Кіріспе

Никстамализованный жүгеріден жасалған ашытқысыз жалпақ нан. Солтүстік Америкада жүгері тортильясы немесе жай ғана тортилья – бұл хоминиден, яғни сілтімен өңделген толық жүгері дәндерінен жасалған жұқа, ашытқысыз жалпақ нан. Никстамализация процесінде жүгерінің тамақтану қасиеттері жақсартылады. Ұнтақталған, кептірілген хомини, тұз және судан жасалған қарапайым қамырдан жазық дискілер пішіндіріліп, комал деп аталатын темір табада, қатты қыздырылған бетте пісіріледі. Оңтүстік Америкадан келген арепа (арепалар майдаланған жүгеріден жасалған, бірақ хоминиден емес, және әдетте тортильядан қалың болады) еуропалықтар Америкаға келгенге дейін пайда болған. Испандықтар оны дәстүрлі испандық дөңгелек, ашытқысыз нан мен омлеттерге (алғашқыда картопсыз жасалған, себебі картоп Оңтүстік Америкада өседі) ұқсас болғандықтан тортилья деп атаған. Ацтектер мен басқа науатль тілінде сөйлейтіндер тортильяны tlaxcalli деп атаған. Испандықтардың Ацтек империясын жаулап алуы және одан кейін Ацтектердің бұрынғы астанасынан басқарылған отарлық империясы осы түрдің испан тілінде сөйлейтін әлемнің көп бөлігі үшін эталонды тортильяға айналуын қамтамасыз етті. Жүгері дәндері әртүрлі сорттарына байланысты көптеген түстерде кездеседі: ақшыл ақтан, сарыдан, қызылдан және көкшіл-күлгінге дейін. Сол сияқты, жүгері ұны мен одан жасалған тортильялар да осы түстерге боялуы мүмкін. Дегенмен, ақ және сары тортильялар ең көп таралған. Мексикада тортилья жасау үшін үш түрлі жүгері қамыры қолданылады: ақ жүгері, сары жүгері және көк жүгері (кейде қара жүгері деп те аталады).

Этимология

Тортилья, испан тіліндегі "torta" – торт сөзінен, ал "illa" кішірек екенін білдіреді, сөзбе-сөз "кішкентай торт" деген мағынаны береді. Науатль тіліндегі "tlaxcalli" сөзі "(i)xca" – "пісіру" етістігінен, "tla" префиксі мен "l" және "li" (< tli) екі жалпы жұрнағының көмегімен туындаған, яғни "пісірілген нәрсе". Тортилья ибериялық испан тілінде омлетті де білдіреді. Сондықтан, бұл жүгері ұнынан жасалған жалпақ нан торттильясын испан омлетімен немесе қандай да бір жұмыртқаға негізделген омлетпен шатастырмау керек.

Дайындық

Тортилья жүгеріні әк суында кеулеп, никстамализация процесі арқылы дайындалады, бұл жүгері дәндерінің қабығын шешеді (қалдықтар әдетте құсқа беріледі), содан кейін оны ұнтақтап, пісіріп, масса никстамалера деп аталатын қамырға илейді, одан кейін домалақ таяқ немесе тортилья пресі арқылы жұқа пісірілмелерге айналдырып, өте ыстық комалда пісіреді (бұрын тегіс терракотта табақ болған, қазір көбінесе жеңіл металлдан жасалған). Никстамализация деп аталатын бұл процесс Колумбтан бұрынғы мәдениеттерде пайда болған және Еуропамен байланыс орнатудан көп ғасырлар, тіпті мыңжылдықтар бұрын жасалған.

Тамақ

46% ылғалдылықта никстамалдалған жүгерімен дайындалған пісірілмеген жүгері тортильясы, қолданылған жүгері сорты мен өзгерулеріне байланысты, 45% көмірсулардан, 3% майдан және 6% ақуыздан тұрады (кесте). 100 граммдық мөлшерде алынған шикі жүгері тортильясы 218 калорияны қамтиды және фосфордың (45% DV) және магнийдің (20% DV) бай көзі болып табылады (күнделікті қажеттілік мөлшерінің 20% немесе одан да жоғары). Сонымен қатар, ол В6 витаминінің, ниациннің, марганецтің және мырыштың орташа көзі болып табылады (10-19% DV) (кесте).

Қолданылуы

Мексиканың көптеген дәстүрлі тағамдарының негізін жүгері тортильясы құрайды, мысалы тако, тостада, энчилада, флаута, кесадилья, чилакилес және тортилья сорпасы. Жылытылған жүгері тортильясы көбінесе басқа да асханаларда нан сияқты, қайнатпа, сорпа, грильденген ет және басқа да тағамдарға қосымша ретінде беріледі. Ал бидай ұнынан жасалған тортильялар көбінесе буррито және кесадилья үшін қолданылады, әсіресе АҚШ-та. Жүгері тортильясын терең майда қуырып, хрустящие тортилья чиптерін жасауға болады. Олар көбінесе тұздалады және оны жеке жеуге немесе гуакамоле сияқты әртүрлі сальсалар мен соустармен бірге жеуге болады. Тортилья чиптері – начостың маңызды құрамы.