Кіріспе

Оэйраш (ɔˈɐjɾɐʃ) – Португалияның материктік бөлігіндегі Португалия Ривьерасында орналасқан Лиссабон қалалық агломерациясының батыс бөлігіндегі қала және муниципалитет. Муниципалитет Лиссабонның қалалық жиынтығының бір бөлігі болып табылады, ал Оэйраш қаласы Лиссабон орталығынан шамамен 16 км қашықтықта жатыр. 2011 жылғы халық санағы бойынша, 172 120 адам 45,88 км² аумақта тұрады, бұл муниципалитетті Португалиядағы халық тығыздығы бойынша бесінші орынға қояды. Оэйраш – Португалия мен Еуропаның ең дамыған муниципалитеттерінің бірі, маңызды экономикалық орталық. Елдегі жан басына шаққандағы ЖІӨ ең жоғары, сондай-ақ сатып алу қабілеті бойынша екінші орында (Лиссабоннан кейін) және салық жинау көрсеткіштері бойынша да екінші орында тұр. Бұл экономикалық көрсеткіштер тұрғындардың білім деңгейін де көрсетеді, себебі Оэйраш – елдегі жоғары білім алған халықтың ең көп шоғырланған муниципалитеті, олардың кәсіпкерлік қабілеттері және Оэйраш қоғамының жалпы экономикалық либералды көзқарастары. Бұдан өзге, Лиссабон аймағындағы жұмыссыздық деңгейі осы қалада ең төмен.

Тарих

Бұл аймақтың қоңыл климаты, суға қолжетімділігі, топырағының сапасы және Тагус өзенінің сағасындағы географиялық артықшылықты орналасуы осы аймаққа ерте қоныстануды тартты. Ішкі аймақтың тіктеп тұрған төбелері егін шаруашылығына жағдай жасады және аймақ шегінде бірнеше шағын ауылшаруашылық кастроларын орналастыруға мүмкіндік берді, мысалы, Лейсея кастросы (1963 жылы жалпыға пайдалы мүлік ретінде тіркелген). Бұл археологиялық орын халколит дәуірінде дамыған ерте қоныстар мен қорғаныс құрылымдарының куәсі, бірақ Палеолит кезеңінің Gruta da Ponte da Laje сияқты лагерьлері одан да ертерек қоныстардың белгісін көрсетеді. Иберия түбегіндегі римдіктердің қоныстануының іздері муниципалитет аумағында көптеген жерлерде көрініс береді, оның ішінде мозаикалар, әсіресе Руа дас Алкассимас бойында, және римдік көпір. Кейінірек болған арабтардың жаулап алуы аймақта бірнеше топонимдерді қалдырды, соның ішінде араб/мавр жер аттары, мысалы, Alcássimas, Algés, Alpendroado және Quinta da Moura.

