Кіріспе

Фин математигі Ярл Вальдемар Линдберг (4 тамыз 1876, Хельсинки – 24 желтоқсан 1932, Хельсинки) – орталық шек теоремасы бойынша жұмыстарымен танымал фин математигі.

Өмір және жұмыс

Линдеберг Хельсинки политехникалық институтының мұғалімінің ұлы болды және ерте жасында математикалық дарыны мен қызығушылығын көрсетті. Отбасының жағдайы жақсы болды, кейіннен Ярл Вальдемар толық профессор болудан гөрі зерттеуші болуды жөн көрді. Линдебергтің мансабы Хельсинки университетіне ортасталды. Оның алғашқы қызығушылықтары жартылай дифференциалдық теңдеулер мен вариациялар есебіне қатысты болды, бірақ 1920 жылдан бастап ол ықтималдық пен статистика саласында жұмыс істеді. 1920 жылы ол орталық шек теоремасы бойынша алғашқы мақаласын жариялады. Оның нәтижесі бұрынғысынан алынған Ляпуновтың нәтижесіне ұқсас болды, бірақ ол сол кезде оның еңбегімен таныс болған жоқ. Дегенмен, олардың тәсілдері өте ерекше болды: Линдебергтің тәсілі конволюциялық аргументке негізделген, ал Ляпунов сипаттамалық функцияны қолданды. Екі жылдан кейін Линдеберг өзінің әдісін пайдаланып, күшті нәтижеге қол жеткізді: оны Линдеберг шарты деп атады. Ықтималдық саласындағы жұмыстары оны қолданбалы салаларға қатыстыруға әкелді. Ол Кендаллдың τ белгісімен белгіленетін шаманы жасады және оның сынамалық таралуының алғашқы екі моментін тапты. Линдеберг орман шаруашылығында түзу кесінді әдістерін қолданды, ал 1926 жылы жеткілікті дәл сенімділік интервалын алу үшін қажетті кесінділердің санын анықтағанда, ол Стьюденттің t-үлестірілімін қайта ашқандай болды. Швециялық математик Харальд Крамер 1922 жылы Линдебергпен танысты. Кейін ол Линдеберг және оның әдемі шаруашылығы туралы осы оқиғаны еске алды. "Оны ғылыми жұмыста жеткілікті белсенділік танытпағаны үшін сөккенде, ол: «Мен шын мәнінде фермермін», - деді. Егер біреу оның шаруашылығы дұрыс өңделмегенін айтса, ол: «Әрине, менің нағыз жұмысым – профессор болу», - деп жауап берді. Мен оны өте жақсы көріп, келесі жылдары жиі кездестім". Линдебергтің еңбегі Алан Тьюрингке белгісіз болды, ол 1935 жылы өзінің диссертациясында орталық шек теоремасын дәлелдеді.