Төбекіт – намаз оқу үшін қолданылатын кілемше. Исламда тазалық сақтау үшін, сондай-ақ дұға позыцияларында қолданылады. Намаз алдында дәрет тазарту міндетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұсылмандар мен кейбір христиандар намаз оқығанда қолданатын мата, кейде кілем. Намаздық кілем – мұсылмандар, кейбір христиандар, әсіресе православие христиандары және кейбір бахаилер намаз оқығанда қолданатын матаның бір бөлігі. Ислам дінінде намаздың әртүрлі қимылдарында тазалық сақтау үшін намаз оқыған адамның арасына жер төселеді. Оларға сәжде жасау және жерде отыру кіреді. Мұсылман намаз оқу алдында (тазару) рәсімін орындап, таза жерде намаз оқуы керек. Кейбір шығыс православие христиандары үштік атынан дұға ету үшін, сондай-ақ «Аллилуйя» және «Кирие элеисон» оқу кезінде намаздық кілемдерді пайдаланады. Ресей православие христиандарының арасында, әсіресе ескі ритуалдыларын ұстанатындардың арасында, сәжде жасағанда бет-қолының таза болуын қамтамасыз ету үшін «Подручник» деп аталатын арнайы кілем қолданылады, себебі осы дене мүшелері тура айқыш белгісін жасау үшін қолданылады. Көптеген жаңа намаздық кілемдерді тоқымашылар фабрикада жасайды. Намаздық кілемнің дизайны оның шыққан ауылы мен тоқымашысына байланысты жасалады. Бұл кілемдер көбінесе әдемі геометриялық өрнектермен және пішіндермен безендіріледі. Кейде олар тіпті суреттермен де әшекейленеді. Бұл суреттер әдетте маңызды ислам орындары, мысалы, Кааба сияқты болады, бірақ олар ешқашан жанды нәрселер емес. Көптеген христиан дін қызметкерлері осы кілемдерді қолданар алдында баталайды. Рус православие ескі ритуалдарын ұстанатындар арасында «Подручник» деп аталатын арнайы кілемдер бет-қолының таза болуын қамтамасыз ету үшін қолданылады. Қазіргі заманда, Батыс христиан дінінің көптеген жақтастары үшін, ғибадатханалардағы тізе төсеулер (бірлескен құлшылық үшін) немесе жеке дұғаларға арналған тұрғылықтар әдеттегідей. Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір христиан монахтары Сирия, Нортумбрия және Ирландия сияқты жерлерде исламның пайда болуынан бұрын канондық сағаттарды оқу үшін намаздық кілемдерді қолданған. Армян апостол шіркеуі, шығыс православие христиан дінінің бір тармағы, христиандық символдары тоқылған намаздық кілемдерді ұзақ жылдар бойы жасап келеді; олар Ширваннан алыс жерлерде де табылған. Ең көнелерінің бірі – 1202 жылы тоқылған және қазіргі Ганджада орналасқан Бананц ауылынан шыққан Сент-Хрип'симе кілемі.
A piece of fabric, sometimes a pile carpet, used by Muslims and some Christians during prayer. A prayer rug or prayer mat is a piece of fabric, sometimes a pile carpet, used by Muslims, some Christians, especially in Orthodox Christianity and some Baha'i during prayer. In Islam, a prayer mat is placed between the ground and the worshipper for cleanliness during the various positions of Islamic prayer. These involve prostration and sitting on the ground. A Muslim must perform (ablution) before prayer, and must pray in a clean place. Prayer rugs are also used by some Oriental Orthodox Christians for Christian prayer involving prostrations in the name of the Trinity, as well as during the recitation of the Alleluia and Kyrie eleison. Among Russian Orthodox Christians, particularly Old Ritualists, a special prayer rug known as the Podruchnik is used to keep one's face and hands clean during prostrations, as these parts of the body are used to make the sign of the cross. Many new prayer mats are manufactured by weavers in a factory. The design of a prayer mat is based on the village it came from and its weaver. These rugs are usually decorated with many beautiful geometric patterns and shapes. They are sometimes even decorated with images. These images are usually important Islamic landmarks, such as the Kaaba, but they are never animate objects. These prayer rugs are often blessed by Christian clergy in the church before ever being used; Among Russian Orthodox Old Ritualists, a special prayer rug known as the Podruchnik is used to keep one's face and hands clean during prostrations, as these parts of the body are used to make the sign of the cross. In modern times, among most adherents of Western Christianity, kneelers placed in pews (for corporate worship) or in prie dieus (for private worship) are customary; historically however, prayer rugs were used by some Christian monks to pray the canonical hours in places such as Syria, Northumbria, and Ireland well before the arrival of Islam. The Armenian Apostolic Church, an Oriental Orthodox Christian denomination, has a long tradition of prayer rugs with Christian symbols woven in them; these have been found in places as far as Shirvan. One of the oldest is the Saint Hrip'sime Rug, which was woven in 1202 A. D. and originates in the village of Banants, located in what is now Gandja.
