін ғана білді. Оның ұлы Мюрген Фергустың қабіріне барып өлең оқыды, сонда Фергустың рухы оған пайда болды және Тайн дастанындағы оқиғаларды болғандай етіп айтты. Басқа бір аңыз бойынша, Ольстер патшасы Фергус мак Лети, Фергус мак Роихтың өзінің көшірмесі саналады: екеуі де суда қаза табады және Каладболг қылышымен байланысты. Мюнстердің Корку Охее тайпасынан шыққан Фергус Фога деген тағы бір аңыздық Фергус, Т. Ф. О'Рахилли оны Фергус мак Роихпен бірдей деп санайды.