Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі кельт құдайы
Ancient Celtic deity
Ежелгі кельт дінінде Мапонос немесе Мапонус ("Ұлы ұл") – негізінен Солтүстік Британияда, сондай-ақ Галлияда танымал болған жастық құдайы. Римдік Британияда ол Аполлонмен теңестірілді. Уэльс мифологиялық тұлғасы Мабон ап Модрон, әрине, Мапоностан туындаған. "-Онос" жұрнағы көбейту мағынасын білдіреді. Мапонос теонимінен басқа, Mapodia, Mapillus және Maponius сияқты жеке есімдерде "mapos" түбірі кездеседі; "mapo" сонымен қатар Carjac жазуында (RIG L 86) табылды. Түбірі – прото-үнді-еуропалық *makʷos. (Delamarre 2003 ж. 216–217 б.) Аралық кельт тілдерінде осы түбір Уэльс, Корнуолл және Бретон тілдерінде "mab" – ұл деген мағынаны білдіреді (Delamarre 2003 ж. 216–217 б.), ортақ бритондық *mapos (галь тілімен сәйкес) сөзінен алынған. Ежелгі ирланд тілінде "macc" де ұл дегенді білдіреді; ол огам жазбаларында "maqui", "maqqi", "maqui" түрінде кездеседі (Sims Williams 2003 ж. 430–431 б.) және *makʷkʷos екі еселенген экспрессивті түрі бар. (Осыдан шотланд және ирланд есімдерінің "Mac" немесе "Mc" және Уэльс немесе Корнуолл есімдерінің "Ap" бастауы пайда болған, көбінесе "P" деп қысқартылады). Осы себепті ол жастық шақты бейнелейді, бұл грек-рим құдайы Аполлонмен синкретизмді түсіндіреді.
In ancient Celtic religion, Maponos or Maponus ("Great Son") is a god of youth known mainly in northern Britain but also in Gaul. In Roman Britain, he was equated with Apollo. The Welsh mythological figure Mabon ap Modron is apparently derived from Maponos, The suffix onos is augmentative. Besides the theonym Maponos, the root mapos is found in personal names such as Mapodia, Mapillus, and Maponius; mapo is also found in the Carjac inscription (RIG L 86). The root is Proto Indo European *makʷos. (Delamarre 2003 pp. 216–217). In Insular Celtic languages, the same root is found in Welsh, Cornish and Breton mab meaning son (Delamarre 2003 pp. 216–217), derived from Common Brythonic *mapos (identical to Gaulish). In Old Irish, macc also means son; it is found in Ogham inscriptions as the genitive maqui, maqqi, maqui (Sims Williams 2003 pp. 430–431) with a geminative expressive doubling *makʷkʷos. (This is the source of Scottish and Irish names starting Mac or Mc as well as Welsh or Cornish names Ap, often shortened to just 'P ). He therefore personified youthfulness, which would explain the syncretism with the Graeco Roman god Apollo.
Иконография
Мапоносқа арналған кем дегенде үш мүсін бар. Біреуінде ол арфашы ретінде бейнеленген және кельт Дианасы – аңшы қызының қарама-қарсысында тұр. Осы суреттің эскизі Энн Росс жазған "Пайдалы кельт Британиясы" кітабында кездеседі.
There are at least three statues to Maponos. In one, he is depicted as a harper and stands opposite a Celtic Diana huntress figure. A sketch of this image appears in Ann Ross' Pagan Celtic Britain.
Топонимика
Сонымен қатар, Британиядағы Мапоносқа қатысты жер-атаулары бойынша екі дәлел бар. Екеуі де 7-ғасыр Равенна космографиясынан алынған. Locus Maponi (Richmond & Crawford #228) немесе "Мапонос жері" Лохмабен мен Локерби арасында орналасқан деп саналады (Лохмабен атауы Locus Maponi-ден шыққан болуы мүмкін, p әрпі b-ға ауысқан). Maporiton (Ричмонд және Кроуфорд #163) немесе "Мапонос кешігі" Локербиге жақын жердегі Ледивард деп есептеледі. Лохмабен тасы Гретнаның жанында, Олд Грейтни шаруашылығында жатыр. Clachmaben атауы "Мабен немесе Мапонос тасы" деген мағынаны білдіреді және ол Лохмабен болып бұрмаланған. Бұл тас, мүмкін, тас шеңбердің бөлігі болған, ал аймақ Мапонусқа табыну орталығы болған деп ойластырылады. Шотландиядағы Бирренс қаласындағы жазуда (RIB 3, 3482 / AE 1968, 254) lo(cus) Mabomi деп көрсетілген, бұл көбінесе тас кесушінің қатесінен туған *Maponi деп есептеледі.
