Фрэнсис Фоули – британдық барлау офицері, Холокост кезінде мыңдаған еврей отбасыларын нацистерден құтқаруға көмектескен. «Халықтың Адалдары» атағына ие.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық барлау қызметінің офицері (1884–1958)
Канаданың Саскачеван провинциясындағы саясаткер
British intelligence officer (1884–1958)
the politician in Saskatchewan, Canada
Майор Фрэнсис Эдвард Фоули CMG (24 қараша 1884 – 8 мамыр 1958) – британдық құпия барлау қызметінің офицері. Берлиндегі британдық елшілігінің паспорттық бақылау офицері ретінде Фоули "ережелерді иілдітіп", Кристалл түнінен кейін және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін мыңдаған еврей отбасыларына нацистік Германиядан қашуға көмектесті. Ол Холокост батыры ретінде және Ұлттар арасындағы әділ адам ретінде ресми түрде танылған.
Major Francis Edward Foley CMG (24 November 1884 – 8 May 1958) was a British Secret Intelligence Service officer. As a passport control officer for the British Embassy in Berlin, Foley "bent the rules" and helped thousands of Jewish families escape from Nazi Germany after Kristallnacht and before the outbreak of the Second World War. He is officially recognised as a British Hero of the Holocaust and as a Righteous Among the Nations.
Ерте өмір
Фоли – Изабелла мен Эндрю Вуд Фолидің үшінші ұлы, Тивертон қаласында туған теміржолшы, оның отбасының тегі 1800 жылдардың басында Ирландиядағы Роскоммоннан шыққан болуы мүмкін. Сомерсеттегі жергілікті мектептерде оқығаннан кейін, Фоли Ланкаширдегі Стонихерст колледжіне стипендиямен түсті, онда оны иезуиттер оқытты. Одан кейін Франциядағы католик семинариясына дін қызметкері болу үшін оқуға түсті, бірақ классикалық әдебиеттерді зерттеу үшін Пуатьедегі Франция университетіне ауысты. Сол жерде ол дін қызметкері болу ниетінен бас тартып, академиялық мансапты таңдауға шешім қабылдады. Ол Еуропаны кеңінен саяхаттап, француз және неміс тілдерін еркін меңгерді. Фоли Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжін бітіріп, 1917 жылдың 25 қаңтарында Гертфордшир полкіне екінші лейтенант болып кірді. 1917 жылдың 20 қыркүйегінде Гертфордшир полкінің 1-ші батальонының жаяу әскер ротасына қолбасшылық еткенде уақытша капитан болып тағайындалды, содан кейін Солтүстік Стаффордшир полкінің 2/6-шы батальонында болды, осы кезде ол құрметті түрде есімдері тізілді.
Foley was the third son of Isabella and Andrew Wood Foley, a Tiverton born railway worker, whose family may have originated from Roscommon in Ireland in the early 1800s. After attending local schools in Somerset, Foley won a scholarship to Stonyhurst College, Lancashire, where he was educated by the Jesuits. He then went to a Catholic seminary in France to train as a priest but transferred to the Université de France in Poitiers to study Classics. While there he reconsidered his vocation for the priesthood and decided instead to pursue an academic career. He travelled extensively in Europe, becoming fluent in both French and German. Foley graduated from the Royal Military College, Sandhurst, and was commissioned as a second lieutenant into the Hertfordshire Regiment on 25 January 1917. He was appointed temporary captain on 20 September 1917, while commanding an infantry company of the 1st Battalion, Hertfordshire Regiment, and was later with the 2nd/6th Battalion, North Staffordshire Regiment, during which time he was mentioned in despatches.
