Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі
First level administrative division of Russia
География
Кемерово облысы Оңтүстік-Батыс Сібірде, Батыс Сібір жазығы мен Оңтүстік Сібір тауларының кездесетін жерінде орналасқан. Облыстың аумағы [аумағын енгізу керек] км² құрайды, солтүстігінде Томск облысымен, шығысында Красноярск өлкесімен және Хакасия Республикасымен, оңтүстігінде Алтай Республикасымен, батысында Новосибирск облысымен және Алтай өлкесімен шекаралас. Облыстың ең биік нүктесі – Верхний Зуб шыңы, ол шығыс шекарасында орналасқан.
Kemerovo Oblast is located in southwestern Siberia, where the West Siberian Plain meets the South Siberian Mountains. The oblast, which covers an area of , shares a border with Tomsk Oblast in the north, Krasnoyarsk Krai and the Republic of Khakassia in the east, the Altai Republic in the south, and with Novosibirsk Oblast and Altai Krai in the west. Verkhny Zub peak, the highest point of the oblast, is located in the eastern border.
Климат
Облыстың климаты континенттік: қыстары суық және ұзақ, жаздары жылы, бірақ қысқа. Қаңтар айының орташа температурасы ... градусқа дейін, шілде айының орташа температурасы ... градусқа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын жазықтарда және тау етегінде ... мм, ал таулы аймақтарда ... мм немесе одан да көп. Мұзсыз кезеңнің ұзақтығы солтүстік аймақта 100 күн, ал Кузнецк алабының оңтүстігінде 120 күнге дейін.
The climate of the oblast is continental: winters are cold and long, summers are warm, but short. The average January temperature ranges from , the average in July is Average annual precipitation ranges from on the plains and the foothills of up to or more in mountainous areas. The duration of the frost free period is 100 days in the north area, and up to 120 days in the south of the Kuznetsk Basin.
Қоршаған орта
Кузнецк алабының экологиялық жағдайына аймақтық өнеркәсіптік қызмет, әсіресе көмір өндірудің ықпалы зор. Кемерово облысының 2014 жылғы экологиялық жағдай туралы есебінде атмосфераға 250-ден астам түрлі ластаушы заттарды шығаратын 20 мыңнан астам кәсіпорын бар екендігі көрсетілген. Аймақтағы ең нашар ауа сапасымен Новокузнецк, Междуреченск, Мыски, Калтан, Полисаево, Белово және Ленинск Кузнецкий қалаларында кездеседі. Бұл аномалияның басты себебі – аймақтағы көмір өндіру және оны өңдеу қызметі, сондай-ақ аймақтың географиялық ерекшеліктері атмосфералық ластаушы заттардың және Новокузнецктегі металл өндірісінің жиналуына жағдай жасайды. Басқа Сібір қалаларынан өзгеше, соңғы жылдары атмосферадағы NO2 концентрациясы төмендеп келеді, ал Кузнецк алабының қалаларында көмір өндірісінің артуына байланысты NO2 концентрациясы жоғарылап барады. Алайда, бұл мәселенің тарихы тереңде жатыр. Шорлар, телеуттар және Сібір татарлары – аймақтың иеленуші халықтары. Кемерово облысының ең көне қаласы – Новокузнецк, ол 1618 жылы, казак атаманы Ермақтың Сібірге жорылысынан кейін салынып, құрылды. Қазіргі Кемерово облысының аумағы мыңдаған жылдар бойы қоныстанған. 1618 жылы болашақ облыстың оңтүстігінде, орыс және моңғол-джуңғар шапқыншыларынан қорғау мақсатында Кузнецк бекінісі салынды. 19 ғасырда аймақтың аумағы Томск губерниясының құрамына кірді.
The environmental conditions in Kuznetsk Basin are heavily influenced by the regional industrial activities, especially, by coal mining. The report about the environmental conditions in Kemerovo region from 2014 indicated that there are more than 20 thousand of enterprises, emitting more than 250 types of atmospheric pollutants, where most urban areas with the worst air quality are located in the Kuznetsk Basin: Novokuznetsk, Mezhdurechensk, Myski, Kaltan, Polysaevo, Belovo and Leninsk Kuznetskiy. The anomaly was driven primarily by coal mining and processing activities in the region, being exacerbated by the regional topography, favorable for accumulation of atmospheric pollutants and metal production in Novokuznetsk. Unlike other Siberian cities, where atmospheric concentration of NO2 has been decreasing in recent years, the concentration of NO2 is increasing in the cities of the Kuznetsk Basin due to the increasing coal production in the region. but it has considerably older antecedents. Shors, Teleuts and Siberian Tatars are native peoples of the region. The oldest city in Kemerovo Oblast is Novokuznetsk, founded in 1618, soon after Cossack ataman Yermak's push into Siberia. The territory of modern Kemerovo Oblast has been inhabited for several thousand years. In 1618, Kuznetsk fort was established in the south of the future oblast to protect the land from Russian and Mongolian Dzhungarian invaders. During the 19th century, the territory of the modern oblast was a part of Tomsk Governorate.
