Крыштоф Гарант: Чех жане саяхатшы, гуманист және композитордың өмірі мен трагедиясы
Kryštof Harant
Крыштоф Харант: чех ақсұлуы, саяхатшы, жазушы, композитор. Габсбургтарға қарсы көтеріліске қатысып, Ақ Тау шайқасынан кейін өлімге кесілді. Саяхаттар туралы кітабы да бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Криштоф Харант (Полжице және Бездружице, 1564 – 21 маусым 1621) – чех ақсұлы, саяхатшы, гуманист, әскербасы, жазушы және композитор. Ол Габсбургтер әулетіне қарсы Богемия жеріндегі протестанттық Богемия көтерілісіне қатысты, бұл Отыз жылдық соғысқа алып келді. Ақ тау шайқасында католик әскерлерінің жеңісінен кейін Харант Габсбургтердің бұйрығымен Ескі қала алаңында жаппай атқыланды. Композитор ретінде ол Богемиядағы франко-фламандтық полифония мектебінің өкілі болды. Харанттың Таяу Шығысқа жасаған экспедициясымен де танымал, ол "Венеция және теңіз арқылы Богемиядан Қасиетті жерге" (1608) атты саяхат кітабында баяндалған.
Kryštof Harant of Polžice and Bezdružice (, 1564 – 21 June 1621) was a Czech nobleman, traveler, humanist, soldier, writer and composer. He joined the Protestant Bohemian Revolt in the Lands of the Bohemian Crown against the House of Habsburg that led to Thirty Years' War. Following the victory of Catholic forces in the Battle of White Mountain, Harant was executed in the mass Old Town Square execution by the Habsburgs. As a composer he represented the school of Franco Flemish polyphony in Bohemia. Harant is also noted for his expedition to the Middle East summarized in a travel book Journey from Bohemia to the Holy Land, by way of Venice and the Sea (1608).
Өмір
Харант Клатовыға жақын Кленова қамалында дүниеге келген. 1576 жылдан бастап ол Инсбруктегі жергілікті сарайдың оркестрінің мүшесі ретінде ән айту мен контрапунктты оқыды, онда ол 7 тіл үйреніп, музыка мен басқа да өнерлерге деген қабілетін, сондай-ақ тарихқа, географияға және саясаттануға деген қызығушылығын дамытты. 1584 жылы ол Рудольф II сарайында қызметке орналасуға үміттене отырып Богемияға оралды, бірақ сәттілік келмеді. Сондықтан ол 1593 және 1597 жылдары түріктерге қарсы жорықтарға қатысқан әскерге жазылды. 1589 жылы ол Ева Чернин фон Чуденицке үйленді. Кристоф тағы екі рет үйленді. Балаларын тәрбиелеу үшін туысы Лидмила Марквартова з Храдкуды қалдырып, 1598 және 1599 жылдары ол Еваның інісі Германмен бірге қажылық сапармен Киелі жерге барды, Киелі қабірді көруді армандады. Ол өзінің саяхаты туралы тәжірибелерін "Венеция және теңіз арқылы Богемиядан Киелі жерге саяхат" атты кітапта сипаттады, ол 1608 жылы Прагада жарық көрді. 1599 жылы отанына оралғаннан кейін, ол император сарайында лауазым алды және бірден жұртына көтерілді, бірақ сол жылы екі баласы қайтыс болды. 1601 жылы ол Рудольф және оның орнын басатын Маттиас сарайларының кеңесшісі және императорлық палатаның мүшесі болды. Императорлық сарай Венаға көшкен кезде Харантқа Пека қамалы сыйға берілді, ол бірнеше жыл бойы музыкаға берілді және сол кездегі ең маңызды богемдік композитор атанды. 1614-15 жылдары ол дипломатиялық миссиямен Испанияға сапар шекті. 1618 жылы ол протестантизмге көшті, Прагаға оралды, католиктерге қарсы күштерге артиллерия офицері ретінде қосылды және көтерілістер кезінде Богемия мемлекеттерінің жағында соғысты. 1619 жылы ол Млада-Болеслав, Курим және Градец-Кралове әскери бөлімдерінің комиссары болып тағайындалды және императорлық Венаға жасалған сәтсіз шабуылда 50 000 сарбаздық полкке қатысты. Көтеріліс кезінде ол Венадағы император сарайын бомбалады, сол кезде императордың өзі ішінде болды, бұл қате қадам болды. Фредерик V Пфальцке мұрагер болғаннан кейін, ол Богемия палатасының жеке кеңесшісі және президенті болып тағайындалды, бірақ бұл мансабы ұзаққа соқпады. 1620 жылы Ақ тау шайқасында Максимилиан мен Тиллидің біріккен әскерлерімен протестанттық чехтардың жеңіліске ұшырауынан, Праганың императорлық әскерлермен тонауынан және император Фердинанд II билікке келуінен кейін Харант өзінің қамалына қайтып келді. Ол сол жерде Альбрехт фон Валенштейннің қолына түсті, тұтқынға алынып Прагаға жеткізілді, бірақ оған мейірімділік көрсетілмеді. Жиырма жеті богемиялық асыл көтерілісшілердің бірі ретінде ол өлім жазасына кесілді және 1621 жылғы 21 маусымда Праганың Ескі қала алаңында Ян Мидлар оған басын шапты. Оның жесірі Анна Саломена (туған фон Хоршиц, Кристофқа үйленген) 1625 жылы Еваның інісі Герман Чернин фон Чуденицке үйленді.