Құпия қызметке кіру
Фолидің Германиядан қашып кетуі және оның тіл білімі туралы оқиға Соғыс министрлігінде ескерілді. Оған барлау корпусына (Intelligence Corps) түсуге кеңес берілді. 1918 жылдың шілдесінде ол Францияда, Бельгияда және Нидерландыда құпия агенттер желісін тарту және басқару үшін жауапты шағын топтың құрамына кірді. Бітім шартынан кейін ол қысқа мерзімге Кельндегі Біріккен Одақтас Әскери Бақылау Комиссиясында (Inter Allied Military Commission of Control) қызмет етті. 1920 жылдың 19 сәуірінде ол капитан шенінен уақытша бас тартты, ал 1921 жылдың желтоқсанында капитан шенімен әскерден зейнетке шықты. Комиссияның жұмысы тоқтатылғаннан кейін, оған Берлинде паспорттық бақылау офицері лауазымы ұсынылды, бұл оның негізгі міндеті – Британдық Құпия Барлау қызметінің (MI6) станциясын басқару үшін жамылғы болды. 1920-1930 жылдары Фоли агенттерді тартты және неміс әскери зерттеулері мен әзірлемелерінің маңызды мәліметтерін алды. Бұл оқиға, басқалармен қатар, режиссер Йонатан Нирдің «Негізгі буын: Уилфрид Израильдің тарихы» (The Essential Link: The Story of Wilfrid Israel) атты фильмінде көрсетілген. Фоли көбінесе «Британдық Шиндлер» ретінде еске алынады. Паспорттық бақылау офицері ретінде ол мыңдаған еврейлерге нацистік Германиядан қашуға көмектесті. 1961 жылы Адольф Айхманның процесінде ол нацистердің өлім жазасымен қорқытқан еврейлерді құтқару үшін өмірін қауіпке тіккендігі үшін «Қызыл перзент» (Scarlet Pimpernel) деп сипатталды. Дипломатиялық иммунитеті болмағандықтан және кез келген уақытта тұтқындалу қаупі болғанына қарамастан, Фоли еврейлерге «заңды түрде» Ұлыбританияға немесе британдықтар бақылауындағы Палестинаға қашуға мүмкіндік беру үшін паспорттарды мөрмен таңбалау және виза беру кезінде ережелерді бұратын. Кейде ол одан да әрі барып, еврейлерді құтқару үшін ұстау лагерьлеріне (internment camps) баратын, оларды үйінде жасырып, жалған паспорт алуға көмектесетін. Бір еврей көмекші қызметкері оның Холокосттан «ондаған мыңдаған» адамды құтқарып қалғанын бағалады.
The story of Foley's escape from Germany and his language skills had been noted at the War Office. He was encouraged to apply for the Intelligence Corps. In July 1918 he became part of a small unit that was responsible for recruiting and running networks of secret agents in France, Belgium, and the Netherlands. After the Armistice he served for a short time in the Inter Allied Military Commission of Control in Cologne. On 19 April 1920 he relinquished the temporary rank of Captain, and in December 1921 retired from the Army with the rank of captain. After the running down of the commission, he was offered the post of passport control officer in Berlin which was a cover for his main duties as head of the British Secret Intelligence Service (MI6) station. During the 1920s and '30s, Foley recruited agents and acquired key details of German military research and development. This story is reflected among others in the film The Essential Link: The Story of Wilfrid Israel by filmmaker Yonatan Nir. Foley is primarily remembered as a "British Schindler". In his role as passport control officer, he helped thousands of Jews escape from Nazi Germany. At the 1961 trial of Adolf Eichmann, he was described as a "Scarlet Pimpernel" for the way he risked his own life to save Jews threatened with death by the Nazis. Despite having no diplomatic immunity and being liable to arrest at any time, Foley would bend the rules when stamping passports and issuing visas, to allow Jews to escape "legally" to Britain or Mandatory Palestine, which was controlled by the British. Sometimes he went further, going into internment camps to get Jews out, hiding them in his home, and helping them get forged passports. One Jewish aid worker estimated that he saved "tens of thousands" of people from the Holocaust.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 және 1940 жылдары Фоли Норвегияда немістер шапқанға дейін паспорттық бақылау офицері болып жұмыс істеді, содан кейін ол Отто Ругеге, Норвегиялық әскерлердің Бас қолбасшысына (C in C) қосылды, осы қызметі үшін Норвегияның Киелі Олав орденінің рыцарь кресімен марапатталды. Андальснес қаласында Фоли, байланыс офицері болған Мартин Лингемен кездескен болуы мүмкін. 1941 жылдың 1 қаңтарында ол Сыртқы істер министрлігіне көрсеткен қызметі үшін капитан шенімен Сент-Михаэль және Сент-Джордж орденінің серігі (CMG) атағын алды. 1941 жылы Гитлердің орынбасары Рудольф Гесс Шотландияға қашқаннан кейін оған сұрақ қою жұмысы жүктелді. 1942 жылы Гесс ауруханаға түскеннен кейін Фоли МИ5 және МИ6 ұйымдарымен бірлесіп, қос агенттер желісін – «Қос айқыш» жүйесін басқаруға көмектесті.
