Кіріспе

АҚШ саяси терминологиясында үш мемлекеттік билік тармағынан өзге, зор ықпалға ие институттарды білдіреді. АҚШ саясатында "үкіметтің төртінші тармағы" – АҚШ Конституциясында белгіленген АҚШ федералдық үкіметінің үш тармағына (заң шығарушы, атқарушы және сот) қарағанда әсер ететін немесе олардың орнына әрекет ететін топтар мен мекемелерді атау үшін қолданылатын ресми емес термин. Бұл ықпалдың орынды немесе жөнсіз екендігі, ал іс-қимылдардың пайдалы немесе зиянды екендігі туралы пікірлер де әртүрлі болады. Мұндай топтарға баспасөз (дәстүрлі "төртінші билік" ұғымынан ерекшеленеді), халық (жалпы тұрғысынан немесе үлкен қазылар алқасы ретінде) және мүдделі топтар жатуы мүмкін. АҚШ үкіметінің тәуелсіз әкімшілік органдары, техникалық тұрғыдан үш тармақтың біріне бағынса да, "төртінші тармақ" деп аталуы мүмкін.

Баспасөз

"Төртінші билік" термині "баспасөздің" тәуелсіздігін көрсету үшін қолданылса, "төртінші тармақ" баспасөздің үкіметтен тәуелсіз еместігін білдіреді. Жаңалықтар құралдарының немесе баспасөздің төртінші тармақ ретінде қарастырылуы, бұқаралық ақпарат құралдарының халықты хабардар ету міндеті демократияның салауатты жұмыс істеуі үшін өте маңызды деген сенімге негізделген. Дуглас Катер 1959 жылғы "Үкіметтің төртінші тармағы" еңбегінде баспасөздің "де-факто, квазиресми төртінші тармаққа айналғанын" айтты және американдық саяси жүйенің ашықтығы жаңалықтар құралдарына "өздерін үкіметтің тағы бір тармағы ретінде орналастыруға" мүмкіндік бергенін атап өтті. Катер "баспасөз саяси ойыншы ретінде әрекет еткенде (саясаттың бейтарап бақылаушысы емес), ол өзін-өзі бұзды және маңызды ақпаратты жеткізу, сондай-ақ қоғамның құқықтарына кез келген нұқсан келтірушілерге қарсы бейтарап тіктеп қараушы ретінде қызмет ету деген негізгі міндетінен тайды" деп сендірді. Герберт Брюкер 1949 жылғы "Ақпарат еркіндігі" кітабында, "үкімет пен баспасөз арасындағы нақты қарым-қатынас" тақырыбын қарастырып, "төртінші билік" және "үкіметтің төртінші тармағы" терминдерін бір-бірімен байланыстырды, бірақ баспасөз саяси ойыншы ретінде әрекет еткенде оның жемқорлығына қатысты Катермен бірдей пікірде болды.

Халық

1992 жылы АҚШ-тың Уильямс ісі бойынша судья Антонин Скалияның көпшілік пікіріне сүйене отырып, үлкен жюрилер үкіметтің төртінші тармағы ретінде қарастырылды. Сол пікірде Скалия былай деп жазды: "Үлкен жюри Құқықтар туралы билльде есімдері тіркелген, бірақ Конституцияның өзінде жоқ. Сондықтан, ол мәтінде алғашқы үш бапта сипатталған билік тармақтарының ешқайсысына жатқызылмаған. Ол – "өз алдына конституциялық институт" [делінген]. Шындығында, оның функциясының барлық теориясы оның ешбір мемлекеттік институттың құрамына кірмейтінін, үкімет пен халық арасындағы буфер немесе төреші рөлінде қызмет ететінін көрсетеді. Кейбіреулер бұл тұжырымды ортақ құқық бойынша жюрилерді "сот және саяси салалардағы алаяқтық пен жемқорлықты әшкерелеу" үшін шақыруға пайдаланды. Ал басқалары бұл терминді, мысалы, "халыққа билік беру" үшін петициялар мен референдумдар арқылы, немесе сондай-ақ "біздің басқаруға кеңірек және тікелей қатысу" үшін сайлаушылар алқасын тарату, электрондық дауыс беру және басқа да шараларды енгізу үшін қолданды.

Мүдделік топтар

"Әкімшілік адалдық орталығының" қызметкері Алекс Кнотт 2005 жылы "Үкіметтің 'төртінші тармағы'" деген мақаласында "1998 жылдан бері арнайы мүдделер мен олар жұмысқа алған лоббистер Конгресске, Ақ үйге және 200-ден астам федералдық агенттіктерге ықпал ету үшін шамамен 13 миллиард доллар жұмсағанын мәлімдеді".

Әкімшілік агенттіктер

Мемлекеттік қаржымен қаржыландырылатын әкімшілік органдар Конгресс берген өкілеттіктерді пайдалана алады. Тиісті бақылау мен қадағалау болмаса, бұл практика бюрократияға (сөздің бастапқы, тура мағынасында) алып келуі мүмкін. Кейбір сыншылар американдық саяси жүйенің негізгі парадоксы – демократияның үкіметтік әкімшілік органдарды сипаттайтын, сыншылар демократиялық емес деп санайтын бюрократиялық институттарға тәуелділігі деп санайды. Әкімшілік органдарды "төртінші тармақ" деп атауға негіз болатын аргумент – мұндай органдар әдетте конституциялық бөлінген үш билікті де бір бюрократиялық құрылымда жүзеге асырады: яғни, агенттіктер делегациялық ереже жасау арқылы заң шығарады (Конституциямен заң шығарушыға ғана берілген өкілеттік); мұндай ережелерді тексеру, орындау және күшіне енгізеді (бұл агенттіктер әдетте ұйымдастырылған атқару билігі арқылы); сондай-ақ, мұндай ережелерді қолдану, түсіндіру және орындалуын қадағалайды (бұл билік жеке әділет органдарына берілген). Сонымен қатар, атқарушы емес немесе "тәуелсіз" әкімшілік органдар да жиі үкіметтің төртінші тармағы деп аталады, себебі олар заң күшіне ие ережелерді жасайды, бірақ олардың құрамына жеке, мемлекеттік емес тұлғалар да кіруі мүмкін.

Танымал мәдениетте

Симпсондардың "Сайдшоу Боб Робертс" эпизодында (алғаш рет 1994 жылдың 9 қазанында көрсетілді), Спрингфилдтің жетекші консервативті радио жүргізушісі Бёрч Барлоу (Американың жетекші консервативті радио жүргізушісі Раш Лимбоның пародиасы) тыңдаушыларын өзінің шоуына шақырып, өзін "үкіметтің төртінші тармағы" және "51-ші штат" деп таныстырады. 2007 жылы қысқа ғана өмір сүрген ABC теледрамасы "Саяхатшыда" төртінші тармақ – АҚШ-тың ең көне отбасыларынан құралған, Ұлттық әкелер құрған құпия қоғам ретінде бейнеленеді. Оның мақсаты – АҚШ үкіметінің қызметін тексеру және тепе-теңдікті сақтау арқылы Американың нағыз бағытын дұрыс жолға салу. Раппер және саяси белсенді Immortal Technique "4th branch" (Төртінші тармақ) атты әнінде осы тармақтың рөлін бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты, оны сыни тұрғысынан қарастырады. Ән ішінде ол (немесе тікелей айтады) АҚШ-тың корпоративтік меншіктегі бұқаралық ақпарат құралдары тәуелсіз ұйымдар емес, үкіметтің бір бөлігі сияқты әрекет ететінін, сондай-ақ осы пікірінің себептерін де келтіреді.