Кіріспе

Қасиетті Сеолфрид (немесе Сеолфрит,; сондай-ақ Джеффри, шамамен 642 – 716 жылдары) – англосаксондық христиан аббаты және әулие. Ол Беденің жеті жасынан бастап 716 жылы қайтыс болғанға дейін оның қамқоршысы ретінде ең жақсы танымал. Ол Монквермут-Джарроу аббаттығының аббаты болды және Кодекс Амиатин Библиясын жасау жобасына зор үлес қосты. Ол Бургундияда, Римдегі папа Григорий II-ге кодекстің бір данасын жеткізіп бара жатқанда қайтыс болды.

Ерте өмір

Сеолфридтің ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Оның монастырлық қауымға қосылуға деген ниеті, әлдебір дәрежеде, өзінің ағасы Кинефридтің христиандық монахтық дәстүрлеріне деген берілгендігінен туындаған болуы мүмкін. Тарихшылар Сеолфридтің монахтық дәстүрге қабылдануын 660 жылы Кинефридтің қайтыс болған шағына байланысты датейді. Сеолфридтің монахтық дәстүрмен тығыз отбасылық байланысы болғаны мәлім. Оның ағасынан өзге, туысы Тунберт Хексам монастырының алғашқы абысы болған. Оның монастырдағы алғашқы төрт жылы қазіргі Солтүстік Йоркширдегі Гиллинг абаттығында өтті, онда Кинефрид те болған, Ирландияға аттанғанға дейін. Сеолфридтің "үлкен құлшыныспен әрекет еткені, ойын үнемі оқуға, еңбекке және монахтық тәртіпке арнағаны" айтылады. Осы төрт жылдан кейін Сеолфрид "қатаң тәртіпті монастырь іздеп" Гиллингтен кетіп қалады. Ұзақ өтпей, ол Уилфрид басқаратын адамдар тобымен бірге болды, кейіннен ол Әйіз Уилфрид деп қасиеттелді. Бұл монахтар Бутфлауэрдің сөзіне сүйенсек, Рипонның бенедиктин монахтары еді, сол атпен аталатын монастырьда қызмет еткен. Осы кезеңде ол дұрыс монахтық принциптерді түсінуді жетілдірді. 27 жасында Сеолфрид дін қызметкеріне бекітілді және монахтық өмір салтының барлық ережелерін толыққанды меңгеруге кірісті. Рипондағы күндерінің соңы мен Бенедикт Бископтың басшылығымен тағайындалуы арасындағы кезең туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол абат Ботольфтің мекемелерінде біраз уақыт өткізді, оны "рухани инабатқа" толы деп сипаттады. Ботольфтің рухани өмірге ұмтылудың үлгісі ретінде құрметтелгенімен, ол Сеолфридтің кішіпейілділігін де арттырды.

Бенедикт Бископпен қарым-қатынасы

672/3 жылы Бенедикт Бископ Нортумбрия королі Эгфриттен монастырь салу мақсатында жер сыйлығын алды. Уэрмуттағы алғашқы монастырды салу кезінде Бископ аббат Эостервиниді (ағылшын тілінде "Easterwine") өзінің бас аббаты және көмекшісі етіп тағайындады. Монастырь салуға сегіз жыл кетті. Бұл институт Эгфритті настолько әсерлі қылды, сондықтан Уэрмут монастыры аяқталғаннан кейін көп ұзамай ол Бископка екінші монастырь, Джарроуды салу үшін жердің тағы бір бөлігін сыйлады, оларды бірігіп басқару ниетімен. Осы Уэрмут монастырының құрылысы кезінде Бенедикт Бископ Сеолфридті іздеді, ол "бұрынғы монастырдың алғашқы негізінен бастап оның ең ынталы көмекшісі" және жақын досы болды. Бишоптың шақыруы Сеолфрид үшін өте ыңғайлы сәтте келді, себебі ол сол кездегі лауазымын тастауды ойлап жүрген еді. Ол белгісіз институттың билік тізбегіне көңілі тоймады, сондай-ақ "кейбір жоғары лауазымды адамдардың қызғаныштары мен өте қатал қуғындарына" шыдамады және өзінің монастырына (Рипон деп есептеледі) қайта оралуға ниеттенді. Джарроу монастыры аяқталғаннан кейін Сеолфрид монастырь аумағындағы Әулие Павел шіркеуінің аббаты болды. Джарроу құрылысында Сеолфридтің қатысуы туралы әртүрлі мәліметтер бар. Кейбір құжаттар Джарроу монастыры аяқталғаннан кейін оның басқаруына өткенін көрсетеді, ал басқалары Сеолфридті монастырьдің нақты құрылысын басқарған адам ретінде атайды. Екеуінің достығы тығыз болды. Бенедикт соңғы рет Англия бұғазы арқылы Римге сапарлағанда, ол сапарға тек Сеолфридті алып қана қоймады. Осы сапар аббаттардың екеуінің Сеолфридтің шәкірті және замандасы Беданың еңбектерінде мәңгілікке сақталуына әкелді. Сеолфрид бұл сапарды Бископтың институтындағы өзінің рөлін зерттеу мүмкіндігі ретінде пайдаланды, Рим оның лауазымының міндеттерін білу үшін қолайлы орын болады деп ойлады. Он екі жыл өткен соң, аббат Эостервини қайтыс болғаннан кейін Сеолфрид Уэрмут және Джарроу монастырларының жалғыз аббаты болып тағайындалды, бұл бұрын естілмеген құрметтің белгісі болды. 690 жылы Бенедикт Бископ ұзақ аурудан кейін қайтыс болды, ал Сеолфрид екі монастырьдың да жетекшісі болды, "[оның] кітапханалары, Бенедикт аббат белсенді түрде бастаған, оның ынталы қамқорлығымен екі есеге ұлғайды".

