Кіріспе
Еркек сүндеттелуі – адамның жыныстық мүшесінен сырғанақтың (жатын қабығының) хирургиялық жолмен алынуы. Биоэтиктер мен дінтанушылар арасында сүндеттеу практикасына қатысты маңызды пікір келіспеушіліктері бар. Көптеген мамандар дамыған елдерде жаңа туған нәрестені денсаулық сақтау мақсатында сүндеттеудің тиімсіз және этикалық тұрғыдан күмәнді шара екеніне сенеді, ал ересек адамның өз еркімен сүндеттелуі көбінесе моральдық жағынан қабылданған әрекет саналады. Бұл мәселе бойынша қабылданған ұстанымдарға аймақтағы таралу деңгейі, дін және мәдениет айтарлықтай әсер етеді. Кейбір медициналық ұйымдар сүндеттеу баланың дербестігін бұзу болып табылады деп санайды және оның шешім қабылдауға қабілетті болғанша күтіп отыру керек деген пікірде. Ал басқалары ата-ананың баланың мүддесін анықтауға құқығы бар екенін айтады.
Male circumcision is the surgical removal of the foreskin (prepuce) from the human penis. There is substantial disagreement amongst bioethicists and theologians over the practice of circumcision, with many believing that the routine circumcision of neonates for health purposes is a cost ineffective and ethically problematic intervention in developed countries, while circumcision on a consenting adult is generally viewed as a morally permissible action. Positions taken on the issue are heavily influenced by prevalence in the given area, religion, and culture. Some medical associations take the position that circumcision is an infringement of the child's autonomy and should be deferred until he is capable of making the decision himself. Others state that parents should be allowed to determine what is in his best interest.
Өмірбаян
Сүндеттеуге байланысты этикалық мәселелер бойынша ұзақ жылдардан бері пікірталас жүріп келеді, әсіресе жаңа туған балаларды медициналық қажеттіліктен басқа себептермен сүндеттеу туралы. Күшік сүндеттеу туралы шешімді қабылдауға үш тарап қатысады: пациент ретіндегі күшік, ата-анасы (немесе басқа қамқорлары) және дәрігер. Дәрігер игілік (жақсылықты көтеру) және зиян келтірмеу ("ең бірінші, зиян тигізбеу") этикалық принциптерімен байланысқан, сондықтан пациенттің ең жақсы мүдделерін қамтамасыз ету және қажетсіз зиянды азайту міндеті жүктеледі. Қатысушылар күшіктің ең жақсы мүдделерін процедураның болуы мүмкін зияндарымен салыстырып қарастыруы керек. Әдетте, егер оны шешу үшін қабылданған ең жақсы тәжірибе ретінде нақты және маңызды медициналық көрсеткіш болса, күшікке сүндеттеу этикалық және заңдық тұрғыдан дау тудырмайды. Егер сүндеттеу таңдалған шара болса, дәрігер процедураның тиімді және қауіпсіз орындалуын қамтамасыз етуге этикалық жауапкершілігі бар. Жаңа туған баланың қатысуы шешімді автономия және келісім принциптеріне байланысты күрделендіреді, себебі жаңа туған бала өз құндылықтары мен мүдделерін түсініп, логикалық түрде талқылай алмайды.
Австралия мен Жаңа Зеландия
Корольдік Австралиялық дәрігерлер колледжі (2010) жаңа туған ұл балаларды сүндеттеу "әдетте этикалық процедура болып есептеледі" деген мәлімдеме жасады, егер 1) баланың шешім қабылдаушылары, әдетте ата-аналар, баланың ең жақсы мүддесін қорғайтын және хабардар шешім қабылдайтын болса; және 2) процедураны білікті маман жеткілікті анестезия қолданып орындаса, балаға қажетсіз зиян келтірмесе немесе маңызды тәуекелдер тудырмаса. Олар ата-аналарға басты шешім қабылдау құқығы берілуі керек деп санайды, себебі медицина қызметкерлері сүндеттеудің толық психосоциалдық пайдасын түсінбеуі мүмкін. Бұған қоса, бұл процедураның әлеуетті пайдасына қарағанда зияны аз, сондықтан ата-аналарға тиісті білім берілген жағдайда толық шешім қабылдау құқығы болуы керек. Мәлімдемеде сондай-ақ, "баланың сүндеттеуді кейінге шегеріп, ол өзінің шешімін қабылдауға жетілгенде ата-аналармен талқылау және қарастыру қажет" делінеді, және "осы нұсқаның этикалық артықшылығы баланың денелік қадір-қасиетіне құрмет көрсетуге және болашақта дербес таңдау жасау мүмкіндігін қамтамасыз етуге бағытталғандығында" деп көрсетілген.
