Кіріспе

Кептірілген никстамализированная жүгері азық ретінде қолданылады.

Гомини – бұл никстамализация процесінде (неxtamalli – науатль тілінде «гомини» деген сөз) сілтімен өңделген кептірілген жүгері (макузи) дәндерінен жасалған тағам. «Лайлы гомини» – лаймен жасалған гоминидің бір түрі.

Тарих

Никстамализация процесі ежелгі заманнан бері мезоамерикалық асүйдің негізі болып келген. Жүгеріні өңдеуге қолданылатын әк әртүрлі материалдардан алынуы мүмкін. Лакандон майялары, Шығыс Чиапас штатының тропикалық жазықтарында қоныстанған, өртте бірнеше сағат бойы тұщы су қабыршақтарын қуыру арқылы каустикалық ұнтақты алған. Чиапас таулы аймақтарында, Юкатан түбегінің көп бөлігінде, Белиз өзені аңғарында және Петен бассейнінде әктас қолданылып, қабықшасы бар жүгері дәндерін батыру үшін сөндірілген әк дайындалған. Майялар никстамалды шишаға көбірек ұқсайтын сыра жасау үшін пайдаланған, ол пулькеден ерекшеленген. Никстамалды бактериялармен байланыстырғанда, қышқыл қамырдың бір түрі пайда болды. Никстамализация процесі Мезоамерикадан Солтүстік Американың әртүрлі тайпалары арқылы солтүстікке қарай тарады. Еуропалықтар алғаш рет бұл тағамды Солтүстік Американың шығысында кездестірді, ал «хомини» сөзі Поухатан тілінен алынған «рокахмен» сөзінің ағылшынша нұсқасы болып табылады. АҚШ-та Ұлы депрессия кезінде хомини кедейлердің тағамына айналды. Осы себепті, әсіресе Ұлы депрессиядан аман қалғандар арасында, АҚШ-тың оңтүстігінде бұл тағамға қатысты стигма әлі де бар. Никстамализация дәндің өсу қабілетін жояды, осылайша сақтау кезінде оның өніп шығуына жол бермейді. Соңында, диеталық кальцийдің көзі болумен қатар, әк немесе сілте жүгерімен реакцияға түсіп, ниациннің ас қорыту жолымен сіңірілуіне мүмкіндік береді. Адамдар хоминиді тұтас дәндер күйінде жейді, оны ұсақтап, ботқа жасауға немесе ұнға айналдырады. Мексикалық асүйінде хомини ұсақтап ұнтақталып, маса (испан тілінде – қамыр) жасалады. Кептірілген және ұнтақталған жаңа масаны маса сека немесе маса харина деп атайды. Жүгері майының бір бөлігі эмульгаторларға (моноглицеридтер мен диглицеридтерге) ыдырайды, бұл жүгері ақуыздарының бір-бірімен байланысуына көмектеседі. Әктегі дивалентті кальций ақуыз және полисахаридтердің қышқыл тізбектерін байланыстыратын агент ретінде әрекет етеді. Өңделмеген ұнтақталған жүгеріден жасалған жүгері ұны су қосылғанда қамырға айналмайды, бірақ масадағы (яғни маса никстамалера) химиялық өзгерістер қамырдың тортильялар және басқа тағамдар жасауға мүмкіндік береді.

Рецепттер

Мексикалық тағамдарда маса никстамалераны су мен сүтке қосып, қалың, тұтқыр тәрізді нәрсе пісіріп, атоле деп атайды. Оған шоколад пен қант қосылса, шоколадты атолеге айналады. Бұл қоспаға анис пен пилончильо қосып, таңғы асқа жиі жейтін шампуррадо дайындайды. "Hominy" деген ағылшын сөзі Powhatan тіліндегі дайындалған жүгері деген сөзден шыққан (салыстыраңыз: Chickahominy). Американың көптеген басқа да халықтары да гомини жасап, оны өз тамақтануына енгізген. Мысалы, чероки тайпасы жүгеріні қатты ағаштан алынған күлдің әлсіз ерітіндісінде малып, содан кейін канона (ᎧᏃᎾ) немесе жүгері ұратын таяқпен (corn beater) ұрып, гомини ұнтағын (grits) дайындаған. Олар осы ұнтақтан дәстүрлі гомини сорпасын (gvnohenv amagii ᎬᏃᎮᏅ ᎠᎹᎩᎢ) пішіріп, оны ашытып (gvwi sida amagii ᎬᏫ ᏏᏓ ᎠᎹᎩᎢ), жүгері наны, кнедлики (digunvi ᏗᎫᏅᎢ) жасаған, ал байланыс орналысқаннан кейін бекон мен жасыл пиязбен қуырып жеген. Гоминиден жасалатын тағамдарға позоле (хомини мен шошқа, тауық немесе басқа еттен жасалған мексикалық сорпа), гомини наны, гомини чили, шошқа еті мен гомини, тұшпара және қуырылған тағамдар жатады. Латын Америкасында "mote" деп аталатын түрлі тағамдар бар. Гоминиді қалыңдап ұнтақтап, ұнтақ (grits) немесе Латын Америкасының асханасында кеңінен қолданылатын жұмсақ қамыр (masa) жасауға болады. Кариб теңізіндегі көптеген аралдарда, әсіресе Ямайкада гоминиді (жүгері ұны немесе полиента деп те атайды, бірақ итальяндық полиентадан өзгеше) жүгері крахмалымен немесе ұнмен араластырып, қамырды қалыңдату үшін, содан соң конденсирленген сүт, ваниль және мускат жаңғағы қосып, тәтті тағам дайындайды. Филиппинде гомини бинатог деп аталатын десерттің негізгі құрамы болып табылады. 19 және 20 ғасырлардың басында танымал болған рокихомини – құрғатылған жүгеріні алтын қоңыр түске дейін қуырып, содан соң өте ірі ұнға дейін ұнтақтап жасалған тағам, ол гомини ұнтағына ұқсас. Гомини мал азығы ретінде де қолданылады.

Тамақ

Консервіленген гомини (суы ағызылған) 83% судан, 14% көмірсулардан, 1% белоктан және 1% майдан тұрады (кесте). 100 граммдық порцияда гомини 72 калория береді және мырышқа жақсы көз болып табылады (күнделікті қажеттіліктің 10–19%). Гомини сонымен қатар талшықтарды да қамтамасыз етеді. Басқа да қоректік заттардың мөлшері аз (кесте).