Кіріспе

Тарихи маңызы бар заттарды сақтау мәдени мұраны сақтау.

Тарихи мұраны сақтау (АҚШ), салынған мұраны сақтау немесе салынған мұраны қорғау (Ұлыбритания) – тарихи маңызы бар ғимараттарды, заттарды, ландшафттарды немесе басқа да артефакттарды сақтау, консервациялау және қорғауға бағытталған күш-жігер. Бұл ХХ ғасырда кең таралған философиялық ұғым, ол ғасырлар бойы дамыған қалалар өздерінің мұралық ескерткіштерін қорғауға міндетті деп есептейді. Бұл термин, мысалы, табиғи ормандар мен жабайы жерлерді емес, құрылыс ортасын сақтауға қатысты.

Ақылы кәсіби практика салалары

Тарихи мұраны сақтау саласындағы білікті мамандар атқаратын ақылы жұмыс нормативтік талаптарды сақтау, сәулет және құрылыс, тарихи орындар/мұражайлар, қорғау шаралары және қала орталықтарын қайта жаңғырту/жасарту секілді салаларға бөлінеді; осы әрбір салаға қажетті білім, дағды және қабілеттердің жиынтығы әртүрлі.

Франция

1790 жылы Обен Луи Миллен Конституциялық Ассамблеяға Бастилияны бұзу туралы баяндама ұсынды, онда «тарихи ескерткіш» термині қолданылды. Осыған байланысты, Ансьен режимге және одан бұрынғы кезеңдерге қатысты орындарды сақтау туралы идея тарады. Таллеранның ықпалымен Ассамблея 13 қазанда «ескерткіштердің, өнердің және ғылымның тағдырын зерттеу» міндетін атқаратын ескерткіштер комиссиясын құрды. Келесі жылы Александр Леноарға 1795 жылы ашылған және Леноардың алдыңғы жылдары сақтап қалған сәулет фрагменттерін көрмеге шығарған «Француз ескерткіштері мұражайын» құру тапсырылды. Мұражай ақырында Луи XVIII тұсында жабылды, ал оның жинағы бастапқы иелері мен олардың отбасыларына қайтарылды. Француз революциясымен бірге болған вандализм мен кең ауқымды бұзушылықтар осындай жауаптарға себеп болды. Мұндай ғимараттардың алғашқы тізімі – Людовик XVI-ның 1795 жылы аяқтаған «азаматтық ғимараттар кеңесі» бастаған қамалдардың тізімі болды. 1804 және 1834 жылдар аралығында бірнеше археологиялық қоғамдар құрылды, атап айтқанда 1804 жылы «Француздық ежелгі заттар қоғамы» (алғашқыда «Кельт академиясы»), 1834 жылы «Француз археология қоғамы» және 1834 жылы «Тарихи және ғылыми жұмыстар комитеті». 1819 жылы Ішкі істер министрлігі алғаш рет тарихи ескерткіштерге қаржылай көмек бөлді. 1830 жылдың 21 қазанында Франсуа Гизо (кейіннен Ішкі істер министрі) ғимараттарды жіктеу және оларды сақтау үшін қаражат бөлу үшін «Стандарт» лауазымын құруды ұсынды. Бұл лауазымға алғаш рет 25 қараша 1830 жылы Людовик Витет, ал кейіннен 27 мамыр 1834 жылы Проспер Мериме тағайындалды. 1837 жылы Бахассон Ішкі істер министрі ретінде тарихи ескерткіштерді жіктеу және тізімдеу жұмыстарын жүргізу, сондай-ақ қаржыландыруды бөлу және қалпына келтіру жұмыстары үшін сәулетшілерді даярлау (соның ішінде Эужен Вайолет ле Дюк) үшін тарихи ескерткіштер комиссиясын ресми түрде құрды. Комиссия алғашқы тізімін 1840 жылы жариялады, содан кейін тізімдеу жұмысын жалғастырды, сондай-ақ болашақ қалпына келтіру үшін визуалды жазбалар жасады. Осы мақсатта 1851 жылы ескерткіштерді суретке түсіру үшін «Фотографиялық миссия» құрылды. Бұл кезеңде үкіметтің өкілеттіктерін түсінуге құлшынсыздық таныту және жеке меншікке жататын мүлікті жіктеу үшін меншік иелерінің келісімі қажеттігі тіркелген ескерткіштердің санының азаюына әкелді. 1920-1930 жылдары жеке меншікке жататын мүлікті жіктеуге жол ашылды; сонымен қатар Ансьен режимнен кейінгі ескерткіштер де жіктеле бастады. 1925 жылы екінші жіктеу жүйесі енгізілді. 1930 жылы жіктемелер «жіктелген» және «тізімделген» деп атала бастады және жіктемеге жіктелген ғимаратты қоршаған жерді де қосуға рұқсат берілді. Нацистік оккупация кезінде ескерткіштерді жоюды болдырмау және мәжбүрлі еңбекке қарсы қорғаныс үшін көптеген жіктемелер жасалды.

