Ирландияның 12 ғасырлық ең көне қолжазбасы – Lebor na hUidre. Бұл маңызды мәдени мұра, қолмен жазылған кітаптар тарихы мен ирланд тілі зерттеулері үшін құнды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
XII ғасырдағы ирланд пергамент қолжазбасы
12th century Irish vellum manuscript
Lebor na hUidre (, LU) немесе Dun Cow кітабы (MS 23 E 25) – XII ғасырға жататын ирланд пергамент қолжазбасы. Бұл – қазірге дейін сақталған ең көне ирланд тіліндегі қолжазба. Ол Корольдік Ирланд академиясында сақталады және көп зақымдалған: бар болғаны 67 жапырағы қалды, ал көптеген мәтіндер толық емес. Бұл кітаптың жасалуына қатысты, уақытқа сай келмейтін аңыз бойынша, оны Клонмакнойздық Киаран қасиеттісі дун сиырының терісінен тіккен.
Lebor na hUidre (, LU) or the Book of the Dun Cow (MS 23 E 25) is an Irish vellum manuscript dating to the 12th century. It is the oldest extant manuscript in Irish. It is held in the Royal Irish Academy and is badly damaged: only 67 leaves remain and many of the texts are incomplete. It is named after an anachronistic legend that it was made from the hide of a dun cow by Saint Ciarán of Clonmacnoise.
Тарих
Қолжазба үш жазушының еңбегі деп саналады, олардың қолжазбасын 1912 жылы Ричард Ирвин Бест анықтап, А, М және Х әріптерімен сәйкестендірді. А қолжазбаны бастады және бірнеше мәтіннің алғашқы беттерін жазды, оларды М аяқтады. Бест оны Маэль Муйре мак Сейлешеар мейк Куинн на мБохт деп атады, бұл жазушының есімін жазған екі шеттік қалам сынағымен (probationes pennae) қолжазбаның стилін салыстыруға негізделген. Қолжазбаның басқа бір жеріндегі кейінгі жазбада Маэль Муйре "әртүрлі кітаптардан осы кітапты жазып, жинаған" адам ретінде көрсетілген. Оның 1106 жылы викингтер тарапынан Клонмакноазда өлтірілуі "Төрт шеңбердің жылнамаларында" жазылған, бұл қолжазбаның негізгі бөлігі үшін соңғы мүмкін мерзім мен орынды көрсетеді. Кейінірек, Х (екі уағыз қосылғандықтан осылай аталған) бірқатар жаңа мәтіндер мен үзінділерді қосты, кейде түпнұсқаның өшірілген бөліктеріне, кейде жаңа парақтарға жазды. Орфография мен ағылшын сөзіне сүйене отырып, Гирайд Мак Эойн Х 12-шы ғасырдың соңында немесе 13-шы ғасырдың басында жазған деген қорытындыға келді. Клонмакноаз монастырының таратылуынан кейін қолжазба Донегал әулетінің О'Доннелл иелігіне өтті, олар оны 1359 жылға дейін сақтады. Сол жылы ол және жоғалған "Леахар Гирр" клан мүшелерін Катал Ог О Конхобхаир Слигх (3 қараша 1362 ж. қайтыс болған) тарапынан тұтқынға алынғандарды босату үшін құрбандық ретінде пайдаланылды. Аед Руад О'Доннелл 1470 жылы қолжазбаны қайта тапты, ол кем дегенде 1631 жылға дейін Донегалда болды, осы жылы "Төрт шеңбердің жылнамаларының" жинағы аяқталды. Оның орналасқан жері 1837 жылға дейін белгісіз болды, ол Дублиндегі Колледж Гриндегі Ходжес пен Смит иелігіндегі коллекцияның бөлігі болды және Джордж Петри Тара Хилл тарихы мен ескерткіштері туралы эссесінде сілтеме жасады. Ходжес пен Смит коллекциясы, барлығы 227 қолжазба, 1844 жылы Корольдік Ирландия академиясы сатып алды. Джозеф О'Логанның қолжазбаның литографиялық көшірмесі RIA тарапынан 1870 жылы жарияланды. Р. И. Бест пен Осборн Бергиннің дипломатиялық басылымы, үш қол әртүрлі шрифттермен ерекшеленеді, 1929 жылы жарық көрді. Корольдік Ирландия академиясының беттерінің цифрлық скандары ISOS (Irish Script on Screen) веб-сайтында жарияланды.
The manuscript is thought to be the work of three scribes, whose handwriting was distinguished by Richard Irvine Best in 1912 and identified with the letters A, M and H. A and M are believed to be contemporary. A began the manuscript and wrote the opening pages of several of the texts, which were continued by M, who Best identified as Máel Muire mac Céilechair meic Cuinn na mBocht, based on matching the handwriting with two marginal probationes pennae or pen tests, in which the scribe wrote his name. A much later note elsewhere in the manuscript names Máel Muire as the person who "wrote and compiled this book from divers[e] books". His murder by Vikings at Clonmacnoise is recorded in the Annals of the Four Masters in 1106, giving us a latest possible date and location for the main body of the manuscript. Some time later, H (named for his addition of two homilies) added a number of new texts and passages, sometimes over erased portions of the original, sometimes on new leaves. Based on orthography and an English loanword, Gearóid Mac Eoin concludes that H wrote in the late 12th or early 13th century. After the monastery of Clonmacnoise was broken up, the manuscript came into the possession of the O'Donnell dynasty of Donegal who held it until 1359, when it and the lost Leabhar Gearr were used to ransom members of the clan who had been taken prisoner by Cathal Óg Ó Conchobhair Sligigh (d. 3 November 1362). Áed Ruad O'Donnell recovered the manuscript in 1470, and it remained in Donegal at least until 1631, when the compilation of the Annals of the Four Masters was completed. Its location is unknown until 1837, when it was part of a collection owned by Messrs. Hodges & Smith of College Green, Dublin, and was cited by George Petrie in an essay on the History and Antiquities of Tara Hill. The Hodges & Smith collection, 227 manuscripts in all, was purchased by the Royal Irish Academy in 1844. Joseph O'Longan's lithographic facsimile of the manuscript was published by the RIA in 1870. A diplomatic edition by R. I. Best and Osborn Bergin , with the three hands distinguished by different typefaces, was published in 1929. Digital scans of the pages at the Royal Irish Academy have been published on the web by ISOS (Irish Script on Screen).