Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз ақыны, романист, драматург, музыкант және шахматқа құмар адам (1877–1933)
French poet, novelist, playwright, musician, and chess enthusiast (1877 1933)
Реймонд Руссель (ʁɛmɔ̃ ʁusɛl; 20 қаңтар 1877 – 14 шілде 1933) – француз ақыны, романист, драматург, музыкант және шахматқа құмар адам. Ол өзінің романдары, өлеңдері және пьесалары арқылы 20 ғасыр француз әдебиетінің белгілі бір топтарына, оның ішінде сюрреалистер, Оулипо және жаңа роман авторларына зор әсер етті.
Raymond Roussel (ʁɛmɔ̃ ʁusɛl; 20 January 1877 – 14 July 1933) was a French poet, novelist, playwright, musician, and chess enthusiast. Through his novels, poems, and plays he exerted a profound influence on certain groups within 20th century French literature, including the Surrealists, Oulipo, and the authors of the nouveau roman.
Өмірбаян
Руссель Парижде дүниеге келді, отбасындағы үшінші және соңғы бала, ағасы Жорж және апасы Жермен. 1893 жылы 15 жасында Париж консерваториясына фортепиано класына қабылданды. Бір жылдан кейін ол қайтыс болған әкесінен мол мүлік мұраға алды және музыкалық шығармаларын өлеңмен толықтыра бастады. 17 жасында ол «Мон аме» атты ұзын поэмасын жазды, ол үш жылдан кейін «Le Gaulois» журналында жарияланды. 1896 жылы ол «Ла Дублюр» атты ұзақ өлеңін өңдеуге кіріскенде психикалық дағдарысқа ұшырады. 1897 жылдың 10 маусымында поэма жарық көргеннен кейін, сәттілікке ие болмады, содан кейін Руссель психиатр Пьер Жанетке қаралуды бастады. Келесі жылдары мұрагерлік мүлігі оған өзінің туындыларын басып шығаруға және пьесаларын жоғары деңгейде қоюға мүмкіндік берді. Ол 1900-1914 жылдар аралығында ең маңызды туындыларын жазып, жариялады, содан кейін 1920-1921 жылдары әлемді аралап саяхаттады. Ол келесі он жыл бойы жазуын жалғастырды, бірақ мүлігі таусылғаннан кейін Палермодағы қонақ үйге барып, 1933 жылы 56 жасында барбитураттарға уланып қайтыс болды. Ол Париждегі Пэр-Лашез зиратында жерленген. Руссельдің ең танымал туындылары – «Африка әсерлері» және «Локус Солус», екеуі де формальды шектеулерге сәйкес жазылған. Руссель бұл композициялық әдісті өлімнен кейінгі мәтінінде, «Менің кітаптарымның кейбіреулерін қалай жазғанымды» атты еңбегінде былайша сипаттағанша құпия сақтады: «Мен екі ұқсас сөзді таңдадым. Мысалы, бильярд (billiard) және пилард (тоналмаушы). Содан кейін оған екі түрлі бағыттағы, бірақ ұқсас сөздерді қостым, нәтижесінде екі дерлік бірдей сөйлем пайда болды. Екі сөйлем табылды, содан кейін біріншісінен басталып, екіншісімен аяқталуға болатын әңгіме жазу қажет болды. Процесті кеңейте келе, мен бильярд сөзімен байланысты жаңа сөздерді іздедім, әрқашан оларды бірінші ұсынылғаннан өзгеше бағытта алып, осылайша әрқашан жаңа шығармашылыққа қол жеткіздім. Процесс дамыды және мен белгіленбеген сөйлемді қабылдауға мәжбүр болдым, одан суреттерді ығыстырып алып, ребус суреттерінен кейбірін алудай болдым». Мысалы, Les lettres du blanc sur les bandes du vieux billard/Ескі бильярд үстелінің жазғыштарындағы ақ әріптер, қандай да бір жолмен les lettres du blanc sur les bandes du vieux pillard/ақ адамның ескі тоналмаушының әскерлері туралы хаттарына жетуі керек. Руссель өзінің қайтыс болғаннан кейін жазған «Менің романдарымның кейбіреулерін қалай жаздым» атты кітабында «Бұл әдіс менің басқа шығармаларымда, атап айтқанда La Doublure, La Vue және Nouvelles Impressions d'Afrique шығармаларында қолданылмаған» деп мәлімдейді, сондай-ақ осыған L'étoile au front және La Poussière de soleil екі пьесасын да қосуға болады. Джон Эшбери Мишель Фуконың «Өлім және лабиринт» кітабының кіріспесінде «Локус Солусты» былай деп түйіндеді: «Танымал ғалым және өнертапқыш Марциал Кантерл әріптестерінің тобын өзінің елдік үйінің паркіне, Локус Солусқа шақырды. Топ паркте жүргенде Кантерл оларға күрделілігі мен таңғаларлығы арта түскен өнертабыстарын көрсетті. Әрқашан экспозиция түсіндірмемен бірге жүреді, біріншісінің суық истериясы екіншісінің көптеген салдарына жол ашады. Ауадағы тістерден құралған мозаиканы құрастырып жатқан және суға толы үлкен шыны алмасты құрастырып жатқан, онда билеуші қыз, түксіз мысық және Дантонның сақталған басы жүзіп жүр. Біз орталық және ең ұзақ бөлімге жеттік: сегіз қызықты суреттердің сипаттамасы, олар орасан үлкен шыны қақпақтың ішінде орын алады. Біз актерлердің шын мәнінде қайтыс болған адамдар екенін білеміз, оларды Кантерл өзінің ойлап тапқан сұйықтығы «резуректинмен» қайта тірілтеді, оны жаңадан өлген денеге енгізсе, ол өмірінің ең маңызды оқиғасын үздіксіз ойнайды». «Африканың жаңа әсерлері» – 1274 жолдан тұратын поэма, ол рифмаланған александриндердегі төрт ұзын әннен тұрады, әрқайсысы бір сөйлем, ал ішіндегі жақшалар бес деңгейге дейін жетеді. Кейде аяқ-қолтаңбасында басқа бір өлеңге сілтеме жасалып, оның ішінде өздерінің тереңдігі бар жақшалар болады. Бұл таңғажайып жақшалар тізбегі бір нәрсеге дәлелдей ме, әлде ұсыныс па? 644 александриндік өлеңде Руссельдің қолында. Жан Ферри «Раймонд Руссель туралы зерттеуде» жасырын хабар туралы түсінікті ұсынды және II Кантостың жақшаларының кезектілігін суретші Сэмюэл Морз ойлап тапқан әліпбиге көшірді: әр жақшаны нүкте ретінде және кіретін мәтінді тыныш белгі ретінде қарастырды. Бірақ әріптерді бөлетін бос орындардың болмауынан, нүктелер мен сызықтар ансамблі және жасырын хабар Жан Макс Альберт (басқа суретші) оны ашып, (кем дегенде ішінара) роуселиан формуласын ашып бермегенше, гипотеза болып қалды: «RELIVE YOUR DREAMS AWAKE» (Реви тес ревс ан эвей).