Біріккен Корольдік

Англияда ежелгі нәрселерге қызығушылық 17 ғасырдың ортасынан бері белгілі бір джентльменнің әуесқойлығы болды, ғылыми білуге құштарлықтың артуымен бірге дамыды. Корольдік қоғамның мүшелері жиі Антикварлар қоғамының мүшелері де болды. Теміржолдар Ұлыбритания бойынша тарала бастағанда көптеген тарихи орындар зақымдалды, олардың ішінде Эдинбургтегі Троица ауруханасы мен шіркеуі, Фурнесс аббаттығы, Бервик және Нортгемптон қамалдары, сондай-ақ Йорк, Честер және Ньюкаслдың ежелгі қабырғалары бар. 1833 жылы Беркхамстед қамалы 1833-1837 жылдардағы Лондон және Бирмингем теміржол актілері бойынша Англиядағы алғашқы ресми түрде қорғалатын тарихи орын болды, бірақ 1834 жылы жаңа теміржол желісі қамалдың қақпа үйін және оңтүстікке қарайғы сыртқы қоршауларын қиратты. 1847 жылы Шекспирдің туған үйіне сенім қоры, Стратфорд мүлігін американдық шоумен П.Т. Барнумға сатудан қалдыру үшін Парламенттің жеке актісімен құрылды. Беркхамстедте тағы бір ерте сақталу оқиғасы болды. 1866 жылы Ашридж үйінде тұратын лорд Браунлоу көршілес Беркхамстед орталығын 5 фут (2 м) болат қоршаумен қоршауға тырысты. Англияда ерте англосаксон дәуірінен бастап жалпы жер – жергілікті қоғам пайдалана алатын ресурс ретіндегі жер аумағы еді. 1660 және 1845 жылдар аралығында Англияда 7 миллион акр жалпы жерді жеке меншік жер иелері Парламентке өтінішпен бекітті. 1866 жылдың 6 наурызына қараған түнде Аугуст Смит Парламент депутаты жергілікті халық тобын және Лондонның Шығыс бөлігінен жалдамалы адамдарды тікелей әрекетке алып келді, Беркхамстед орталығын қоршаудан босату және Беркхамстед халқы үшін сақтау үшін, бұл оқиға ұлттық деңгейде «Беркхамстед орталығы шайқасы» деп белгілі болды. 1870 жылы сэр Роберт Хантер (кейіннен 1895 жылы Ұлттық қордың негізін қалаушы) және Орталықтарды сақтау қоғамы Беркхамстед орталығының және басқа да ашық кеңістіктердің қоршаудан қорғалуын қамтамасыз ететін заңдық іске қол жеткізді. 1926 жылы орталық жерді Ұлттық қор сатып алды. 19 ғасырдың ортасына қарай Ұлыбританияның қорғалмаған мәдени мұрасының көп бөлігі баяу жойылып барады. Тіпті Уильям Гринвелл сияқты жақсы ниетті археологтар да 1870 жылдары Стонхенджге қауіп төндірді. Туристер тастардың бөліктерін сындырып алып немесе тасқа өзінің аттарын қазып жазды. Ескерткіштің жеке меншік иелері жерді Лондон және Оңтүстік-Батыс теміржол компаниясына сатуға шешім қабылдады, ол ескерткіштің «қазір ешкімге ешқандай пайдасы жоқ» екенін мәлімдеді. Джон Любок, Парламент депутаты және ботаник, елдің ұлттық мұрасының қорғаушысы ретінде көзге түсті. 1872 жылы ол Евбери, Сильбури төбесі және басқа жерлердегі ежелгі ескерткіштерді орналастырған жеке меншік жерлерді сатып алды, иелері оларды тұрғын үй салу үшін тазартумен қорқытқан. Көп ұзамай ол ескерткіштерді жоюдан қорғау үшін заң шығару үшін Парламентте науқан бастады. Бұл ақыры Уильям Гладстонның либералды үкіметінің 1882 жылғы Ежелгі ескерткіштерді қорғау туралы заңына әкелді. Бұл жұмысты атқаруға үкімет алғаш рет археолог Огастус Питт Риверсті тағайындады. Бұл заң консервативті саяси топтармен меншік иесінің жеке меншік құқығына жасалған ауыр шабуыл ретінде қарастырылды, сондықтан инспектор тек жойылып бара жатқан ескерткіштерді анықтауға және оларды меншік иесінің келісімімен сатып алуға ғана құқылы болды. Заң тек ежелгі ескерткіштерге қатысты болды, бірақ тарихи ғимараттар мен құрылыстарға қатысты емес. 1877 жылы тарихи ғимараттарды жоюды болдырмау үшін өнер және қолөнер дизайнімен айналысатын Уильям Моррис Ежелгі ғимараттарды қорғау қоғамын құрды, содан кейін 1895 жылы Ұлттық қор олардың иелерінен сақтау үшін мүлік сатып алды. 1882 жылғы Ежелгі ескерткіштерді қорғау туралы заң тек ежелгі үйінділер сияқты көне орындарға ғана заңдық қорғау берді. 1900 жылғы Ежелгі ескерткіштерді қорғау туралы заң үкіметтің Жұмыс комиссарлары мен жергілікті округтік кеңестерге кең көлемді мүлікті қорғауды тапсыру арқылы оны одан әрі дамытты. 1910 жылы тағы да жаңартулар жасалды. Тэттершалл қамалы, Линкольншир, ортағасырлық әулет үйі 1910 жылы сатылымға шығарылды, оның ең үлкен қазыналары, ортағасырлық үлкен каминдері әлі де сақталған. Алайда, америкалықтар үйді сатып алған кезде, оларды жыртып алып, кемеге жөнелту үшін қаптап тастады. Бұрынғы Үндістанның вице-королі Джордж Керзон, Кедлстонның 1-ші маркизі Керзон, осы мәдени жойылудан ашуланып, қаланы сатып алып, каминдерді қайта орнатты. Оларды іздеу бойынша бүкіл елде жүргізілген іздеу жұмыстарынан кейін, олар ақыры Лондонда табылды және қайтарылды. Ол қаланы қалпына келтіріп, 1925 жылы қайтыс болғаннан кейін Ұлттық қорға қалдырды. Оның Тэттершаллдағы тәжірибесі Лорд Керзонды Ұлыбританияда мұраны қорғау туралы қатаң заңдарды қабылдауға итермеледі, бұл 1913 жылғы Ежелгі ескерткіштерді консолидациялау және түзету туралы заң ретінде қабылданды. Жаңа құрылымда мұндай ескерткіштерді қорғауды бақылау үшін Ежелгі ескерткіштер кеңесі құрылды. Кеңеске Парламенттің келісімімен ескерткіштерді қорғау үшін сақтау бұйрықтарын шығаруға және оларға қоғамдық қол жеткізу құқығын кеңейтуге өкілеттік берілді. «Ескерткіш» термині оның айналасындағы жерлерді қамту үшін кеңейтілді, бұл кеңірек ландшафты қорғауға мүмкіндік берді.