Harant was born at Klenová Castle, near Klatovy, western Bohemia. From 1576 he studied singing and counterpoint as a member of a local court band at Innsbruck, at the court of Archduke Ferdinand II, learning 7 languages, discovering his talent for music and the other arts and his interest in history, geography and political science. He returned to Bohemia in 1584 in a vain attempt to get a post at the court of Rudolf II, and so enlisted as a soldier, participating in the 1593 and 1597 campaign against the Turks. In 1589 he married Eva Czernin von Chudenitz – they had two children before she died in 1597. Kryštof married two more times. Leaving his relation Lidmila Markvartová z Hrádku to raise the children, in 1598 and 1599 he went to the Holy Land as a pilgrim, wishing to visit the Holy Sepulchre with Eva's brother Hermann. He wrote about his experiences in a book entitled Journey from Bohemia to the Holy Land, by way of Venice and the Sea which was published in Prague in 1608. After his return, in 1599, he was given a post in the emperor's court and simultaneously raised to the peerage, though both his children died that year. In 1601 he was made an advisor to the court of Rudolf and his successor Matthias and part of the imperial chambers. When the imperial court moved to Vienna, Harant was granted the Pecka Castle and dedicated himself for some years to music, becoming the most important Bohemian composer of the time. During 1614 15 he travelled to Spain with a diplomatic mission. In 1618 he converted to Protestantism, returned to Prague, joined the forces arrayed against the Catholics as an artillery officer and fought on the side of the Bohemian states during the uprisings. In 1619 he became the commissioner of the military unit of Mladá Boleslav, Kouřim and Hradec Králové, and was involved in a 50,000 strong regiment in the unsuccessful march on imperial Vienna. During the rebellion he bombarded the imperial palace in Vienna—with the emperor inside—which proved to be a bad move. After Frederick V succeeded to the Palatinate, he was appointed as a privy councillor and president of the Bohemian chamber, though this career was short lived. After the defeat of the Protestant Czechs at the Battle of White Mountain in 1620 by the combined arms of Maximilian and Tilly, the subsequent sack of Prague by Imperial troops, and the assumption of office by the Emperor Ferdinand II, Harant withdrew to his castle. He was captured there by Albrecht von Wallenstein, arrested and taken to Prague, unsuccessfully pleading for mercy. As one of the twenty seven Bohemian noble rebels, he was condemned to death and beheaded on 21 June 1621 by Jan Mydlář in the Old Town Square, Prague, along with all the other leaders of the insurrection. His widow Anna Salomena (born von Horschitz, who had married Kryštof) in 1625 married Hermann Czernin von Chudenitz, Eva's brother.
Музыка және әсер
Харанттың музыкасы консервативті болды және бұрынғы буынның Нидерланд композиторларының стилінде жазылған. Ол cantus firmus массалық композиция сияқты көне әдістерді пайдаланды. Жеті жеке туынды сақталды, олардың бәрі қасиетті вокалдық шығармалар (қалғандары оның мүлігі, өлім жазасын алған сатқынның мүлігі деп есептеліп тәркіленген соң жоғалып кетті). Оның бір туындысы – Маренционың мадригалына негізделген cantus firmus массасы (Missa quinis vocibus super Dolorosi martir) – бұл музыкалық ирония, себебі ол жүз жыл бұрын сәннен шыққан әдіс пен Италияның ең танымал және прогрессивті композиторларының бірінің музыкасын үйлестіреді. Харант композитор болғанмен, сонымен қатар шебер аспапшы және әнші ретінде де танымал болды. Тағы бір қызықты жайт, оның Рим католик шіркеуіндегі бір миссасы 1620 жылы, өлім жазасын алуынан аз уақыт бұрын, салтанатты түрде орындалды.
Harant's music was conservative, and in the style of the Netherlands composers of the previous generation. He used archaic techniques such as cantus firmus mass composition. Seven separate works survived, all sacred vocal compositions (the rest were lost when his property was confiscated as being that of an executed traitor). One of his pieces is a cantus firmus mass based on a madrigal by Marenzio (Missa quinis vocibus super Dolorosi martir)—a musical irony in that it combines a technique which went out of fashion a hundred years before with the music of one of Italy's most popular and progressive composers. Harant had a reputation as a fine instrumentalist and singer in addition to being a composer. In another irony, one of his Roman Catholic masses was performed in 1620, just before his execution, in a Catholic church in Prague, to great ceremony.