Патшалық дәуірі

Оейрас поселенісі 1208 жылға дейін жетеді, осы кезде аймақ Португалия Корольдігінің солтүстік жерлерінен келген, Реконкиста процесінде (8-шы ғасырдан бері мұсылман басқыншылары басып алған ежелгі Визиготтар патшалығының аумағын қайта басып алу) жылы ауыл шаруашылығы жерлеріне оңтүстікке көшіп келген христиандар тарапынан жайылды. Ашылыстар дәуірінің басында Оейрас Лиссабонның өнеркәсіптік және сауда қоймасына айналды. Сондықтан Баркаренадағы ұнтақ фабрикасының (Fábrica da Pólvora) дамуы, Пасу-де-Аркуштағы агломерация және кальций оксиді пештерімен қатар, Шығыс португалдық иеліктердің кеңеюіне маңызды үлес қосты. Бұл салалар Лиссабонның оңтүстік жағалауын қоршаған және 16-18 ғасырларда Тежу эстуариясындағы кеме жүруін бақылаған теңіз қорғаныс желісі бойындағы бірнеше бекіністердің салынуымен қолдауға және қорғауға ие болды. Бұл периметрге Сан-Лоуренсу-да-Кабеса-Сека форты (Бужиу маяғы немесе мұнарасы деп те аталады), Тагус өзенінің ортасындағы кішкентай аралдан көтеріліп, сондай-ақ Ренессанс әскери архитектурасының мысалы болған Сан-Жулиан-да-Барра форты кірді. Муниципалитет 1759 жылы Маркиз де Помбал құрды, бұл аудан король Иосиф I тарапынан 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінен кейін Лиссабонның тарихи орталығын (Байша) қайта құрудағы күш-жігері үшін министріне сыйлық ретінде берілді. 1759 жылдың 7 маусымында жарияланған патша жарлығы Оейрас жерлеріне билікті корольдің адал министріне берді, ол Оейрас графы атанды. Бір айдан кейін шағын ауыл қала мәртебесіне көтеріліп, 1759 жылдың 13 маусымында муниципалдық мәртебеге ие болды. Оейрас бұрын қоныстанған болғанымен, Иосиф I билік еткен кезеңде патшаның министрінің ықпалымен, инновацияларды қолдаған және жергілікті экономикалық белсенділікті демеуші болған экономикалық және әлеуметтік даму гүлдене бастады. 1770 жылы Оейрасте алғашқы ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік жәрмеңкесі құрылды, бұл бірегей ұлттық оқиға болды және балық аулауға арналған паналарын, жаңа кеден үйін және зауытты құруға да үлес қосты. Басты дамудың бірі - Помбал маркизінің саяжайының құрылысы, ол бүгінде бақ, сарай және шарап погребі, амбар және басқа да ғимараттар сияқты ауыл шаруашылығына қатысты құрылыстармен бірге бастапқы түрінде сақталған, қазірде биоғылымдарға жауапты ұлттық институттарға иелік етеді. 1894 жылы муниципалитет таратылды, бірақ төрт жылдан кейін 1898 жылдың 13 қаңтарында қайта құрылды. Ол Каркавелустысыз қайта құрылды, ол Кашкайшқа қосылды, сонымен бірге Бенфика азаматтық приходының құрамына кірді. 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында Лиссабонның өсіп келе жатқан нарығын қамтамасыз еткен ауыл шаруашылығы өндірісін, негізінен дәнді дақылдар мен жүзімдіктерді дамыту үшін бірнеше саяжайлар мен сарайлар салына бастады. Алайда, бұл белсенділік 19-шы ғасырда төмендеді және 1889 жылы ашылған Лиссабон-Кашкайш темір жолының арқасында жаңа өнеркәсіппен алмастырылды. Муниципалитетте ірі зауыттар орналаса бастады, олардың ішінде Fábrica do Papel, Fundição de Oeiras, Lusalite және Fermentos Holandeses бар.

20 ғасыр

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында жағалаудағы демалыс мүмкіндіктерінің артуы Оэйрасты өзгертті, ол португал элитасы үшін ең басты жерге айналды. XX ғасырдың басында Оэйрастың көптеген жағажайларын жоғары әлеуметтік топтар басып алды, олар медициналық себептермен (ауа мен жағажай суларының емдік қасиеттеріне сеніп) муниципалитетке келіп-кетіп тұрды. Кейіннен 6-шы ұлттық тас жолдың (EN6) салынуы Лиссабонды Кашкаймен байланыстырып, жаңа саяхатшыларға аймақты зерттеуге мүмкіндік берді, нәтижесінде жаңа тұрғындардың көптеп келуі қалалық орталықтардың кеңеюіне және жағажайлардағы шалелер мен жазғы үйлердің пайда болуына әкелді. Сонымен қатар, экономикалық қызметтің Лиссабонда және оны қоршаған қалалық муниципалитеттерде шоғырлануы Оэйрастың ел астанасына тікелей қол жеткізуін қамтамасыз етті. 1940-50 жылдардан кейін муниципалитет қала маңы және тұрғын үйлер ауданы ретінде жұмыс істей бастады, жағалау бойындағы тұрғын үй құрылысының өсуіне ықпал етті. Бұл 1970-ші жылдары заңсыз қалалық қоныстардың, баспанасыздық пен кедейлік аудандарының пайда болуымен аяқталды. 1980 жылға дейін муниципалитет даму үшін әлдеқайда ірі қалалық орталыққа тәуелді болды. Алайда, 1980-ші жылдардың соңында Оэйрас ғылым, зерттеу, ақпараттық технологиялар және байланыс салаларына байланысты үшінші сектор қызметтеріне дамуын шоғырландыра отырып, Лиссабон агломерациясындағы жеке экономикалық орталыққа айнала бастады. 20-ғасырдың соңында муниципалитет жоғары тұрмыс деңгейімен танымал болды, Лиссабон маңындағы қала ретіндегі бейнесінен арылып, жаңа технологиялармен байланысты орталық ретінде маңызды рөл атқарды (Taguspark және LagoasPark сияқты түрлі технологиялық парктің құрылуымен) және қызмет көрсету салаларында. Тұрмыс деңгейінің жоғары болуы аймаққа бірнеше марапаттар алуға мүмкіндік берді, соның ішінде «Жұмыс істеуге ең жақсы муниципалитет» (Melhor Concelho para Trabalhar), «Үздік муниципалитет» (Município de excelência) сыйлығы, European Enterprise Award және ECOXXI сыйлығы.