Ұлттық қор

Ұлттық Траст 1894 жылы Октавия Хилл, сэр Роберт Хантер және Хардвик каноны Ронсли тарапынан әлемдегі өз түріндегі алғашқы ұйым ретінде құрылды. Оның ресми мақсаты: Ұлттың игілігі үшін әдемі немесе тарихи маңызы бар жерлер мен мүліктерді (ғимараттарды қоса алғанда) сақтау, сондай-ақ жерлерге қатысты олардың табиғи сыртқы түрін, ерекшеліктерін, жануарлар мен өсімдіктер әлемін сақтау. Сондай-ақ, ұлттық, тарихи немесе көркемдік құндылығы бар кез келген сипаттағы жиһаз, картиналар мен мүліктерді сақтау. Бастапқыда Траст көбінесе ашық кеңістіктерді және қауіп төндірілген ғимараттарды қорғаумен айналысты. Оның алғашқы сатып алынған мүлігі 1895 жылы Уэльстегі Бармуттың үстіндегі жардың басында орналасқан Динас Олеу жер учаскесі болды. Трасттың алғашқы жылдары сатып алған тағы екі орын кейіннен табиғат қорықтарына айналды: Кембриджширдегі Викен Фен және Норфолктегі Блейкени Пойнт. Солсбери жазығындағы Уайт-Барроу Трасттың алғашқы археологиялық ескерткіші болды. Солсбери жазығындағы Уайт-Барроу 1909 жылы 60 фунт стерлингке сатып алынған Трасттың алғашқы археологиялық ескерткіші еді. Қазіргі кезде ең көп танылатын мүліктердің көп бөлігін құрайтын ауылдық үйлер мен бақшаларға назар аудару 20 ғасырдың ортасында пайда болды, осы мүліктердің жеке меншік иелері оларды күтіп ұстауға шамалары жетпейтіні анықталған кезде.