In 1939 and 1940, Foley was a passport control officer in Norway until the Germans invaded, when he was attached to Otto Ruge, C in C Norwegian Forces in the Field, for which services he received the Norwegian Knight's Cross of the Order of St Olav. At Åndalsnes Foley presumably met Martin Linge, who acted as liaison officer. On 1 January 1941, he was awarded Companion of the Order of St Michael and St George (CMG) as a captain in respect of his services to the Foreign Office. In 1941, he was given the task of questioning Hitler's Deputy Führer Rudolf Hess after Hess's flight to Scotland. After Hess was hospitalized in 1942, Foley helped coordinate MI5 and MI6 in running a network of double agents, the Double Cross System.
Кейінгі өмірі
Фоли соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Германияны бақылау комиссиясының қоғамдық қауіпсіздік бөлімінің бас инспекторының көмекшісі қызметімен Берлинге оралды, онда ол нацистік соғыс қылмыскерлерін іздеуге қатысты. Оның әйелі, Кэтрин Ева Фоли, 1979 жылғы 17 сәуірде Девон графтығының Сидмут қаласындағы үйінде қайтыс болды.
Foley returned to Berlin very soon after the war under the cover of Assistant Inspector General of the Public Safety Branch of the Control Commission for Germany, where he was involved in hunting for Nazi war criminals. His widow, Katharine Eva Foley, died on 17 April 1979 at her home in Sidmouth, Devon.
Өлімнен кейін танылу
Фоли Израильдің Яд Вашем институтымен «Ұлы ұлттардың адал досы» мәртебесін алды, бұл Майкл Смит оның өмірбаянын зерттеу кезінде тапқан «тірі куәгерлердің» куәліктерінің тікелей нәтижесі болды. Холокост жөніндегі білім беру қорының төрағасы Лорд Яннер Яд Вашемді Смит ұсынған дәлелдерді қарастыруға ықпал етті. «Адал кісі» деп тану мәселесін қарастыратын Яд Вашем комитетінің бірқатар мүшелері МИ6 офицерінің дипломатиялық иммунитеті болмауы мүмкін деген күдікке келді, бірақ сол кездегі Сыртқы істер министрлігінің тарихшысы Гилл Беннет бұған дейін жасырын сақталған құжаттарды ұсынды. Смит кітабының мұқабасында Фолидің алғашқы дипломатиялық паспортының суреті бейнеленген, онда оның 1939 жылғы 11 тамызда берілгені анық көрсетілген. 2004 жылы Стоурбридж қаласындағы Мэри Стивенс паркінің кіреберісінде оған арналған ескерткіш тақта ашылды. Келесі жылы Фолидің туған жері Хайбридждің еріктілері оның құрметіне ескерткіш орнату үшін қаражат жинады. Мүсінді мүсінші Джонатан Селлс жасады және ол VE күнінің мерейтойында, сонымен қатар оның қайтыс болған күнінің мерейтойында ашылды. Highbridge және Burnham on Sea қалалары арасындағы «Фрэнк Фоули жолы» 2009 жылғы 7 шілдеде ашылды. 2007 жылы Фолидің өмірі туралы фильм жоспарланды, бірақ продюсерлер МИ6-қа қарсы сот шараларына жүгінді, оның жұмысына қатысты құпия құжаттарды жариялауды талап етті. 2004 жылғы 24 қарашада (оның туғанына 120 жыл толуына орай) Фолидің ұрпақтары, ол құтқартқан адамдардың туыстары, еврей ұйымдарының өкілдері, британдық парламент мүшелері және басқа да ізгі ниетті адамдар Берлиндегі британдық елшілікте оның құрметіне арналған тақта ашу рәсіміне жиналды. Салтанатты шарада Сыртқы істер министрі Джек Стро Фолидің батырлығын жоғары бағалады:
Foley was accorded the status of a Righteous Among the Nations by Israel's Yad Vashem as a direct result of testimony from "living witnesses" found by Michael Smith while researching his biography of Foley. Lord Janner, chairman of the Holocaust Educational Trust, was instrumental in persuading Yad Vashem to look at Smith's evidence. Some members of the Yad Vashem committee that determines whether someone should be named as a "righteous gentile" were initially sceptical that an MI6 officer would not have diplomatic immunity but the then Foreign Office historian Gill Bennett produced previously classified documents that demonstrated this to be the case. The cover of Smith's book features the photograph from Foley's first diplomatic passport with the date it was issued clearly shown as 11 August 1939. In 2004 a remembrance plaque was dedicated to him at the entrance to Stourbridge's Mary Stevens Park. The following year volunteers from Highbridge, Foley's birthplace, raised money to erect their own tribute. A statue was commissioned from sculptor Jonathan Sells and unveiled on the anniversary of VE Day, which is also the anniversary of his death. The 'Frank Foley Parkway' between Highbridge and Burnham on Sea opened on 7 July 2009. In 2007, a film about Foley's life was in the planning stages, but the producers were then taking legal action against MI6 to release still classified documents related to his work. On 24 November 2004, (the 120th anniversary of his birth), descendants of Foley, relatives of those he saved, representatives of Jewish organisations, British MPs and other well wishers gathered at the British Embassy in Berlin for the unveiling of a plaque honouring Foley. At the ceremony, Foreign Secretary Jack Straw praised Foley's heroism:
Фрэнк Фоли мыңдаған неміс еврейлерінің өмірін сақтау үшін өзінің өмірін қауіпке тікті. Дипломатиялық иммунитеті болмағандықтан ол тұтқын лагерьлеріне барып, еврей босқындарын өз үйінде жасырды. Фрэнк Фоли – нағыз британдық батыр. Біз оны Берлиндегі британдық елшілігінде құрметтеуіміз керек, ол бұрын жұмыс істеген жерден шалқап жатыр. 2009 жылғы 31 мамырда Лондондағы Стернберг орталығында оның есіміне арналған бақ ашылды, онда Шери Бут тақтаны ашты. 2010 жылы Фоли британдық үкімет тарапынан Холокосттың британдық батыры деп жарияланды. National Express West Midlands автобусы оның есімімен аталады. 2018 жылғы 18 қыркүйекте Кембридж герцогы, Принц Уильям, Батыс Мидлендс аймағындағы Стоурбридж қаласында майор Франк Фолидің мүсінін ашты, оның іштен туысы Стивен Хиггс қатысты.
Frank Foley risked his life to save the lives of thousands of German Jews. Without the protection of diplomatic immunity he visited internment camps and sheltered Jewish refugees in his house. Frank Foley was a true British hero. It is right that we should honour him at the British Embassy in Berlin, not far from where he once worked. On 31 May 2009, a garden was dedicated in his memory at London's Sternberg Centre, where a plaque was unveiled by Cherie Booth. In 2010, Foley was named a British Hero of the Holocaust by the British Government. A National Express West Midlands bus is dedicated to him. On 18 September 2018, Prince William, Duke of Cambridge, unveiled a statue of Major Frank Foley in West Midlands town of Stourbridge in the presence of Foley's great nephew, Stephen Higgs.