Кіріспе

МакГоуэнге қарсы Мэриленд, 366 U.S. 420 (1961) – АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, ол Мэриленд штатының Жоғарғы Сотының штаттың жексенбі күнгі жабылу заңдарының дінді қолдау мақсатында емес екенін және демалыс және ойын-сауық күнін белгілеу заңнамасының зайырлы мақсаты Конституцияның дін бостандығы туралы ережесін бұзбайды деген шешімін бекіткен.

Өмірбаян

Мэриленд штатының Энн Арундел округіндегі үлкен жеңілдетілген сауда орталығына, жергілікті "көк заңды" бұза отырып, жексенбі күні тауар сатқаны үшін айыппұл салынды. Сот, көптеген ірі коммерциялық кәсіпорындар жексенбі күні жабық болатын заңдарға қатысты мекемелік құқықтарға шағымдануды қабылдамады. Сот тарихты зерттегенде, жексенбі күні жұмыс істемеу туралы заңдардың бастапқыда шіркеуге баруға ынталандыру мақсатында қабылданғанын анықтады. "Бірақ, бұл заңдардың діни негізі мықты болғанымен, жексенбі күнін демалыс күні деп белгілеудің дінмен байланысы жоқ аргументтері көбірек естіле бастады". Сот Конституцияның, себебі немесе салдары кейбір немесе барлық діндердің нанымдарымен сәйкес келетін федералдық немесе штаттық ережелерге тыйым салмайтынын мәлімдеді. Ол, қазіргі күйінде жазылған және қолданылып жүрген көптеген жексенбі күні жұмыстан жабылу заңдары діни емес, зайырлы сипатқа ие екенін қорытындылады. Олар барлық азаматтарға бірыңғай демалыс күнін ұсынады. Егер мемлекет жексенбі күнін осы мақсаттар үшін демалыс күні ретінде белгілемейінше, онда бұл заңдардың бастауы ғасырлар бұрын дінде болғандықтан, шіркеу мен мемлекеттің бөлінуінен гөрі, қоғамдық игілікке қарсы конституциялық түсінік береді деуіміз болады.

Бірінші түзету

Конгресс дін құруға қатысты заң қабылдамайды, оның ішінде дін бостандығын шектеуге немесе оны жүзеге асыруға тыйым салуға да қатысты; сондай-ақ сөз бостандығын немесе баспасөз бостандығын қысқартуға, халықтың бейбіт жиналуға және өкіметтен өз мұңдарын жою үшін петиция беруге құқығын шектеуге қатысты заңдар қабылдамайды.

14-ші түзетудің 1-бөлімі

Құрама Штаттарда туған немесе натурализацияланған, және оның құзыретіне бағынған барлық адамдар – Құрама Штаттардың және олар тұратын штаттың азаматтары болып табылады. Ешбір штат АҚШ азаматтарының құқықтары мен бостандықтарын шектемейтін заң шығара алмайды немесе оны күшіне енгізе алмайды; сондай-ақ, ешбір штат ешбір адамды заңмен белгіленген процедурасыз өмірден, бостандықтан немесе мүліктен айыра алмайды; және өз құзыретіндегі кез келген адамға заң алдында тең қорғауды қамтамасыз етуден бас тарта алмайды.

Сот шешімі

Сот Мэриленд штатының заңдары Бірінші түзетуді бұзбайды деп шешті. Сот атынан жазған бас судья Уоррен, талапкерлердің дін бостандығы туралы талабына негіз жоқ екенін түсіндірді, себебі олар тек экономикалық зиянға ұшырады және олардың діни сенімдері сотта жазба ретінде тіркелмеген. «Әдетте, тарап тек өзінің конституциялық құқықтары мен иммунитеттерін ғана қорғай алады», - деп көрсетілген United States v. Raines, 362 U. S. 17, 22 ісінде, сондықтан талапкерлердің бұл мәселені көтеруге құқығы жоқ деп санаймыз. Сот талапкерлердің Everson v. Board of Education ісіне сәйкес салық төлеуші ретіндегі құқығын мойындады:

Осы істе талапкерлер христиан дініне қатысты тікелей экономикалық зиян шеккенін мойындайды. Осыған байланысты, олар заңның дін құруға қатысты екендігіне шағымдануға құқылы деп санаймыз. Сот сондай-ақ заңның Он төртінші түзетуді бұзбайтынын мәлімдеді. Бас судья Уоррен былай деді:

Сот бұрын-соңда Он төртінші түзету штаттарға кейбір азаматтар тобына басқаларына қарағанда әртүрлі әсер ететін заңдарды қабылдауда кең дискрециялық өкілеттік беретінін шешкен. Конституциялық кепілдік тек қана егер жіктеу мемлекеттің мақсатына мүлдем қатысы жоқ негізде жасалса ғана бұзылады. Мемлекеттік заң шығарушылардың өздерінің конституциялық өкілеттігі шегінде әрекет еткені презумпцияланады [тіпті егер іс жүзінде олардың заңдары кейбір теңсіздікке әкелсе де]. Сот өз шешіміне жету үшін жексенбі күнгі сауданы шектеуші немесе тыйым салатын заңдардың конституциялық екендігі туралы кеңірек мәселені де қарастырды. Олар мұндай заңдар шіркеу мен мемлекеттің арасындағы шекараны бұзбайды деп шешті, себебі мұндай заңдардың тарихи тамырына қарамастан, заңдар зайырлы мақсатты орындау үшін қабылданған. Яғни, егер жексенбі күнгі сауда заңдары бастапқыда Америка Құрама Штаттарында шіркеуге баруды жеңілдету және ынталандыру үшін қабылданған болса да, қазіргі заңдар азаматтардың «денсаулығын, қауіпсіздігін, демалысын және жалпы әл-ауқатын» жақсартуға бағытталған. Заңдардың қазіргі мақсаты – барлық азаматтарға бірыңғай демалыс күнін ұсыну; бұл күннің бір немесе бірнеше дін үшін ерекше маңызы бар екендігі мемлекеттің осылайша зайырлы мақсаттарына жетуіне кедергі келтірмейді. Дissent жазған судья Дуглас жексенбі күнгі жабылу заңдарының протестанттық көпшіліктің елге өз сенімдерін таңу әрекеті екенін айтты. Ол былай деп жазды:

Сот осы жексенбілік заңдардың қазіргі жағдайда «азаматтық ережелер» екенін көрсету үшін әртүрлі шешімдерден тілді таңдап алады. Қанша жазса да, не айтса да, осы заңдардың бастауы Төртінші ғибраттан шыққан және олар христиан қауымдарымыздың діни бейімділіктерін қанағаттандырады. (Сонымен қатар:) Бірінші түзету үкіметті теологиямен немесе ритуалмен айналысуға тыйым салады; ол үкіметті діни бостандыққа гүлденуге мүмкіндік беруге шақырады – нәтижесінде католиктер, яһудилер немесе протестанттар пайда бола ма, немесе адамдарды Будда жолына бұруға, немесе басым мұсылман ұлтына аяқталуға, немесе ұзақ мерзімді атеистер немесе агностиктер пайда бола ма. Мұндай мәселелерде үкімет бейтарап болуы керек.