Ислам діні
Ислам әлемінде екі негізгі типтегі намаз кілемдері бар: біреуі жеке құлшылық үшін бір ғана михрабпен жасалған, екіншісі мешіт сияқты қоғамдық намаз орындарына арналған, бірнеше нишасы бар. Бұл екінші тип – саф деп аталады. Намаз кілемдерінің бір шетінде михрабты бейнелейтін ниша болады, ол мешітке келген адамды Меккеге қарай бағыттайды. Көптеген кілемдерде бір немесе бірнеше мешіт шамдары да бейнеленген. Әшекейлер бейнелеу рөлін ғана атқара қоймайды, сонымен қатар құлшын жасаушыға есте сақтауға көмектеседі. Мысалдардың ішінде намаз оқу алдында қол жууды және ер адамдарға шаштарын тарауды еске салатын тарақ пен құмыра бар. Әшекейлердің тағы бір маңызды қызметі – жаңа мұсылмандарға намаз оқығанда қолдарын қоюға тиіс жерлерге әшекейлі қолдар тігіп көмектесу. Исламда намаз кілемінің өте күшті символдық мағынасы бар және ол дәстүрлі түрде қасиетті қарапайымдықпен күтімге алынады. Намаз кілемін лас жерге қою (мұсылмандар Аллаға деген құрметтерін көрсету үшін таза болуы керек) немесе оны сыйламай лақтыру – құрметсіздік. Намаз кілемдері әдетте оларды пайдаланатын қауымдастықтың қалаларында немесе ауылдарында жасалады және көбінесе оларды сатушылар мен жинаушылардың шыққан жерімен аталады. Нақты үлгі өрімшілер мен қолданылатын әртүрлі материалдарға байланысты айтарлықтай өзгереді. Кейбіреулерінде олар жасалған аймаққа тән дәстүрлі үлгілер, бояулар мен материалдар болуы мүмкін. Намаз кілемдерінің үлгілерінде әдетте Меккеге қаратылған ниша жоғары жағында болады. Намаз оқыған адам кілемнің түбінде тізе бүгіп, екі қолын кілемнің жоғарғы жағындағы нишаның екі жағына қойып, маңдайымен нишаға тиеді. Намаз кілемдерінің стандартты өлшемдері шамамен 70-150 см аралығында болады, бұл бір шетінен тізе бүгіп, екінші шетінен басын қоюға жеткілікті. Кейбір елдер экспортқа арналған намаз кілемі үлгілері бар маталар шығарады. Көптеген қазіргі заманғы намаз кілемдері халықаралық нарықта немесе туристік саудада сату үшін көптеп жасалған, қатаң коммерциялық өнімдер болып табылады.
In Islamic world there are two basic types of prayer rug, one designed with a single mihrab and meant for individual worship, the other with multiple niches and intended for a place of public prayer such as a mosque. This second type is known as saf. A prayer rug is characterized by a niche at one end, representing the mihrab in every mosque, a directional point to direct the worshipper towards Mecca. Many rugs also show one or more mosque lamps, Decorations not only play a role in imagery but serve the worshipper as aids to memory. Some of the examples include a comb and pitcher, which is a reminder for Muslims to wash their hands and for men to comb their hair before performing prayer. Another important use for decorations is to aid newly converted Muslims by stitching decorative hands on the prayer mat where the hands should be placed when performing prayer. In Islam, the prayer rug has a very strong symbolic meaning and traditionally taken care of in a holy manner. It is disrespectful for one to place a prayer mat in a dirty location (as Muslims have to be clean to show their respect to God) or throw it around in a disrespectful manner. Prayer rugs are usually made in the towns or villages of the communities who use them and are often named after the origins of those who deal and collect them. The exact pattern will vary greatly by original weavers and the different materials used. Some may have patterns, dyes and materials that are traditional/native to the region in which they were made. Prayer rugs' patterns generally have a niche at the top, which is turned to face Mecca. During prayer the supplicant kneels at the base of the rug and places their hands at either side of the niche at the top of the rug, their forehead touching the niche. Typical prayer rug sizes are approximately to , enough to kneel above the fringe on one end and bend down and place the head on the other. Some countries produce textiles with prayer rug patterns for export. Many modern prayer rugs are strictly commercial pieces made in large numbers to sell on an international market or tourist trade.