Ағылшын мұрасы

English Heritage 1983 жылы құрылған, Англиядағы Ұлттық мұралар жинағын қорғап, басқаратын тіркелген қайырымдылық ұйымы. Оған Англияның 5000 жылдан астам тарихы бар 400-ден астам тарихи ғимараттары, ескерткіштері және нысандары кіреді. Оның портфеліне Стоунхендж, Довер қамалы, Тинтегел қамалы және Адриан қабырғасының ең жақсы сақталған бөліктері кіреді. Алғашқыда English Heritage – бұл Англия үкіметінің атқарушы ведомстволық емес мемлекеттік органының операциялық атауы, ресми түрде Англияның тарихи ғимараттар мен ескерткіштер комиссиясы деп аталды. Ол мұраны қорғаудың ұлттық жүйесін басқарды және көптеген тарихи мүліктің иесі болды. Бұл ұйым мұраны қорғау саласында мемлекеттің ұзақ жылғы қатысуынан туындаған, бұрынғы ұйымдардың қызметін біріктіру мақсатымен құрылды. 1999 жылы ұйым Англияның тарихи ескерткіштер жөніндегі Корольдік комиссиясымен және Англияның Ұлттық ескерткіштер тізілімімен (National Monuments Record) біріктіріліп, Англияның тарихи ортасын анықтау және зерттеу үшін ресурстарды біріктірді. 2015 жылдың 1 сәуірінде English Heritage екі бөлікке бөлінді: "Тарихи Англия" (Historic England), ол бұрынғы ұйымның заңдық және қорғау функцияларын мұра етті, және жаңа "English Heritage Trust" қайырымдылық қоры, ол тарихи мүлікті басқарады және English Heritage операциялық атауын мен логотипін қабылдады. Британ үкіметі жаңа қайырымдылық ұйымды тәуелсіз траст ретінде құруға көмектесу үшін 80 миллион фунт стерлинг көлемінде грант берді, бірақ тарихи мүліктер мемлекеттік меншікте қалды. 1944 және 1947 жылғы қала және ауылды жоспарлау актілері ерекше сәулеттік немесе тарихи маңызы бар ғимараттарды тізімге енгізуді белгіледі. 2017 жылға қарай Англияның Ұлттық мұра тізімінде (National Heritage List for England) 377 700 тізімге алынған ғимарат бар еді, оны Historic England жүргізеді.

Нидерланды

Виктор де Стюерс Нидерландыда тарихи ескерткіштерді сақтау ісін бастаған адам деп есептеледі. 1875 жылы алғашқы ұлттық консервация департаменті құрылды және де Стюерс Ішкі істер министрлігінің алғашқы заң хатшысы болып тағайындалды, сонымен қатар жаңадан құрылған Өнер және Ғылым департаментінің басшысы болды. Ол Monumentenzorg (Тарихи сақтау қоры) ұйымын құрудың бастамашысы болды, Rijksmuseum (Ұлттық музей) және Rijksarchief (Ұлттық архив) құрылуына көмектесті. Дегенмен, тарихи ескерткіштерді сақтау жөніндегі ұлттық заңнама тек 20 ғасырда ғана қабылданды. 1961 жылы "Ескерткіштер туралы заң" ("Monumentenwet") қабылданды. Онда кем дегенде елу жылдан бері салынған және "өзінің сұлулығымен, ғылыми маңызымен немесе әлеуметтік құндылығымен жалпыға ортақ қызығушылық тудыратын" кез келген физикалық ғимарат немесе кеңістік сақталуға тиіс екені айқындалды. 1988 жылы бұл заң Monumentenwet 1988 ("Монументтер туралы заң 1988") заңымен, ал 2015 жылы Erfgoedwet ("Мұра туралы заң") заңымен алмастырылды. 1973 жылы Monumentenwacht ("Монумент күзеті") атты коммерциялық емес ұйым құрылды, оның мақсаты тарихи ғимараттарды күтіп ұстаудың алдын алу шараларын ұсыну болды. Нидерландыдағы тарихи мұраны сақтау бағдарламаларының көп бөлігі сияқты, бұл бағдарлама да орталықтандырылмаған, провинциялық деңгейде басқарылады. Мұралық ғимараттардың иелері Monumentenwacht қызметіне тіркеліп, тексеру үшін жүйелі түрде келуге тапсырыс бере алады. Қаржыландыру ұлттық және провинциялық субсидиялар есебінен жүзеге асырылады. Нидерландыда теңіз мұрасын сақтаудың ерекше түрі бар. Теңіз саудасы голландтардың ерекшелігі болды, ол олардың мәдениетінің көп бөлігін қалыптастырды. 50% аумағы теңіз деңгейінен төмен орналасқан ел ретінде голландтардың тарихы сумен тығыз байланысты. Амстердам мен Роттердамда голландтардың теңіз мұрасының тарихын баяндайтын теңіз музейлері бар, бірақ оны қалай сақтауға қатысты заңдық құжаттама жеткіліксіз. Мысалы, Сара Дромгулдың сөзіне сүйенсек, Голланд Ост-Индія компаниясына тиесілі кемелердің құлау оқиғалары бүкіл әлемде кездеседі, олар әлі де Нидерландының меншігінде, бірақ голланд үкіметі осы мүліктің өз территориясынан тыс жерде табылған жағдайлары үшін жауапкершілікті көбінесе қабылдамайды.