Roussel was born in Paris, the third and last child in his family, with a brother Georges and sister Germaine. In 1893, at age 15, he was admitted to the Paris Conservatoire for piano. A year later, he inherited a substantial fortune from his deceased father and began to write poetry to accompany his musical compositions. At age 17, he wrote Mon Âme, a long poem published three years later in Le Gaulois. By 1896, he had commenced editing his long poem La Doublure when he suffered a mental crisis. After the poem was published on 10 June 1897 and was completely unsuccessful, Roussel began to see the psychiatrist Pierre Janet. In subsequent years, his inherited fortune allowed him to publish his own works and mount luxurious productions of his plays. He wrote and published some of his most important work between 1900 and 1914, and then from 1920 to 1921 traveled around the world. He continued to write for the next decade, but when his fortune finally gave out, he made his way to a hotel in Palermo, where he died of a barbiturate overdose in 1933, aged 56. He is buried in Père Lachaise cemetery in Paris. Roussel's most famous works are Impressions of Africa and Locus Solus, both written according to formal constraints based on homonymic puns. Roussel kept this compositional method a secret until the publication of his posthumous text, How I Wrote Certain of My Books, where he describes it as follows: "I chose two similar words. For example billard (billiard) and pillard (looter). Then I added to it words similar but taken in two different directions, and I obtained two almost identical sentences thus. The two sentences found, it was a question of writing a tale which can start with the first and finish by the second. Amplifying the process then, I sought new words reporting itself to the word billiards, always to take them in a different direction than that which was presented first of all, and that provided me each time a creation moreover. The process evolved/moved and I was led to take an unspecified sentence, of which I drew from the images by dislocating it, a little as if it had been a question of extracting some from the drawings of rebus." For example, Les lettres du blanc sur les bandes du vieux billard/The white letters on the cushions of the old billiard table must somehow reach the phrase, les lettres du blanc sur les bandes du vieux pillard/letters [written by] a white man about the hordes of the old plunderer. Although Roussel does state in his posthumous book How I Wrote Certain of My Novels that "It goes without saying that this method was nowhere employed in my other works La Doublure, La Vue and Nouvelles Impressions d'Afrique"; and here could be added the two plays L'étoile au front and La Poussière de soleil. John Ashbery summarized Locus Solus thus in his introduction to Michel Foucault's Death and the Labyrinth: "A prominent scientist and inventor, Martial Canterel, has invited a group of colleagues to visit the park of his country estate, Locus Solus. As the group tours the estate, Canterel shows them inventions of ever increasing complexity and strangeness. Again, exposition is invariably followed by explanation, the cold hysteria of the former giving way to the innumerable ramifications of the latter. After an aerial pile driver which is constructing a mosaic of teeth and a huge glass diamond filled with water in which float a dancing girl, a hairless cat, and the preserved head of Danton, we come to the central and longest passage: a description of eight curious tableaux vivants taking place inside an enormous glass cage. We learn that the actors are actually dead people whom Canterel has revived with 'resurrectine,' a fluid of his invention which if injected into a fresh corpse causes it continually to act out the most important incident of its life." New Impressions of Africa is a 1,274 line poem, consisting of four long cantos in rhymed alexandrines, each a single sentence with parenthetical asides that run up to five levels deep. From time to time, a footnote refers to a further poem containing its own depths of brackets. This impressive nest of brackets carries an assertion — or a recommendation ? — buried by Roussel within a 644 alexandrine poem. In A study on Raymond Roussel, Jean Ferry suggested the notion of a hidden message and transcribed the succession of brackets of Cantos II into the alphabet invented by the painter Samuel Morse : considering each bracket as a dot and the included text as a dash. But due to the missing spaces which separate letters the ensemble of dots and dashes as well as a concealed message remained an hypothesis until it was deciphered by Jean Max Albert (another painter), revealing (at least partially) the rousselienne formula, which can't be fortuitous : « RELIVE YOUR DREAMS AWAKE » ( Revis tes rêves en éveil).
