Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кельт емдеу құдайы
Celtic goddess of healing
Кельт политеизмінде Сирона – негізінен Шығыс Орталық Галлияда және Дунай бойындағы шекараларда құлшылық етілген қасиетті құдай. Ол емдеуші қасиеттерімен байланысты болғандықтан, емдік бұлақтармен астасып жатқан. Оның белгілері жыландар мен жұмыртқалар еді. Ол кейде Аполлон Гранн немесе Аполлон Борвомен бірге бейнеленген. Оған Мозель аңғарындағы Тревери тайпасы ерекше құрмет көрсеткен.
In Celtic polytheism, Sirona was a goddess worshipped predominantly in East Central Gaul and along the Danubian limes. A healing deity, she was associated with healing springs; her attributes were snakes and eggs. She was sometimes depicted with Apollo Grannus or Apollo Borvo. She was particularly worshipped by the Treveri in the Moselle Valley.
Сиронаның аты
Құдайшаның есімі әртүрліше жазылған: Сирона, Дзирона, Ꟈирона, Тирона, бұл латын әліпбиінде бастапқы дыбысты түсіруде қиындықтар болғанын көрсетеді. Đ символы галли тілінде қолданылған қосымша әріп – tau gallicum-ды білдіреді, ол ts дыбыс тобын көрсетеді, ал сөз басында st дыбысымен алмастырылатын, және бұл "D" әрпінің түрі емес. Түбірі – протокельт *ster (*h2ster) сөзінің ұзын дауысты галли нұсқасы, "жұлдыз" деген мағына береді. Осы түбір көне ирланд тілінде ser, валли тілінде seren, орта корн тілінде sterenn және бретон тілінде steren(n) түрінде кездеседі. Đirona есімі *ster түбірінен туындаған ұзын дауысты, o дәрежелі tsīro сөздік түбірінен және көптеген үнді-еуропа тілдерінде "меншікке жататындығын" білдіретін жұрнақсыз қосымшадан тұрады. Басқаша айтқанда, ол көптеген келт құдайларының есімдері мен эпитеттерінде кездесетін арттырушы жұрнақ болуы мүмкін. Мұнан кейін галли тіліндегі әйелдік жекеше a жалғанады, ол o түбірлі сөздердің әдеттегі әйелдік түрі. Осылайша, *Tsīrona сөзі "жұлдыздық" немесе "астралды" деген мағынаны білдірген болып көрінеді.
The name of the goddess was written in various ways: Sirona, Đirona, Ꟈirona, Thirona, indicating some difficulty in capturing the initial sound in the Latin alphabet. The symbol Đ is used here to represent the tau gallicum, an additional letter used in Gaulish representing the cluster ts which was interchangeable with st in word initial position and it is not a form of the letter "D". The root is a long vowel Gaulish variant of proto Celtic *ster (*h2ster) meaning ‘star’. The same root is found in Old Irish as ser, Welsh seren, Middle Cornish sterenn and Breton steren(n). The name Đirona consists of a long vowel, o grade stem tsīro derived from the root *ster and a no suffix forming adjectives indicating "a belonging" in many Indo European languages. Alternatively it may be an augmentative on suffix found in many Celtic divine names and epithets. To this is suffixed the Gaulish feminine singular a, the usual feminine variant of o stem adjectives and nouns. So *Tsīrona would seem to have meant ‘stellar’ or ‘astral’.
Сиронаға дәлелдер
Сиронаның бар екендігіне дәлел эпиграфикалық (жазбалар) және бейнелеу (мүсіндер мен скульптуралар) түрінде келген. Карта көрсеткендей, ол негізінен шығыс-орталық Галлияда, германдық шекараға дейін, сондай-ақ Дунай бойындағы лимес бойымен Будапештке дейін тараған. Акватания, Бретань және Италияда бірнеше шалқасы бар. Британияда, Испанияда немесе басқа Рим провинцияларында Сиронаға қатысты ешқандай табалдырықтар жоқ.
The evidence for Sirona is both epigraphic (inscriptions) and representational (sculptures and statues). As the map shows, it is primarily concentrated in east central Gaul, up to the Germanic lines, and along the Danubian limes as far east as Budapest. A few outliers are seen in Aquitaine, Brittany, and one in Italy. There are no Sirona finds in Britannia, Hispania, or in any of the other Roman provinces.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
Тамақ тарихшысы Уильям Войс Уивер претцельдің пайда болуын Сиронаға табынумен байланыстырады. Гавин Данн жазған және орындаған Сиронаға арналған ән бар, ол Miracle of Sound музыкалық жобасымен әйгілі. Висбадендегі Сирона ғибадатханасының сақтаушысы Юлий Реститут 21 ғасырғы "Роман" романдарының басты кейіпкерлерінің бірі. 2023 жылғы "Хогвартс мұрасы" бейне ойынында Сирона есімді трансгендер кейіпкер бар. Ол Хогсмидтегі "Үш шүбіре" тавернасының иесі.
Food historian William Woys Weaver traces the origin of the pretzel to the worship of Sirona. There is a song dedicated to Sirona written and performed by Gavin Dunne, better known by the name of his music project Miracle of Sound. The curator of Wiesbaden's temple of Sirona, Iulius Restitutus, is one protagonist of the 21st century Romanike novels. The 2023 video game Hogwarts Legacy contains a transgender character with the first name Sirona. She is the owner of The Three Broomsticks tavern in Hogsmeade.