АҚШ

Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы тарихи сақтау жұмыстарының бірі Ньюбург (Нью-Йорк штаты) қаласындағы Вашингтон штаб-пәтері тарихи орны болды. Бұл мүлік АҚШ штатының тарихи орын ретінде тағайындалған және басқарылған алғашқы мүлігі болып ерекшеленеді, ол 1850 жылдан бері осы мәртебеге ие. Тағы бір ерте тарихи сақтау жобасы – 1858 жылы Джордж Вашингтонның Вернон тауы болды. 1889 жылы құрылған, Вирджиния штатының Ричмонд қаласында орналасқан «Вирджинияны сақтау» (бұрын Вирджинияның ескіліктерін сақтау қауымдастығы деп аталған) Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы штаттық тарихи сақтау тобы болды. 1895 жылы құрылған «Американың көрнекті және тарихи орындарын сақтау қоғамы» – АҚШ-тағы өз қызметін тек бір тарихи орынға немесе нысанға шектемейтін алғашқы американдық ұйым болды. Қоғам ұлттық ұйым ретінде жұмыс істеді: табиғи ландшафтыны қорғау және тарихи ескерткіштерді сақтау; өткен мен қазіргі ескерткіштер мен құжаттарды сақтау; ескерткіштер орнату және Американың көркем сұлулығын насихаттау. Чарльз Питерсон 20 ғасырдың ортасында «Тарихи американдық ғимараттар туралы зерттеулер» (HABS) құруда ықпалды тұлға болды, Тәуелсіздік ұлттық тарихи паркін құруға кеңес берді, Колумбия университетінде АҚШ-та тарихи сақтау бойынша алғашқы магистратура бағдарламасын құруға көмектесті және авторлық жұмыстар жазды. «Симонс және Лапхэм» архитектура фирмасы (Альберт Симонс және Самуэль Лапхэм) 1930 жылы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында елдің алғашқы тарихи сақтау жарлығын қолдаушы болды, бұл қалаға тарихи ғимараттар қорын жоюға қарсы нормативтік құралдарды ұсынды. 1925 жылы Нью-Орлеандағы Француз кварталының тарихи ғимараттарын сақтауға жасалған күш-жігер «Vieux Carré» комиссиясын құруға және кейіннен тарихи сақтау жарлығын қабылдауға әкелді. АҚШ-тың тарихи мұраларды сақтау жөніндегі ұлттық қоры, тағы бір жеке қаржыландырылатын коммерциялық емес ұйым, 1949 жылы бірнеше нысанмен басталды және Қордың миссиялық мәлімдемесіне сәйкес, «Американың әртүрлі тарихи орындарын сақтау және қауымдастықтарымызды жандандыру үшін басшылық, білім беру, жақтау және ресурстар» ұсынатын мақсаттарды қалыптастырды. 1951 жылы Қор өзінің алғашқы мұражайлық мүлігі – Солтүстік Вирджиниядағы Вудлон плантациясы үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Барлығы жиырма сегіз нысан кейіннен Америка тарихының мәдени әртүрлілігін көрсететін Ұлттық қордың бөлігіне айналды. 1964 жылы Нью-Йорктегі Пенсильвания станциясының қирауы бүкіл елдегі көптеген адамдарды сақтауды қолдауға итермеледі. 1960 жылдары жаңа заңдар мен халықаралық келісімдер «ежелгі ескерткіштерден бастап бірнеше онжылдыққа дейінгі барлық аудандар мен ғимараттарға дейін» сақтауға мүмкіндік берді. Халықаралық деңгейде Нью-Йоркте орналасқан Дүниежүзілік ескерткіштер қоры 1965 жылы бүкіл әлемдегі тарихи орындарды сақтау үшін құрылды. Джеймс Марстон Фичтің басшылығымен 1964 жылы Колумбия университетінде алғашқы жоғары дәрежелі тарихи сақтау бағдарламасы басталды. Бұл басқа да жоғары оқу орындарындағы тарихи мұраны сақтау бағдарламаларының негізін қалаудың үлгісі болды. 1980 жылға дейін көптеген басқа бағдарламалар ашылды: Корнелл университетінде сақтауды жоспарлау бойынша магистратура (1975); Вермонт университетінде тарихи сақтау бойынша магистратура (1975); Бостон университетінде тарихи сақтау зерттеулері бойынша магистратура (1976); Шығыс Мичиган университетінде тарихи сақтау бойынша магистратура (1979) және Саванна өнер және дизайн колледжінің алғашқы бағдарламаларының бірі – тарихи сақтау бойынша магистратура. Джеймс Марстон Фитч сондай-ақ 1996 жылы Тулан сәулет мектебінде сақтауды зерттеу магистрі дәрежесін құруға басшылық пен қолдау көрсетті. Ренсселер политехникалық институтының (Нью-Йорк штаты, Трой қаласы) сәулет мектебі М.с. Құрылысты қорғау бойынша білім беру бағдарламасын ұсынады. 2005 жылы Клемсон университеті мен Чарльстон колледжі Чарльстон қаласында орналасқан М.с. бағдарламасын құрды. Алғашқы бакалавриат бағдарламалары (B. А.) 1977 жылы Гоучер колледжі мен Роджер Уильямс университеті (содан кейін Роджер Уильямс колледжі деп аталды) ашылды, содан кейін 1979 жылы Мэри Вашингтон колледжі ашылды. 2013 жылға дейін АҚШ-та сертификаттар, қауымдастық, бакалавр және магистрлік дәрежелер беретін елуден астам тарихи сақтау бағдарламалары болды. Хорхе Отеро Пайлос басшылығымен 2018 жылы Колумбияның сәулет, жоспарлау және сақтау жоғары мектебінде АҚШ-та тарихи сақтау бойынша алғашқы PhD бағдарламасы құрылды.