Канада
Канадалық педиатрия қоғамы 2015 жылдың 8 қыркүйегінде баланың келісім беруге қабілетсіздігінің этикалық мәселесін атап көрсеткен ұстаным білдірді. Балаларға өз мүдделерін қорғайтын және олар үшін шешім қабылдайтын уәкіл қажет болғандықтан, олар медициналық қажеттілігі жоқ процедураларды, мысалы сүндеттеуді, балалар өздері шешім қабылдауға жетілгенше тоқтатпақ болады. Алайда, CPS ер балалардың жаңа туған ата-аналары нәресте сүндеттеу туралы объективті ақпарат алуы тиіс екенін де мәлімдейді, осылайша олар сүндеттеудің нақты тәуекелдері мен пайдаларын өздерінің отбасылық, діни және мәдени сенімдері тұрғысынан бағалай алады. Дәрігерлер қауымдастығының этикалық кеңесінің төрағасы доктор Лиза Мюллердің пікірінше, адамның ересек болғанда өзі шешім қабылдауына рұқсат ету – оның өз тағдырын өзі шешу құқығын құрметтеу болып табылады. Даниялық жалпы практика дәрігерлері колледжі медициналық емес сүндеттеуді қанағаттандырусыздық деп анықтады.
Нидерланды
Нидерландтың Корольдік медицина қауымдастығы (Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) (KNMG) және бірнеше Нидерланд мамандандырылған медициналық қоғамдары 2010 жылғы 27 мамырда ер балаларды сүндеттеу мәселесі бойынша өз ұстанымын білдірді. KNMG ер балалардың кәмелетке толмағандарын сүндеттеуге қарсы, себебі процедураның пайдалы немесе қажетті екенін көрсететін дәлелдердің жетіспеуі, оның қауіптері және баланың дербестігін бұзу фактісі бар.
Солтүстік елдер
2013 жылы Швеция, Норвегия, Финляндия, Дания және Исландияның балалар омбудсмендері, Дания балалар кеңесінің төрағасы және Гренландия балаларының өкілі бірлесіп, сүндеттеуге қатысты шешімді қабылдау құқығы жеке адамға тиесілі болуы керек екенін, және ол адам толыққанды хабардарлықпен келісім беруге қабілетті болуы тиіс деген қаулы қабылдады. Скандинавиялық клиникалық сексологтар қауымдастығы Скандинавиялық омбудсмендер қауымдастығының ұстанымын қолдайды, олар сүндеттеу ер баланың өз шешімін өзі қабылдау мүмкіндігінен айырып, адам құқықтарын бұзады деп санайды. Норвегияның оңтүстігіндегі Кристиансанд қаласындағы Сорланд ауруханасының дәрігерлері барлығы, ар-ұждан негізінде ұл балаларды сүндеттеуден бас тартты.
