Кіріспе

Чили генералы
неміс футболшысы (бұрынғы)
швейцариялық футболшы
люксембургтік футболшы

Генерал Рене Шнайдер Шеро (René Schneider Chereau; 31 желтоқсан 1913 – 25 қазан 1970) 1970 жылғы Чили президенттік сайлау кезінде Чили армиясының бас қолбасшысы болған. Ол сәтсіз ұрлау әрекеті кезінде қаза тапты. Ол әскери және саяси салалардың өзара байланыспауы қағидасын қалыптастырды, бұл қағида Шнайдер ілімі деп белгілі болды.

Өмірбаян

Ол Чилидің Консепсьон қаласында, этникалық неміс және француз иммигранттарының ұрпағы ретінде дүниеге келді және 1929 жылы әскерге қабылданды. Ұзақ және сәтті мансаптан кейін, 1969 жылдың 27 қазанында президент Эдуардо Фрей Монтальва оны Такна келісімі нәтижесінде Бас қолбасшы етіп тағайындады. Шнайдер Сальвадор Альенденің тұсауын мемлекеттік төңкеріс арқылы болдырмау идеясына қатаң қарсы болды; конституцияны қолдайтын адам ретінде ол Чили әскерінің ұзақ аполитикалық тарихын сақтап қалуды қалады.

Құрлық

1970 жылы Чилиде өткен президенттік сайлаудан кейін Шнайдерді ұрлау жоспары жасалды. Шнайдерді "бейтараптандыру" әскери төңкеріс үшін маңызды шартқа айналды; ол қарулы күштердің Альенденің конституциялық сайлауын тоқтатуға кез келген араласуына қарсы тұрды. АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ), Шнайдерді "төңкеріс жасауға ниеттенген әскери шенеуніктерге үлкен тосқауыл" деп есептейтін, генерал Камило Валенсуэла басқаратын чилилік офицерлер тобына Альенде жақтастарына таңу үшін "таза" қару-жарақпен қамтамасыз етті.

Соңғы әрекет

1970 жылы 22 қазанда төңкерісшілер Шнайдерді қайтадан ұрлауға әрекеттенді. Оның қызметтік машинасы астана Сантьягодағы көшелердің қиылысында шабуылға ұшырады. Шнайдер өзін қорғау үшін тапаншасын шығарды, бірақ бірнеше рет жақыннан атылып, қаза тапты. Чили әскери полициясының мәліметінше, "бес адам, олардың біреуі балғаға ұқсас құралмен артқы терезені сындырып, генерал Шнайдерге атқылады. Оқтар оның көкбауырға, сол жақ иығына және сол жақ білегіне тиді." Вио да адам ұрлау қылмысы үшін сотталды. Сот процесінде ЦРУ екі топқа да көмектескен деген айыптаулар қойылды, бірақ олар толыққанды дәлелденбеді (ЦРУ-ның ондаған мың доллар және автоматтарымен ұрлауды қаніге айналдырғанына қарамастан). Ұлттық қауіпсіздік архивінің Чили құжаттамалық жобасының директоры Питер Корнблух ЦРУ құжаттары Вионың "тәуелсіз немесе жеке әрекет етпегенін, ал Валенсуэламен бірлесіп әрекет еткенін" көрсететінін мәлімдеді.

Сот іс-әрекеттері

2001 жылдың 10 қыркүйегінде Шнайдердің отбасы Генри Киссинджерге қарсы сотқа жүгінді, оны Шнайдерді өлтіруді ұйымдастыруда Виокспен тым жақын байланыста болды деп айыптады. Бұрын құпия болған құжаттар көрсеткендей, социалистік үкіметтің жеңісіне наразы болған ЦРУ, Виоксқа төңкеріс жасауға көмектесу мүмкіндігін қарастырған, бірақ агенттік Чили әскерилерінің басқа мүшелерін іздеуге шешім қабылдады, себебі Виокс жасаған төңкеріс сәтсіз аяқталады деп санайтын. Дегенмен, ЦРУ-дың кеңесімен Виокс басқа төңкерісшілермен бірікті. 1970 жылдың 15 қазанында Киссинджер АҚШ президенті Ричард Никсонға Виоксқа қолдау көрсету жоспарларын тоқтатқанын айтты, түсіндіріп: «Сәтсіз төңкерістен жаман жағдай жоқ». ЦРУ мұндай «тоқтату» бұйрығы ешқашан берілмегенін мәлімдеді. АҚШ үкіметі Шнайдерді өлтіруді емес, тек қана ұрлауды мақсат еткенін айтады. Киссинджердің көмекшісі Александр Хейгтен «Ұрлау – қылмыс емес пе?» деп сұрағанда, ол «Бәрі жағдайға байланысты» деп жауап берді. Мұндай аргументті ешбір сот қабылдамайды. Кристофер Хитченс Чили билігі бұл қылмысты қарапайым кісі өлтіру ретінде қарастырғанын атап өтті. Ол былай деді: «Заңға бағынатын әрбір елде (АҚШ-ты қоса алғанда), ұрлау мақсатымен жасалған қылмыс жеңілдетілмейді, керісінше, ауырлайды. Денеңізде өлік жатқанда: «Мен оны тек қана ұрлағым келді» деп айта алмайсыз». Киссинджерге қарсы сот ісі ақырында федералды округтік сотта қарастырылмай қалды, ал DC апелляциялық соты бұл шешімді бекітті. АҚШ Жоғарғы Сотына кассациялық шағым беру туралы өтініш қабылданбады.