Кіріспе

Темір дәуіріндегі корей мемлекеті

Джин мемлекеті б.з.д. 4-2 ғасырларда Корей түбегінің оңтүстік бөлігін қамтыған, солтүстікте Кочосон мемлекетімен шектесетін ұсақ мемлекеттердің конфедерациясы болды. Оның астанасы Хан өзенінің оңтүстігінде болған. Джин мемлекеті Самхан конфедерацияларынан бұрын құрылды, олардың әрқайсысы Джин мемлекетінің мұрагері екенін мәлімдеді.

Атауы

"Джин" – корей тіліндегі 진 сөзінің жаңартылған транскрипциясы, бастапқыда корей-қытай ішіндегі таңбаларымен (ханжа) жазылған. Бұл таңбаның ежелгі қытайша айтылуы қалпына келтірілді және бастапқыда Қытай және Корея аңай жолдарының 5-ші бөліміне, Юпитер орбитасының ажыдахамен байланысты бөлігіне сілтеме жасады. Бұл 120° (Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік арасында) бұрылыспен, сондай-ақ таңғы сағат 7 мен 9 аралығындағы екі сағаттық кезеңмен байланысты болды, осылайша таң және шығыс бағытымен байланысты болды. Басқаша транскрипциясы – Чин.

Тарих

Джиннің ресми саяси мемлекет ретінде ұйымдасу дәрежесі белгісіз. Ол кейіннен пайда болған Самханға ұқсас, шағын мемлекеттердің федерациясы болған сияқты. Мемлекеттің өзінің замандасы Уимэн Чосонмен күресуі және Батыс Хан әулетінің сарайына елшілік жіберуі үшін, ықтимал, тұрақты орталық биліктің белгілі бір деңгейі болған. Корея тарихшысы Ки-бэк Ли (1984, 24-бет) патшалықтың тікелей байланыс орнатуға жасаған әрекеті «Чин [Джин] қытай металл мәдениетінің артықшылықтарын пайдалануға зор ықылас білдіреді» деген пікірді келтіреді. Алайда, көбінесе Виман Чосон Джин мен Қытай арасындағы тікелей байланысқа кедергі келтірді. Годжосонның патшасы Чжун, Виман тағын басып алғаннан кейін және Виман Чосонын құрғаннан кейін Джинге қашқан деген хабар бар. Кейбір зерттеушілер Қытай деректеріндегі Гаегук немесе Гаемагук (蓋馬國, әдеби мағынасы – «қарулы аттар патшалығы», Каема жазығының жанында орналасқан) Джинге қатысты деп санайды. Гогурё 26 жылы «Гаемагук» жаулап алды делінеді, бірақ бұл Солтүстік Кореядағы басқа тайпаға қатысты болуы мүмкін. Годжосонның Йок Гье Гёнг (歷谿卿) атты шенеунігі, Угеоны көндіруге сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Годжосоннан шығысқа қарай орналасқан Джинге ауысты. Джиннің құлауы туралы мәліметтер қайшылыққа толы: ол кейін Жинханға айналды ма, әлде Самханның құрамына бірікті ме, әлі белгісіз. Джинге қатысты археологиялық жазбалар кейін Махан болып табылатын аймақта табылды. Корей және протокорей тілдері, сондай-ақ жапон және протояпон тілдері (яғни, Қаламгерлік жапон тілі) Оңтүстік Кореяда ұзақ уақыт бойы қатар өмір сүрген деп есептеледі. Корей тілдерін меңгергендердің жапон тілдерін меңгергендерді қабылдауы Яё кезеңінде Жапон архипелагына көші-қонға ықпал еткен болуы мүмкін. Бұл оқиғалардың хронологиялық тұрғыдан сәйкес келуін ескере отырып, Коно Рокуро мен Вовин Пюё тілдері мен хан тілдеріне қатысты Баекдже патшалығының кейінгі жағдайындағыдай, Джиннің корей тілдері мен Қаламгерлік жапон тілдеріне қатысты екі тілді мемлекет болғанын болжауға болады. Корея тарихшысы Ки Мун Ли Пюё тілдерін «Гогурё, Бэкдже, Ва» деп, ал қазіргі корей тілінің тікелей ата-тегі – хан тілдерін «Годжосон, Силла» деп жіктеді. Жапон тарихшысы Хидето Ито Йе мен Ва тілдерін бір тілдік отбасыға жатқызды.

Археология

Археологиялық тұрғыдан алғанда, Цзинь Кореяның қола қанжар мәдениетімен жиі сәйкестендіріледі, ол б.з.д. бірінші мыңжылдықтың соңында Ляонин қола қанжар мәдениетінің орнын басты. Археологиялық тұрғыдан алғанда, Корея түбегінің солтүстік бөлігі «Бипа пішіндес қанжарлар» (비파형동검, 琵琶形銅劍) деп, ал оңтүстік бөлігі «Жұқа қанжарлар» (세형동검, 細形銅剣) деп бөлінеді, бірақ барлық ғалымдар оларды Годжосонның оңтүстікке қарай жылжуын көрсететін деректер деп түсіндіреді. Өйткені, Қытай материгінің солтүстігіндегі өркениетті халықтардың Корея түбегінің оңтүстігіндегі халықтарға жеткізуі – табиғи тарихи ақыл-ойы. «Бипа пішіндес қанжарлар» және «Жұқа қанжарлар» екеуі де ұзақ уақыттан бері Ляонин қола қанжар мәдениетіне жатқызылады. Төменгі Сяцзядиан мәдениетінде Цзихоумин (㠱侯名) қола туындысы қазылған. Бұл әдебиеттегі Киджа Жосон (箕子朝鮮) туралы айтылған әңгіме шындық екенін көрсетеді. Әсіресе, Киджа Жосон оқиғасы Хэбэй провинциясының солтүстігінде болған. Годжосон «тірі адамдарды қабірге көму» мәдениетіне ие қоғам болған деген гипотезаны Солтүстік Корея ғылымдары айтқан. Алайда, Оңтүстік Корея ғылыми қауымдастығы «тірі адамдарды қабірге көму» теориясына қарсы тұрып, оны «ұрпақтардың немесе туыстық байланыстардың зираттары» деп санайды. Дегенмен, Оңтүстік Корея ғылыми қауымдастығында қола дәуіріндегі әлеуметтік жіктелуді зерттеудегі қайшылықтар айтылуда. Годжосоннан көшіп келген адамдар Силланың негізін қалаған деген мәлімдемеге қарамастан, түбектің оңтүстік бөлігінде солтүстікке тән ескерткіштер аз. Екінші жағынан, солтүстік-шығыс Цзинь аймағында «Жунгдо археологиялық мәдениеті» табылды, ол Й типті мәдениет деп саналады.

Мұра

Цзинь мемлекетінен кейін Самхан пайда болды: Махан, Цзиньхан және Бьонхан. Қытай тарихи мәтіні «Үш патшалықтың жазбаларында» Цзиньханның Цзинь мемлекетінің мұрагері екені айтылады, ал «Кейінгі Хан кітабында» Махан, Цзиньхан және Бьонханның бұрынғы Цзинь мемлекетінің құрамында болғаны, сондай-ақ тағы 78 тайпа болғаны жазылған. Цзинь атауы Цзиньхан конфедерациясының атында және Бьонханның тағы бір атауы – «Бьонжин» атауында сақталды. Бұған қоса, Махан басшысы біраз уақыт бойы өзін «Цзинь патшасы» деп атап, Самхан тайпаларының барлығына шартты түрдегі билігін уәждеді.