Ұлыбритания
Британдық медицина қауымдастығының медициналық этика комитеті сүндеттеудің этикалық жақтарын да қарастырды. Олардың пікірінше, сүндеттеумен байланысты тәуекелдер бар, ал медициналық пайдасы нақты дәлелденбеген. Сондықтан, дәрігерлерге клиникалық деректерді қадағалап, осы процедураны тек баланың ең жақсы мүддесі үшін ғана жасауға кеңес береді. Бұл процедураның мәдени және діни амал екенін, баланың топқа интеграциясы үшін маңызды рәсім болуы мүмкін екенін айтады. Ол бұл мәселені медициналық этика комитетінде келісімге келудегі қиындық ретінде сипаттайды. Мусселлдің сөзіне қарағанда, талқылаулар барысында сүндеттеудің әлеуметтік және мәдени пайдасы, баланың құқықтарының бұзылуы және баланың автономиясының бұзылуы сияқты аргументтер айтылды. Ересектерді сүндеттеу, АИТС таралуын азайту мақсатындағы халық денсаулығы шарасы ретінде де, хабардар ету келісімі және басқа шараларға назар аударуды азайту туралы алаңдаушылықтар сияқты этикалық мәселелерді қамтиды. CDC веб-сайтында жарияланған зерттеулерге сәйкес, еркек сүндеттелген кезде ВИЧ/АИТС жұқтырудың айтарлықтай төмендеуі анықталды.
Балаларды сүндеттеу
Британдық медициналық қауымдастығының сол мақаласында, консервативті емдеуге тырысқаннан кейін нақты және қазіргі медициналық көрсеткіштер бойынша балаға сүндет жасау да, егер хирургиялық операциядан туындайтын барлық белгілі қауіп-қатерлер, кемшіліктер және күтілетін пайдалар туралы толыққанды ақпарат алғаннан кейін тиісті уақтылы өкіл келісім берсе, этикалық тұрғыдан күмәнді емес деп есептеледі.
BMA мәлімдемесінің сын және қайта қаралуы
2003 жылғы BMA мәлімдемесінде Ұлыбританияда балаларды емдеу мақсатында емес сүндеттеу заңды деп қарастырылды. BMA 2006 жылы жаңартылған мәлімдеме жариялады және қазір емдеу мақсатында емес балалар сүндеттеуінің заңдылығына қатысты дауды хабарлайды, сондай-ақ дәрігерлерге кәмелетке толмаған ұл балаға емдеу мақсатында емес сүндеттеу жасау алдында екі ата-ананың келісімін алуды ұсынады. Жаңартылған мәлімдемеде еркек балаға жасалған сүндеттеу, егер ол тиімді түрде жасалса, баланың ең жақсы мүддесіне сай деп саналса және екі ата-ананың немесе баланың (егер ол өз пікірін білдіре алса) жарамды келісімі болса, заңды болып есептеледі.
Сын
Америкалық педиатрия академиясының (АПА) ер балалар сүндеттеуіне қатысты соңғы ұстанымы (2012 жылы бекітілген) көптеген сын пікірлерге, тіпті АПА-ның өзінен де тартылды. Фриш және авторлар тобы (2013) былай жазады: "Сүндеттеу несеп жолдары инфекциясының (ЖЖИ) алдын алу шарасы ретінде қажетті критерийлерге сай келмейді. Пенис қатерлі ісігінің алдын алу үшін де сүндеттеу алдын алу медицинасының критерийлеріне сай келмейді. Батыс елдерінде ВИЧ-тен қорғау мақсатында жасалатын сүндеттеу де алдын алу медицинасының критерийлеріне сай келмейді. Сүндеттеу балалардағы алдын алу медициналық процедураларын негіздеудің қалыпты қабылданған критерийлеріне сай келмейді." Фриш және авторлар тобы одан әрі: "АПА есебінде мәдени, діни және денсаулыққа қатысты сенімдер мен тілектер негізінде баланың мүддесін қорғауға ата-аналардың құқығы және операция жасауға нақты себептер болмаған жағдайда нәрестелердің дене тұрқылығына құқығы арасындағы негізгі этикалық дилемма туралы толыққанды талқылау жоқ. Дене тұрқылығы – баланың ең негізгі және бұзылмас құқықтарының бірі. Дәрігерлер мен олардың кәсіби ұйымдары баланың жынысына қарамастан, осы құқықты қорғауға кәсіби міндетті. Ван Хоу және Свобода (2013) АПА-ның мәлімдемесін маңызды мәселелерді қамтымағаны, қазіргі медициналық әдебиетті дұрыс талдамағаны және негізсіз қорытындылар жасағаны үшін сынға алды. Фриш және авторлар тобы (2013) АПА-ның мәлімдемелері мен Канада, Австралия және Еуропаның бірқатар елдері арасындағы айырмашылықты атап көрсетті.