Тарихи аудандар

Америка Құрама Штаттарындағы тарихи аудан – әр түрлі деңгейдегі бірнеше мекеменің тарихи немесе сәулеттік маңызы бар деп таныған ғимараттар, мүліктер немесе нысандар тобы. Тарихи аудан ішіндегі ғимараттар, құрылыстар, заттар мен нысандар әдетте екі санатқа бөлінеді: маңызды және маңызды емес. Ауданның мөлшері әртүрлі, кейбіреулерінде жүздеген құрылыстар болса, енді бірінде бірнеше ғана болады. АҚШ Федералдық үкіметі Ұлттық саябақтар қызметінің басшылығымен АҚШ Ішкі істер департаменті арқылы тарихи аудандарды белгілейді. Федералдық деңгейде тағайындалған тарихи аудандар Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізіледі. Тарихи аудандар ауылдық жерлерге тарихи мұраны сақтау бағдарламалары арқылы өзінің ерекшелігін сақтауға көмектеседі. Оларға ауылдық жерлердің орталықтарын қайта дамытуға арналған "Басты көше" бағдарламалары да кіреді. Тарихи мұраны сақтау бағдарламаларын ауылдық жерлердегі жергілікті билік органдарының экономикалық даму құралы ретінде пайдалану, кейбір аймақтарға өздерінің тарихын пайдаланып туризм нарығын дамытуға мүмкіндік берді, бұл өз кезегінде осы аймақтардың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етуге қаражат түсірді, оны олар басқаша көрмейтін еді. Ұлыбританияда да ұқсас ұғым бар: 1990 жылғы "Жоспарлау (тізімделген ғимараттар және қорғалатын аумақтар) туралы" заңға сәйкес, сәулеттік немесе мәдени мұралық қызығушылық тудыратын ғимараттар бар аймақты қорғау мақсатымен қорғалатын аймақ белгіленеді.