Сын-пікірлер мен мұра
Руссельдің өмір кезеңінде танымал болмауы заңдылыққа жатады, ал оның туындыларына сыншылар тарапынан бірауызды түрде жағымсыз баға берілді. Дегенмен, оны сюрреалистер тобы және басқа да авангард жазушылары, әсіресе Мишель Лерис, Андре Бретон және Марсель Дюшан жоғары бағалады. Оның еңбектерін 1950-ші жылдардың соңында Оулипо және Ален Роб-Грилле жаңадан таба бастады. Ағылшын тілді елдердегі ең тікелей ықпалы Нью-Йорк ақындары мектебіне тиді; Джон Эшбери, Гарри Мэтьюс, Джеймс Шкайлер және Кеннет Кох оның романынан кейін "Locus Solus" деп аталатын журналды қысқа мерзімге редакциялады. Француз теоретик Мишель Фуконың әдебиеттану саласындағы жалғыз толыққанды еңбегі – Руссель туралы. Француз философы Жиль Делез өзінің 1968 жылғы "Айырмашылық және қайталау" атты еңбегінде Реймонд Руссельдің туындыларын қайталаудың көптеген мысалдарының бірі ретінде пайдаланды. 2012 жылдың 24 наурызында Портодағы Fundação de Serralves-те Руссельдің жетістіктерін көрсететін "Locus Solus" атты кең ауқымды көрме ашылды. Руссельдің Ман-Рей, Сальвадор Дали және Марсель Дюшанмен жеке байланыстарына ерекше назар аударылды, сондай-ақ Дюшан оның "өзгелерге жол көрсетуші" болғанын айтты. Шындығында, Дюшан өзінің "Ұлы өнердің қиындықтары" атты жазбаларында "Менің үлкен шыны аяғым – 'Бөтелкесінен айырылған келіншегім' үшін жауапты болған – Руссель еді" деп мәлімдейді. Иан Уотсонның (1975 жылы Аполлон сыйлығының иегері) "Кіріктіру" ғылыми-фантастикалық романында "Африканың жаңа әсерлеріне" сілтемелер маңызды орын алады. Руссель (немесе оның бір нұсқасы) Б. Кэтлингтің "Ворр" романының маңызды кейіпкері болып табылады. 2016 жылы Джон Эшбери, Мишель Бутор, Джоан Бофилл Амаргос, Микель Барсело, Тор Халворсен және Гермес Сальседа Нью-Йоркте Реймонд Руссель қоғамын құрды.
Perhaps not surprisingly, Roussel was unpopular during his lifetime and critical reception of his works was almost unanimously negative. Nevertheless, he was admired by the Surrealist group and other avant garde writers, particularly Michel Leiris, André Breton, and Marcel Duchamp. He began to be rediscovered in the late 1950s, by the Oulipo and Alain Robbe Grillet. His most direct influence in the English speaking world was on the New York School of poets; John Ashbery, Harry Mathews, James Schuyler, and Kenneth Koch briefly edited a magazine called Locus Solus after his novel. French theorist Michel Foucault's only book length work of literary criticism is on Roussel. French philosopher Gilles Deleuze uses Raymond Roussel's works as one of many examples of repetition in his 1968 work Difference and Repetition. A comprehensive exhibition of Roussel's achievements entitled "Locus Solus" was exhibited within the Fundação de Serralves in Porto opening on 24 March 2012. Special attention was granted to his personal connections with Man Ray, Salvador Dalí, and Marcel Duchamp, who observed that Roussel was "he who pointed the way". Indeed, Duchamp claims in his writings The Trouble with Great Art that “it was fundamentally Roussel who was responsible for my large glass The Bride Stripped Bare by Her Bachelors, Even”. References to New Impressions of Africa are central to the science fiction novel The Embedding by Ian Watson (winner of the Prix Apollo in 1975). Roussel (or a version of him) is a major character in the novel The Vorrh by B. Catling. In 2016, The Raymond Roussel Society was founded in New York by John Ashbery, Michel Butor, Joan Bofill Amargós, Miquel Barceló, Thor Halvorssen, and Hermes Salceda.