Американдық медицина қауымдастығының этика журналы
2017 жылдың тамызында Америка медициналық қауымдастығының этика журналында нәрестелерді емдік мақсатта емес сүндеттеудің моральдық тұрғысынан дұрыс еместігін сарапқа салған екі жеке мақала жарияланды. Svoboda емдік мақсатта емес сүндеттеуге қарсы. Оның пікірінше, бұл шешімді процедураның емдік мақсатта емес екенін ескере отырып, зиян келтіру қаупіне қарағанда пайда мен қаупін бағалау арқылы қарастыру керек. Егер дәрігерлер ата-аналарға процедураның барлық белгілі қауіптері мен пайдасын толық түсіндіргенде және процедураның медициналық жағдайға сәйкес екеніне сенгенде, олар процедурадан туындаған кез келген зиянға жауапкершілік тартпайды. Симпозиумда Британ медициналық қауымдастығының (BMA) саясатының бастапқы нұсқасы (2003) және еркек балаларды сүндеттеудің этикалық жағына қатысты әртүрлі көзқарастарды білдірген алты мақала жарияланды. Кіріспеде Холм (2004) сүндеттеудің этикалық негізін толық бағалау үшін жеткілікті мәліметтер жоқ екенін айтады, себебі "ересектердің жыныстық функциясы мен қанағаттануына ерте сүндеттеудің әсері" туралы деректердің жетіспеуі бар. Сондықтан Холм, осы деректер қолжетімді болмайынша, пікірталас аяқталмайды, өйткені сүндеттеуге қарсылық "мәдени көзқарастарға" байланысты туындайды. Хатсон (2004) себепсіз сүндеттеудің қауіптілігіне сенбейді, "ауру болмаса операция жасалмауы керек" деп қорытындылайды. Ол мұны операция тек аурудың қаупі операцияның өзінен басым болған жағдайда ғана жасалатынын түсіндіріп дәлелдейді. Шорт (2004) Хатсонның пікірін жоққа шығарып, еркектерді сүндеттеудің болашақта профилактикалық пайдасы бар екенін айтады. Ол еркектерді сүндеттеу туралы даудың болмауы керек екенін, өйткені "ол еркектер мен әйелдердің репродуктивті денсаулығын жақсартады" деп мәлімдейді. Оның пікірінше, дамып келе жатқан елдерде өмір сүрудің арқасында бізде бұл операцияны "ауырсынусыз және қауіпсіз" жүргізуге мүмкіндік беретін жағдайлар бар. Viens (2004) "біз нәрестелерді сүндеттеудің өзі зиянды екенін нақты білмейміз, сондай-ақ оның болжамды зиянды салдары туралы да осылай айтуға болады" деп мәлімдейді. Ол балаға зиян келтіретін және баланың мәдени немесе діни сәйкестігін арттыратын практикаларды ажырату қажет екенін ұсынады. Оның пікірінше, медицина мамандары, әсіресе биоэтика мамандары "ақылға қонымды адамдардың қандай нәрсенің пайдалы, ал қандай нәрсенің зиянды екені туралы пікірлері әртүрлі болуы мүмкін екенін ескеруі керек". Хеллстен (2004) сүндеттеуді қолдауға қатысты аргументтерді "әстеулеу" деп сипаттайды және нәрестелерді сүндеттеу "балалардың құқықтарын бұзу болып табылады, тікелей ауырсыну тудырса да, тудырмаса да" деп мәлімдейді. Оның пікірінше, осы практиканың этикалық тұрғыдан дұрыс еместігін сұраққа салу үшін "балалардың құқықтарын қорғауға назар аудару керек". Хеллстен қорытындылайды: "Бірақ, білім мен хабардарлықты арттыру арқылы осы практиканы сақтаудың нақты себептерін жасыратын мәдени түтін көшпелі барлық қоғамдарда, олардың мәдени ерекшеліктеріне қарамастан, жеңілуі мүмкін". Мусселл (2004) BMA-ның емдік мақсатта емес сүндеттеуге қатысты ұстанымын қалыптастыру процесін зерттеді, осы ұйымда әртүрлі этникалық топтар, діндер, мәдениеттер мен көзқарастар болған кезде. Кейбір адамдар емдік мақсатта