Ұлттық парктер

Ішкі істер департаменті Нью-Джерси штатының Мористоун қаласының бірнеше аймағын АҚШ ұлттық саябақтар жүйесіндегі алғашқы тарихи саябақ деп белгіледі. Ол Морристаун ұлттық тарихи саябағы болып бекітілді. Бұл қауымдастықта 1715 жылға дейін бар тұрақты елді мекендер болған, ол Америка революциясының әскери орталығы деп есептеледі және көптеген тарихи орындар мен нысандарды қамтиды. Саябақ Мористоун қаласының үш маңызды орнын қамтиды. Ұлыбританияда АҚШ-тағы елші Джеймс Брайс ұлттық саябақтар жүйесін жоғары бағалап, оларды Ұлыбританияда құруға шақырулар жасады. Бірақ, 20 ғасырдың басындағы «Ramblers' Association» және басқа да ұйымдардың күшті қоғамдық қысымы нәтижесінде 1949 жылғы «Ұлттық саябақтар және елді мекендерге қол жеткізу» заңы қабылданды.

Австралия

Австралияның барлық ірі қалаларында 1970 жылдардың ортасынан бері тарихи және мұраны сақтау мекемелері мен заңнамалары қолданылып келеді. Дегенмен, тарихи ғимараттарды жою немесе толық бұзу көптеген австралиялық қалаларда бүгінгі күнге дейін жалғасуда, әсіресе қала орталықтарынан тыс, тарихи аудандарда кеңес немесе жоспарлау мақұлдауымен. Мельбурн 1835 жылы негізі қаланды және 1850 жылдардағы алтын асырудан кейін зор байлыққа және өркендеуге ие болды, бұл құрылыс шарына алып келді: кітапханалар, сот үйлері, мектептер, шіркеулер және кеңселер сияқты қоғамдық ғимараттар ретінде қызмет ету үшін ірі ғимараттар салынды. Осының нәтижесінде Мельбурн "Тамаша Мельбурн" деп аталды, ол Англиядан тыс Виктория архитектурасының ең ірі жиынтығымен мақтанды. Алайда, кейінгі жылдары, бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін мыңдаған австралиялық әскерлер майданнан оралғанда, жаңадан туған мақтаныш сезімі пайда болды және соғыстың қараңғы күндерін ұмытуға, сондай-ақ кейбір адамдар "модадан шыққан" немесе "ескірген" деп санайтын Виктория дәуірінен Австралияны алыстатуға ниет білдірілді. Мельбурн қалалық кеңесі осы жаңа ұлтшылдық мақтанышпен рухтанды және қаланы жаңғырту жоспарларын жасады, оның ішінде ғимараттардың биіктігін шектеу және Виктория дәуіріндегі темірден жасалған әсем бұйымдарды алып тастау шаралары кірді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары "Уилан Wrecker" фирмасы қаланың өзінде де, айналасындағы қалашықтарда да мыңдаған құрылыстарды бұзып тастады, Мельбурн халықаралық модернизмді айқын сезіне бастады. Джеймс Пол Уиланның 1938 жылғы некрологы оның компаниясы қалада бұзуға белгіленген ғимараттардың 98% дейін бұзу міндетін атқарғанын көрсетеді. Халықаралық модернизмнің өркендеуі ескі, әсем және тиімсіз ғимараттарды жаңаларымен алмастыруға басымдық беретін жаңа көзқарасты көрсетті. Мысалы, 1954 жылы Мельбурн қаласының қаулысымен қауіпті және ескірген деп саналған барлық құйма темірден жасалған верандаларды бұзуға бұйрық берілді, бұл 1956 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына дейін қаланы "тазалау" мақсатымен жасалды. Сидней (Австралияның ең көне қаласы) да халықаралық модернизм кезеңінен зардап шекті және Виктория архитектурасының көп бөлігін жоғалтты, бұл жағдай 1980 жылдарға дейін сақталды. 1950 жылдардан бастап Сиднейдің көптеген әдемі құмтас және кірпіштен салынған ғимараттары сәулетшілер мен құрылысшылар тарапынан жойылды, олардың орнына "қоңыр бетон монстрлары" салынды. 1980 жылдарда "бірізділіксіз және көркемдік құндылығы төмен фасадтардың ыңғайсыз пастиштері" пайда болды. 1970 жылдары Сидней және Мельбурн сияқты австралиялық қалаларда жасыл тыйымдар енгізілді, ал 1975 жылы Федералды үкімет Австралияның мұра комиссиясын (АМК) құрды, ол Австралиядағы табиғи және мәдени мұраны басқаруға арналған алғашқы орган болды және 2004 жылға дейін жұмыс істеді. Ол Ұлттық мұралар тізімін жүргізді. Австралияның Ұлттық мұралар тізімі 2003 жылы құрылды. 2016 жылы Мельбурнда тарихи Коркман ирланд пабының түнгі уақытта заңсыз бұзылуынан кейін дау туындады, нәтижесінде штаттық жоспарлау министрі екі қабатты пабты қайта құру туралы бұйрық берді (Виктория әкімшілік апелляциялық трибуналы арқылы). Пабтың иелеріне кінәлі деп танылғаннан кейін 1,325 миллион австралиялық доллары айыппұл салынды. Аделаида қаласында 1980 жылдары Хиндмарш алаңындағы Аврора қонақ үйін сақтау үшін 1983 жылғы науқанға қатысты үлкен халық наразылығы болды. Ол қалалық мұра тізіміне енгізілу үшін ұсынылған, бірақ сайтты қайта жаңарту жоспары болғандықтан бас тартты. Бұл наразылық Аврора мұрасын сақтау жөніндегі әрекеттер тобының (AHA) құрылуына әкелді, ол онжылдық бойы Аделаидадағы мұра лоббисінің ең белсенді тобы болды және көбінесе тұрғындар қауымдастықтарымен және кейінірек Ұлттық Трастпен бірлесіп жұмыс істеді. Үкіметтер Аделаиданың дәстүрлі сипатын қорғауға шақырылған кезде, даму үшін капитал кеңінен қол жетімді болды. 1987 жылдан бастап жылжымайтын мүліктің дамуының үлкен өсуі Аделаиданың тарихи ғимараттарын бұзуға қарсылықты күшейтті. Жергілікті кеңестер мен лоббистер мұраның көкжиегін кеңейтіп, қаланың барлық тарихи аудандарын қорғауға тырысты, тіпті егер бұл аудандардағы ғимараттар мұра тізіміне енгізілмесе де. Баннон үкіметі халықтың сұранысына баяу жауап берді және 1989 жылы жоспарлау заңына (1982) түзетулер енгізу арқылы тарихи (сақтау) аймақтарды енгізді. Жоспарлау заңымен реттелмейтін Аделаида қаласы осыған ұқсас схеманы жасауға тырысты, ол қалалық пейзаж жобасы ретінде белгілі болды, бұл кеңестің тарихындағы ең қақтығысты саяси пікірталасқа әкелді.

