Кіріспе

Кельт және герман мифологиясындағы құнарлылық құдайлары

Матрс (латынша "аналар") және Матрона (латынша "әйелдер") – Солтүстік-Батыс Еуропада құрметтелген әйел құдайлар, олардың қалдықтары біздің заманымыздан бұрынғы I ғасырдан V ғасырға дейін дараланған. Олар құдайлардың суреттері бейнеленген, үштік топтарда көрсетілген, жазулары бар (олардың шамамен жартысы Континенталды кельт атауларын, ал жартысы герман атауларын қамтиды) ант берулер мен алтарьларда бейнеленген. Олар Германия, Шығыс Галлия және Солтүстік Италия аймақтарында (басқа жерлерде сирек кездеседі) Рим әскері басып алған I ғасырдан V ғасырға дейін құрметтелген. Матрелер Рим әскері басып алған басқа да аймақтардағы, соның ішінде Оңтүстік-Шығыс Галлиядағы Вертиллум сияқты ант рельефтерінде және жазуларында да кездеседі. Испания мен Португалияда, онда жиырмаға жуық жазу белгілі, олардың арасында "Галиция аналарына" арналған Matribus Gallaicis сияқты жергілікті эпитеттері бар жазулар да бар; сондай-ақ, Панонияның римдік-кельт мәдениетінде, Nutrices Augustae, "аугуст мейірімді аналар" түріндегі ұқсас рельефтер мен жазулар, төменгі Штириядағы Птуждің римдік орындарында табылған.

Нысандар

Матер мен Матронае жазулары бар және жазулары жоқ екі таста да, құрбандық тастары мен арнау заттары ретінде бейнеленген. Барлық бейнелер бетке қарай жасалған; олар көбінесе үштен бірге келеді, кем дегенде бір фигура қолында жеміс себетін ұстап тұрады, ал әйелдер тұрып немесе отырып бейнеленген. Кейбір бейнелерде ортаңғы тұлға шашы бос, бас киімімен, ал қалған екеуі бас киімдерін киген. Сонымен қатар, жыландар, балалар және бекіткіштер де кездеседі. Басқа мотивтерге құрбандықтардың бейнелері кіреді – құбырлы хош иіс, шошқалар, жеміспен толтырылған ыдыстар, сондай-ақ жемістердің, өсімдіктердің және ағаштардың әшекейлері. Көп жағдайда, арнау тастары мен құрбандық тастары жеке-жеке табылмайды, бірақ ғибадатханалар мен культ орталықтарының маңында топтастырылған.

Функция

Үш құдайлық әйелдер мотиві ежелгі Еуропада кеңінен таралған; Тағдырларды (Мойралар, Паркалар және Норндарды қоса алғанда), Эринияларды, Хариттерді, Морриганды, Хораларды және басқа да осындай тұлғаларды, соның ішінде индуизмнің Тридевисін қарастырыңыз. Рудольф Симек ұзын, еркін шаштың бойжеткендікке, ал бас киімдердің үйленген әйелдерге сілтеме жасауы мүмкін екенін, жыландар өлгендердің жандарымен немесе әлем астымен байланысты болуы мүмкін екенін айтады. Балалар мен бекіткіштер (подгузниктер) аналар мен аналардың отбасыны қорғау және акушерлік қызмет атқару функцияларын білдіреді.

Құрмет

Матрисқа байланысты діни амалдар туралы мәліметтер олардың бейнеленген және жазулары бар тастармен ғана шектеледі, соның ішінде 1100-ден астам тас бар. Мотивтерге құрбандықтардың суреттері кіреді – оның ішінде құмырыс шашу, шошқалар, жеміс толтырылған ыдыстар, сондай-ақ жемістердің, өсімдіктердің және ағаштардың әшекейлері жатады. Көбінесе, дауысты тастар мен құрбандық орындары жеке-жеке кездеспейді, ал ғибадатханалар мен культ орталықтарының төңірегінде топтасқан болады.