емес сүндеттеудің пайдалы екенін, өйткені ол оларға қоғамға енігуге көмектеседі деген пікір білдірді. Сондай-ақ, емдік мақсатта емес сүндеттеу баланың физикалық тұрделігіне қол сұғу құқығын және болашақта өзінің таңдауын жасау құқығын бұзу болып саналатындықтан зиянды екенін айтқандар да болды. Бұл аргументті Ұлыбританияның 1950 жылғы Адам құқықтары туралы Еуропалық конвенциясын 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңмен ұлттық заңға енгізуі күшейтті. BMA заңдық және этикалық мәселелерді баяндаған құжатты жариялады, бірақ емдік мақсатта емес сүндеттеуді жасау немесе жасамау туралы соңғы шешімді емдеуші дәрігерге қалдырды. Медициналық этика журналының сүндеттеу тақырыбына арналған симпозиумында жарияланған соңғы құжат BMA мәлімдемесінің қайта басылымы болды: "Еркектерді сүндеттеудің заңдық және этикалық аспектілері: дәрігерлерге арналған нұсқаулар (2003)".
Медициналық этика журналы, 2013 жылдың шілде айындағы сүндеттеу саны
Journal of Medical Ethics журналы 2013 жылғы шілде айының нөмірін ер балаларға емдік мақсатсыз сүндеттеудің күрделі мәселесіне толығымен арнады. Сандағы көптеген мақалалар түрлі пікірлерді қамтиды.
Басқа көзқарастар
Повенмайр (1988) ата-аналардың нәрестелерді емдік мақсатта емес сүндеттеуге келісім беруге құқығы болмауы керек деп санайды. Каннинг (2002) былай деп мәлімдеді: «Егер Солтүстік Америкада сүндеттеу жиі жасалмайтын болса, заң жүйесі сүндеттеу практикасы мен медициналық мамандардың заңдық және этикалық міндеттері арасындағы қайшылықты назардан тыс қалдыра алмайды». Бенатар мен Бенатар (2003) «сүндеттеудің жыныстық қуанышқа әсері анық емес» және «сүндеттемеу болашақ адамның барлық жағынан таңдау мүмкіндігін ашық қалдырмайды» деген пікірде. Олар осылай жалғастырды: «Ол болашақта сүндеттелген немесе сүндеттелмеген болу мүмкіндігін сақтайды. Бірақ басқа да нұсқаларды іске асыруды әлдеқайда қиындатады. Сүндеттелмегеннен сүндеттелгенге өту ересек адам үшін балаға тән емес психологиялық және басқа да салдарларға әкеледі. Бұл салдарлар «мардымсыз» емес, кем дегенде олар сүндеттеудің тәуекелдері мен салдарынан кем емес». Британ медициналық қауымдастығының Медициналық этика комитеті (2003) дәрігерлерге сүндеттеудің заңдық және этикалық аспектілері бойынша нұсқаулық жариялады. Ол дәрігерлерге сүндеттеуді жасамас бұрын баланың ең жақсы мүддесін анықтау үшін әрбір жағдайды жеке қарастыруға кеңес береді. Дәрігер шешім қабылдағанда баланың заңдық және адам құқықтарын ескеруі керек. Физиотерапиялық емес сүндеттеуден бас тартуға дәрігердің құқығы бар екені де айтылған. Фокс пен Томсон (2005) «дәлелденген медициналық пайдасы болмаған жағдайда, нәресте ұл баласын сүндеттеудің қабылданған тәуекелдеріне ұшырату этикалық тұрғыдан дұрыс емес» деп мәлімдеді. Осылайша, олар «ата-ана таңдауы басымдық алатын қалыптасқан консенсус этикалық тұрғыдан қорғауға болатындықтан, дұрыс емес» деп санайды. Комитет атап көрсеткендей, бұл процедура қайтымсыз, көп жағдайда медициналық негіздемесі жоқ және өз келісімін бере алмайтын кәмелетке толмағандарға жасалады. Комитет атынан Лёвен университетінің профессоры Пол Шотсманс «баланың дене тұрқызына құқығы бар екенін, ол балалар құқықтары туралы халықаралық шарт-келісіммен қорғалады, әсіресе дене жарақаттарынан қорғалуын» атап өтті.