Кеңес дәуірі
1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Кузбасс Ресей Азамат соғысының бір бөлігі ретінде ауыр күйзеліске ұшырады. 1921 жылдың басында аймақта ірі шаруалар көтерілісі болды, бірақ ол Қызыл Армия тарапынан басылды. 1930 жылы Кузбасс Батыс Сібір аймағының, содан кейін Новосибирск облысының құрамына кірді. Революциядан кейінгі кезең жоспарлы экономикаға өтумен, Орал-Кузбасс өнеркәсіптік кешенін құрумен, көмір, металлургия және химия өнеркәсібін дамытумен ерекшеленді. Кузбаста Кемерово кокс-химия зауыты, Кузнецк металлургия комбинаты және көптеген жаңа шахталар салынды. Жұмысшылар поселкелерінің жанында өнеркәсіптік кәсіпорындар салынып, олар тез арада қалаларға айналды: Киселевск, Осинники, Краснобродский, Таштагол, Калтан, Междуреченск және тағы да басқалары. Ұлы Отан соғысы жылдарында Кемерово облысы көмір мен металлдың маңызды жеткізушісі болды. Новокузнецк болат зауытында 50 мыңнан астам танк және 45 мыңнан астам ұшақ өндірілді. Кузбассқа оккупацияланған аймақтардан 71 кәсіпорның жабдықтары эвакуацияланды, олардың көпшілігі Кузбаста қалды. 1943 жылдың 26 қаңтарында КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысымен Новосибирск облысынан Кузбасс бөлініп, оның аумағында Кемерово қаласын әкімшілік орталығы етіп белгілей отырып, Кемерово облысы құрылды. Жаңа облысқа Новосибирск облысының 17,5 пайызы, 12 облыстық бағыныстағы қаланың 9-ы, 20 жұмысшы поселкесінің 17-сі және 75 ауданның 23-і кірді. Кемерово облысының халқы Новосибирск облысының жалпы халқының 42 пайызын құрады. 1994 жылы "Аэрофлот" авиакомпаниясының 593 рейсі Кемерово облысындағы тауларға құлады.
After the October Revolution of 1917, Kuzbass experienced significant strife as part of the Russian Civil War. A major peasant rebellion took place in the region in early 1921, but was suppressed by the Red Army. In 1930, Kuzbass became part of the West Siberian Krai, and then the Novosibirsk Oblast. Post revolutionary period was characterized by the transition to a planned economy, the creation of the Ural Kuzbass industrial complex development of the coal, metallurgical and chemical industries Kuzbass Kemerovo Coke built, Kuznetsk Metallurgical Combine, a lot of new mines. Industrial enterprises are being built near the workers' settlements, which quickly became a city: Kiselevsk Osinniki Krasnobrodsky, Tashtagol Kaltan Mezhdurechensk and others. During the Great Patriotic War, Kemerovo region became a major supplier of coal and metal. From Novokuznetsk steel produced over 50,000 tanks and 45,000 aircraft. In Kuzbass from the occupied areas were evacuated equipment 71 enterprises, most of which have remained in the Kuzbass. In January 26, 1943, the Presidium of the USSR Supreme Soviet issued a decree, decided to allocate from the Novosibirsk Oblast of Kuzbass and the establishment on its territory of Kemerovo region with administrative center in the city of Kemerovo. In the new Oblast included 17.5% of the Novosibirsk region, 9 of the 12 cities of regional subordination, 17 of the 20 workers' settlements, 23 of the 75 districts. The population of the Kemerovo Oblast was 42% of the total population of the Novosibirsk Oblast. Aeroflot Flight 593 crashed into a mountain range in the Kemerovo Oblast in 1994.
Саясат
Кеңес дәуірінде облыстағы жоғары билік үш адам арасында бөлісті: Кемерово КПСС комитетінің бірінші хатшысы (іс жүзінде ең жоғары билікке ие болған), облыстық Совет төрағасы (заң шығару билігі) және облыстық Атқару комитетінің төрағасы (атқару билігі). 1990 жылдың наурыз айында КСРО Конституциясының 6-бабы жойылғаннан кейін КПСС билік монополиясын жоғалтты. Облыс әкімшілігінің басшысы, соңында губернатор, сайланған аймақтық парламентпен бірге тағайындалды/сайланды. Кемерово облысының хартасы – аймақтың негізгі заңы. Кемерово облысының Заң шығару жиналысы – аймақтың тұрақты заң шығарушы (өкілдік) органы. Заң шығару жиналысы өз өкілеттіктерін заңдар, қаулылар және басқа да құқықтық актілерді қабылдау арқылы, сондай-ақ өзі қабылдаған заңдар мен басқа да құқықтық актілердің орындалуын және сақталуын қадағалау арқылы жүзеге асырады. Жоғары атқарушы орган – Облыстық Үкімет, оған аудандық әкімшіліктер, комитеттер және комиссиялар сияқты аумақтық атқарушы органдар кіреді, олар аймақтың дамуына көмектеседі және күнделікті басқаруды жүзеге асырады. Облыс әкімшілігі губернатордың қызметін қолдайды, ол – жоғары лауазымды тұлға және Ресей Конституциясына сәйкес облыс хартасының сақталуына кепілдік береді.