Лютеран шіркеулеріндегі ислам кілемдері
Трансильванияның саксон лютеран шіркеулері, приходтық қоймалары мен мұражайларында 15 ғасырдың соңынан 18 ғасырдың басына дейінгі шамамен төрт жүз анатолиялық кілемдер сақталған. Олар Түркиядан тыс Османдық кезеңдегі дұға үлгісіндегі кілемдердің ең бай және жақсы сақталған жиынтығын құрайды. Трансильвания, Молдавия және Валахия сияқты румын княздықтарының ешқайсысы тікелей түрік оккупациясына түспеген. 1699 жылға дейін ол автономиялы княздық мәртебесін сақтап, христиан дінін және өз басқаруын ұстап тұрған, бірақ Осман Портасына салық төлеген. Ал 1526 жылғы Мохач шайқасынан кейін Венгрияның бір бөлігі Пашалық деп жарияланып, бір жарым ғасырдан астам уақыт түрік оккупациясы астында болды. Кілемдер негізінен приходтықтардың, меценаттардың немесе гильдиялардың қайырымдылықтары ретінде Реформат шіркеулерінің меншігіне өтті. 16 ғасырда Реформацияның басталуымен шіркеулердің ішіндегі бейнелі суреттердің саны күрт азайды. Фрескалар аққа жуылды немесе жойылды, ал көптеген әсем қанатты алтарь бөлшектері алынып тасталды, тек басты алтарь сақталды. Жаңадан дінге келген приходтықтар шіркеуді үлкен, суық және бос кеңістік ретінде қабылдады, оған кем дегенде біршама әшекейлеу қажет болды. Кейбір протестант шіркеулерінде, мысалы, Маланкравтағы қазіргі қалпына келтіру жұмыстары кезінде қабырғалық әшекейлеу іздері табылды. Осы жағдайда христиандықтан рухани жағынан өзгеше әлемде жасалған шығыс кілемдері, олардың негізгі сақтаушылары болатын Реформат шіркеулерінде өз орнын тапты. Оларды сауда айналымынан шығарып, қабырғаларды, орындықтарды және балконды әшекейлеу үшін пайдалану, бірақ еденге төсемеу жылдар бойы оларды сақтау үшін өте маңызды болды. 1682 жылғы Вена қоршауынан кейін Османдықтар Габсбург әскерінен бірнеше жеңіліске ұшырады. 1687 жылы Трансильвания билеушілері Габсбург императоры Леопольд I-нің жоғарылығын мойындады. Трансильваниядағы түрік үкіметінің аяқталуы көбінесе 1699 жылғы бейбіт келісіммен байланыстырылады, бірақ шындығында бұл он жылдан астам бұрын болған. 17 ғасырдың соңғы онжылдықтары Трансильвания мен Түркия арасындағы кілем саудасының төмендеуімен және Анатолиядағы кілем өндірісіне әсер етті. Ғасырдың басында Лотто, Құс немесе Трансильвания үлгілеріне негізделген саудалық кілемдер тоқылудан тоқтады.
The Saxon Lutheran Churches, parish storerooms and museums of Transylvania safeguard about four hundred Anatolian rugs, dating from the late 15th to early 18th century. They form the richest and best preserved corpus of prayer format rugs of Ottoman period outside Turkey. Transylvania, like the other Romanian principalities of Moldavia and Wallachia, never came under direct Turkish occupation. Until 1699 it had the status of an autonomous Principality, maintaining the Christian religion and own administration but paying tribute to the Ottoman Porte. By contrast, following the Battle of Mohacs in 1526, part of Hungary was designated a Pashalik and was under Turkish occupation for over a century and a half. Rugs came into the ownership of the Reformed Churches, mainly as pious donations from parishioners, benefactors or guilds. In the 16th century, with the coming of the Reformation, the number of figurative images inside the churches was drastically reduced. Frescoes were white washed or destroyed, and the many sumptuous winged altar pieces were removed maintaining exclusively the main altar piece. The recently converted parishioners thus perceived the church as a large, cold and empty space, which required at least some decoration. Traces of the mural decoration were found during modern restorations in some Protestant Churches as for instance at Malâncrav. In this situation the Oriental rugs, created in a world that was spiritually different from Christianity, found their place in the Reformed churches which were to become their main custodians. The removal from the commercial circuit and the fact that they were used to decorate the walls, the pews and the balconies but not on the floor was crucial for their conservation over the years. After the Siege of Vienna of 1682 the Ottomans suffered several defeats by hand of the Habsburg army. In 1687 the rulers of Transylvania recognized the suzerainty of the Habsburg emperor Leopold I. Generally the end of the Turkish rule in Transylvania is associated with the Peace Treaty of 1699, but in fact this happened more than a decade earlier. The last decades of the 17th century marked a decline of the rug trade between Transylvania and Turkey which affected the carpet production in Anatolia. Shortly after the turn of the century the commercial rugs based on Lotto, Bird or Transylvanian patterns ceased to be woven.
Интерактивті намаз төсеніштері
Интерактивті намаз кілемдері, сондай-ақ «ақылды» немесе цифрлық намаз кілемдері деп те аталады, намаз кілемдері саласындағы жаңағы жаңалық. Бұл кілемдер намаз оқу кезінде мұсылмандардың рухани тәжірибесін жақсарту және білім беру мақсатында, дәстүрлі амалға технологияны қосу арқылы жасалған.
Interactive prayer mats, also known as smart prayer mats or digital prayer rugs, are a recent development in the field of prayer rugs. These mats are designed to enhance the spiritual experience of Muslims during prayer by incorporating technology into the traditional practice of prayer, and for educational purposes.