АИТВ-тің алдын алу
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (2007) сүндеттеу шаралары «медициналық этика және адам құқықтары қағидаларына» сәйкес болуы керектігін мәлімдейді. Олар «хабардар келісім, құпиялылық және қысым көрсетпеудің болмауы қамтамасыз етілуі тиіс. Ата-аналар, баланың мүддесін ескере отырып шешім қабылдау үшін, нәресте ұлдың сүндеттелуіне келісім беруге қатысты рәсімнің пайдасы мен қауіптері туралы жеткілікті ақпарат алуы керек». Сәбилер мен балалар жыныстық белсенді болмағандықтан, жыныстық жолмен жұғатын ВИЧ инфекциясы маңызды мәселе емес. Емдеу мақсатында емес, профилактикалық сүндеттеуді сынға алатындар, ВИЧ инфекциясын болдырмау үшін сүндеттеуді қолдау, вирустың таралуын тоқтатуға бағытталған басқа шараларды, мысалы, презервативтерді қолдануды ығыстырып тастауы мүмкін дейді. Егер ересек адам бойжеткендікке бейімделсе немесе жұбайлар бір-біріне адал болса, немесе бала ересек болған кезде ВИЧ инфекциясы жойылса, жыныстық белсенділікті азайтуға бағытталған хирургиялық араласу қажет болмас еді. Сонымен қатар, баланың ересек шағында ВИЧ инфекциясынан қорғау мақсатында сүндеттелуі қауіпті жыныстық тәртіптерге жол беру ретінде қарастырылуы мүмкін деп санайды. Әрине, нәресте ұлдарға мұндай қорғау қажет емес және олар есейгенде өздерінің келісімімен сүндеттелуді таңдауы мүмкін. Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) Африкадағы зерттеулердің «Африкада жыныстық жолмен берілетін инфекцияларды бақылауға маңызды әсер ететінін» айтты, бірақ Ұлыбританияда жыныстық қатынас кезінде жыныстық жолмен берілетін ауруларды алдын алудың ең тиімді жолы – қауіпсіз жыныстық қатынас жасау, соның ішінде презервативтерді қолдану болып табылады.
Суррогат келісім
Пациенттің дербестігі – медициналық этиканың маңызды қағидасы. Кейбіреулер терапиялық емес операцияға суррогат арқылы берілген келісімді дербестік принципін бұзу деп санайды. Балалар, әсіресе нәрестелер медициналық немесе хирургиялық емделуге өздерінен келісім беруге заңды түрде құзырлы емес, сондықтан емделу қажет болған жағдайда, мұндай келісімді балама – бала пациенттің атынан әрекет етуге тағайындалған адам беруі керек. Баламаның келісім беру өкілеттігі, өз еркімен әрекет ететін құзыретті адамға берілген өкілеттіктерге қарағанда шектеулі. Балама тек пациенттің ең жақсы мүддесі үшін ғана әрекет ете алады. Ричардс (1996) ата-аналар тек медициналық көмекке келісім бере алады, сондықтан балаға қатысты терапиялық емес сүндеттеуге келісім беруге құқығы жоқ, себебі бұл медициналық көмек саналмайды. Канадалық Педиатриялық Қоғам (2015) медициналық көрсеткіштердің болмауы немесе жеке себептермен жасалатын сүндеттеуді "аталған адам өз шешімін өзі қабылдай алатын кезге дейін кейінге жылжытуды" ұсынады. Бұл мәселелерге қарамастан, АҚШ-тағы медициналық қауымдастықтың жалпы практикасы балаға терапиялық емес сүндеттеу жасау үшін ата-аналардан немесе заңды қамқорлардан суррогаттық хабардар келісім немесе рұқсат алу болып табылады.