Two items of place name evidence also attest to Maponos in Britain. Both are from the 7th century Ravenna Cosmography. Locus Maponi (Richmond & Crawford #228) or "the place of Maponos", is thought to be between Lochmaben and Lockerbie (the name Lochmaben may be derived from Locus Maponi, with the p to b sound shift). Maporiton (Richmond & Crawford #163) or "the ford of Maponos" is thought to be Ladyward, near Lockerbie. The Lochmaben Stone lies near Gretna on the farm named Old Graitney, the old name for Gretna. The name Clachmaben, meaning 'stone of Maben or Maponos', has become corrupted to Lochmaben. This stone was probably part of a stone circle and the area is thought to have been a centre for the worship of Maponus. An inscription from Birrens in Scotland (RIB 3, 3482 / AE 1968, 254) mentions a lo(cus) Mabomi, which is often regarded as a stone cutter's error for locus *Maponi.
Колиньи күнтізбесі
Колиньи күнтізбесіндегі Риуростың он бесінші күні Мапанос деп аталады, бұл Мапоносқа арналған мерекеге сілтеме болуы мүмкін.
The fifteenth day of Riuros on the Coligny calendar is marked with the name Mapanos, which might be a reference to a festival for Maponos.
Уэльстік мифология
Мапонос орта валлий әңгімелерінде, «Мабиногионда» Модронның ұлы Мабон ретінде кездеседі (Уэльс әдебиетіндегі ұқсас кейіпкер – Меллттің ұлы Мабон, ол, мүмкін, Модронның ұлы Мабонмен бір адам болса керек), ал ол өзі галлдық Матронаның («Аналық Рух») жалғасы болып табылады. Мапонос, Матронаның ұлы (сөзбе-сөз, ананың баласы) тақырыбы және «Мабиногидегі» есімдердің жалпы бритон және галлдық құдай аттарынан дамуы Хэмп (1999), Ламберт (1979) және Мейд (1991) еңбектерінде қарастырылған. Мабон үш түндік сәбиді анасынан айырып алу туралы әңгімеде және «Кулхуч пен Олуэн» хикаясында аты аталған. Оның есімі Артур романтикасында Мабон, Мабуз және Мабонагрейн түрінде сақталған.
Maponos surfaces in the Middle Welsh narrative, the Mabinogion, as Mabon, son of Modron (a similar character in Welsh literature is Mabon son of Mellt, who may in fact be the same as Mabon son of Modron), who is herself the continuation of Gaulish Matrona (“Matronly Spirit”). The theme of Maponos son of Matrona (literally, child of mother) and the development of names in the Mabinogi from Common Brythonic and Gaulish theonyms has been examined by Hamp (1999), Lambert (1979), and Meid (1991). Mabon apparently features in the tale of a newborn child taken from his mother at the age of three nights, and is explicitly named in the story of Culhwch ac Olwen. His name lives on in Arthurian romance in the guise of Mabon, Mabuz, and Mabonagrain.
Ирландия мифологиясы
Ирландия мифологиясындағы оның баламасы Mac(c) ind Ó‘c (Hamp 1999) (“Жас Ұл”, “Жас жігіт”) болып көрінеді, бұл Ангус немесе Оенгустың эпитеті, Ньюгрейндждегі Bruigh na Bóinne деп аталатын мәңгі жастық рух, кельттерден бұрынғы неолиттік оба немесе камералы қабір. Ирландия мифологиясында ол Ирландия құдайларының патшасы Дагда мен Бойн өзенінің бейнесі Боанның ұлы ретінде бейнеленеді. Ирландия мифологиясында Макк Ок көбінесе алаяқ және ғашық ретінде суреттеледі.
His counterpart in Irish mythology would seem to be Mac(c) ind Ó‘c (Hamp 1999) (“Young Son”, “Young Lad”), an epithet of Angus or Oengus, the eternally youthful spirit to be found in Newgrange called Bruigh na Bóinne, a pre Celtic Neolithic barrow or chambered tomb. Irish mythology portrays him as the son of the Dagda, a king of the Irish gods, and of Boann, a personification of the River Boyne. In Irish mythology, the Macc Óc frequently features as a trickster and a lover.