Климат

Оейрастың климаты Жерорта теңізіне тән, ыстық, құрғақ жаздары және жұмсақ, ылғалды қыстары болады. Жауын-шашын мөлшері аз, ал температураның өзгеруі жақын орналасқан Лиссабон қаласына қарағанда біршама тегіс.

Негізгі көрікті жерлер

Оейрас түрлі қызығушылық тудыратын орындарды ұсынады, олардың ішінде ерекше және тарихи құндылығы бар ескерткіштер, мысалы, Маркиз де Помбал сарайы және Кашиастағы Корольдік сарай (18 ғасырдан бастап, сәнді бақтармен қоршалған) және өнеркәсіптік тарихы бар орындар, мысалы, Баркарена оқ-дәрі фабрикасы ("Фабрика да Польвора де Баркарена") – демалыс және мәдени мақсаттар үшін пайдаланылатын, қайта жаңартылған қару-жарақ фабрикасы. Бос уақытты өткізуге арналған орындарға Жамор спорт кешені, Оейрас жағажайы (Алжес пен Оейрас және Сан-Жулиан-да-Барраны байланыстырады) және яхта порты, сондай-ақ басқа да жергілікті саябақтар мен жасыл аймақтар кіреді. Португалия ақындары мен жазушыларының мүсіндері орналасқан жасыл кеңістік – қазіргі заманғы "Поэттер паркі" (Parque dos Poetas) Оейрас символының бірі болып табылады. Көптеген бұрынғы қала орталықтары жаңадан қалпына келтірілді, олар ескерткіштерді және демалыс, мәдени, гастрономиялық және әлеуметтік шараларды өткізуге бағытталған туристік орындарды ұсынады (мысалы, Пасу-де-Аркуш қаласы).

Спорт

Португалияның ерлер және әйелдер арасындағы ұлттық футбол кубоктарының финалдық матчтары дәстүрлі түрде Жамор кешеніндегі Estádio Nacional стадионында өтеді. Бұл орын Португалия ұлттық құрамасының жаттығу орталығының да орналасқан жері. Португалия ашық турнирі (бұрын Эсторил ашық деп аталған) 1990 жылдан 2014 жылға дейін Жамор спорт кешенінде өткен ATP және WTA теннис турнирі болды.

Көлік

A5 автожолы Оэйрас қаласынан өтеді, Каскаис пен Лиссабонға тас жол арқылы байланыс құрады. Бұл муниципалитет Каскаис желісімен қамтамасыз етілген, ол Лиссабоннан батысқа қарай Эсторил жағалауы бойымен жүретін қала маңы темір жол желісі. Муниципалитет аумағында Каскаис желісінде алты темір жол станциясы бар, соның ішінде қалалық орталыққа қызмет көрсететін Оэйрас станциясы да бар. Бұрын Oeiras қаласында Oeiras Parque сауда орталығын Paço de Arcosпен байланыстыратын SATUOeiras жеңілдетілген көлік жүйесі болған. Бұл желі 2004-2015 жылдар аралығында жұмыс істеді.