Бедамен қарым-қатынасы

Беда жеті жасында Сеолфридтің қамқорлығына өтті және абаттың шәкіртімен қатар досы да болды. Оның Уэрмут-Жарроу (686) егіз монастырындағы алғашқы жылдары оба Нортумбрияны қамқорлыққа алып, егіз монастырларды қоса алғанда, елдің көп бөлігін қиратты. Сеолфрид пен Беда осы обадан зардап шекпегендей көрінді және монастырдың жұқтырған және өліп бара жатқан монахтарына күтім жасау міндетін өздеріне жүктеп, табандылықпен атқарды. Халық қорқынышқа берілген кезде олар үнемі уағыз айту ісінде де бірлесіп жұмыс істеді. Оба ақыры тоқтаған соң, ұстаз бен шәкірт монастырь негізін қайта жаңартуға кірісіп, сәттілікке жетті. Беда өмірінің көп бөлігін Жарроуда өткізіп, монастырьдан ешқашан 70 шақырымнан аспады. Ол Сеолфридтің өліміне дейін адал шәкірт болды және 735 жылы Жарроуда дүние салды.

Кодекс Амиатин жобасы

Кодекс Амиатин – "Вулгатаның" толық мәтіні бар ең көне қолжазба. Кодекс Амиатин ертедегі британдық, Каролингтерге дейінгі каллиграфияның көркемдігінің жарқын мысалы ретінде сипатталады. "Вулгатаның" құрастырылуы Уэрмут және Жарроудың кең кітапханасын кеңейту жобасының бір бөлігі болды, және Сеолфрид осы Киелі кітап қолжазбасының үш данасын дайындауды тапсырды; олардың бірі Папа Григорий II-ге арналса, қалған екі данасы Уэрмут және Жарроу шіркеулерінде сақталуға тиіс болды. Мәтіннің Римге жеткені туралы ресми жазбалар жоқ. Аңыз бойынша, ол Флоренцияға жеткен, онда Ломбард абысы Питер оны Тосканадағы Амиата тауындағы Сан-Сальваторе абаттығына сыйлаған. Ол монастырьға сыйға тартқан беттерге жазылған арнау хатын өзгерткен деп саналады. Бұл оқиға 9 ғасырда болған. Қолжазба 1786 жылға дейін Амиата тауында сақталды, содан кейін Флоренциядағы Лоренция кітапханасына көшірілді. Осы "Вулгата" кодексінің қандай мазмұнда болғаны туралы пікірлер әртүрлі. Соңғы бірнеше жүз жылда Ұлыбританияда осы мәтінмен байланысты қосымша беттер табылды, олардың кейбіреулері кітапты орау үшін қолданылған. Бұл жаңа жаңалықтар ғалымдарды кодекстің толық көлеміне күмән келтіруге мәжбүр етті, себебі оның кейбір бөліктері әлі де жоғалып кеткен.

Сеолфрид пен пиктер

711 жылдан кейін Нехтан мак Дер Илей, пиктердің королі, өзінің мемлекетінде Пасха мерекесін бірдей атау үшін Пасха циклдарын реформалау мәселесі бойынша абат Цеолфридтен салмақты кеңес сұрады. 716 жылға қарай пиктер де, Ионадағы Колумбан дін қызметкерлері де паша католиканы қабылдады.

Соңғы күндер

Сеолфрид өмірінің соңына жақындағанын сезінгендіктен, ол лауазымынан бас тартып, оның орнына Хваэтберт келді. Одан кейін ол Римге кемемен жол тартты, мақсаты – "Амиатин кодексін" Рим папасы II Григорийге жеткізу еді. Ол Бургундиядағы Лангр қаласына дейін жеткен, онда 716 жылдың 29 қыркүйегінде қайтыс болып, жерленді.