During the Soviet period, the high authority in the oblast was shared between three persons: The first secretary of the Kemerovo CPSU Committee (who in reality had the highest authority), the chairman of the oblast Soviet (legislative power), and the Chairman of the oblast Executive Committee (executive power). After the abolition of Article 6 of the Constitution of the USSR in March 1990, the CPSU lost its monopoly on power. The head of the Oblast administration, and eventually the governor was appointed/elected alongside elected regional parliament. The Charter of Kemerovo Oblast is the fundamental law of the region. The Legislative Assembly of Kemerovo Oblast is the province's standing legislative (representative) body. The Legislative Assembly exercises its authority by passing laws, resolutions, and other legal acts and by supervising the implementation and observance of the laws and other legal acts passed by it. The highest executive body is the Oblast Government, which includes territorial executive bodies such as district administrations, committees, and commissions that facilitate development and run the day to day matters of the province. The Oblast administration supports the activities of the Governor who is the highest official and acts as guarantor of the observance of the oblast Charter in accordance with the Constitution of Russia.
Экономика
Облыстың солтүстік бөлігі көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысады. Облыс бойынша тығыз теміржол желісі жүргізілген, оның ішінде Транссибір темір жолы да бар, ол облыс арқылы өтеді. Новокузнецк – машина жасау өнеркәсібінің орталығы. Кемерово облысы – Ресейдің ең маңызды өнеркәсіптік аймақтарының бірі, онда әлемдегі ең ірі көмір кен орындары орналасқан. Облыстың оңтүстігі металлургия және тау-кен өнеркәсібімен, сондай-ақ машина жасау және химия өндірісімен ерекшеленеді. "Евраз" тобы және оның еншілес кен компаниясы "Евразруда" темір кенін өндіру және өңдеумен айналысады, ал "Raspadskaya", "Yuzhkuzbassugol" және Сібірлік "SIBPLAZ" холдингі де осы салаға қатысты. Мұнда көмір және кокс көмірінің шахталары бар. Прокопевск, Киселевск және Анджеро-Суженск – көмір өндірудің маңызды орталықтары. Жерновское көмір кенішінде 163 миллион тонна кокс көмірінің қоры бар. 2021 жылдың қараша айында Листвяжная шахтасында апат болды, нәтижесінде көптеген адамдар жер астында қалып қойды.
The northern area of the region is more agricultural. The region has a dense railway network, including the Trans Siberian Railway, which passes through the oblast. Novokuznetsk is the center of the engineering industry. Kemerovo Oblast is one of Russia's most important industrial regions, with some of the world's largest deposits of coal. The south of the region is dominated by metallurgy and the mining industry, as well as mechanical engineering and chemical production. The Evraz Group and an ore subsidiary Evrazruda operate iron ore mining and processing facilities along with the Raspadskaya, Yuzhkuzbassugol, the Siberian holding company SIBPLAZ. Coal and coking coal mines are located there. Prokopevsk, Kiselevsk, and Andzhero Sudzhensk are coal producing centers. The Zhernovskoye coal mine has reserves amounting to 163 million tonnes of coking coal. In November 2021, the Listvyazhnaya mine disaster took place, in which many people were trapped.
Құрметтер
Кеңес астрономы Тамара Михайловна Смирнова 1970 жылы ашқан 2140 Кемерово кіші планетасы Кемерово облысының құрметіне аталған.
A minor planet 2140 Kemerovo discovered in 1970 by Soviet astronomer Tamara Mikhailovna Smirnova is named after Kemerovo Oblast.
Дін
2012 жылғы сауалнама бойынша Кемерово облысының халқының 34,1% орыс православие шіркеуіне жатады, 7% өзін дінге жатпайтын христиан деп атайды (протестант шіркеулерін қоспағанда), 3% Родноверидің мүшелері, яғни славян халықтық дінінің жақтастары, 1% православие христиандығына сенетін, бірақ ешбір шіркеуге тиесілі емес немесе басқа (орыс емес) православие шіркеулерінің мүшелері, 1% мұсылман, 5,9% басқа діндерді ұстанады немесе сауалнамаға жауап бермеген адамдар. Бұған қоса, халықтың 31% өзін "рухани, бірақ діни емес" деп, ал 17% атеист деп жариялайды.
As of a 2012 survey 34.1% of the population of Kemerovo Oblast adheres to the Russian Orthodox Church, 7% declares to be nondenominational Christian (excluding the Protestant churches), 3% are members of Rodnovery, the Slavic folk religion, 1% are either believers of Orthodox Christianity not belonging to any church or members of other (non Russian) Orthodox churches, 1% are Muslims, 5.9% are followers of other religion or people who did not give an answer to the survey. In addition, 31% of the population declares to be "spiritual but not religious" and 17% to be atheist.