Канада

Канадада "мұраны сақтау" деген тіркес кейде тарихи орындар мен нысандарға қатысты қолданылатын нақты тәсіл ретінде қарастырылады, жалпы консервация тұжырымдамасы емес. "Консервация" көбінесе мәдени ресурстың ерекшелендіретін элементтерін сақтауға, оның мұралық құндылығын сақтап қалуға және физикалық өмірін ұзартуға бағытталған барлық әрекеттер мен процестерді білдіреді. Канададағы тарихи нысандарға үш деңгейдегі үкіметтің кез келгені арнайы мәртебе бере алады: федералды үкімет, провинциялық үкімет немесе әкімшілік үкімет. Heritage Canada Foundation Канададағы мұралық ғимараттар мен ландшафттарды қолдаушы жетекші ұйым болып табылады.

Израиль

Израильде қазіргі уақытта тарихи мұраны сақтауға қатысты екі заң бар: Израиль мемлекетінің Ежелгіліктер заңы (1978) және Жоспарлау және құрылыс заңы (1965). Екі заң да Палестинадағы британдық мандат кезінде қабылданған британдық заң негізінде жасалған. Дегенмен, бұл заңдар толық емес және қолданылу аясы шектеулі: Ежелгіліктер заңы тек б.з.д. 1700 жылға дейінгі ғимараттар мен артефакттарға ғана қатысты. Осылайша, б.з.д. 1700 жылдан бұрынғы заттарды табу және қорғау жөніндегі күш-жігер жақсы қорғалған, бірақ кейінгі тарихи кезеңдердегі мүліктер бұл заңның қорғауында емес. Жоспарлау және құрылыс заңы Израильдегі жерді пайдалануды басқару және реттеу мәселелерін қарастырады. Ол сақтауға қатысты бірнеше өзгерістер мен толықтырулардан өтті, бірақ жылдар бойы тиісті орындалмады және көптеген тарихи орындар жойылды, себебі мемлекет даму және экономикалық мүдделерге басымдық берді. 1960 жылдары мұраны сақтау мәселесі қоғамдық назар аударуын күшейтті, ал 1959 жылы Герцлия еврей гимназиясының (Израильдегі алғашқы білім беру ошақтарының бірі) қиратылуына жауап ретінде туған шок пен ашу толқыны кең ауқымды қоғамдық пікірталасқа әкелді. 1984 жылы Кнессет пен Білім комитетінің ұсынысы бойынша Израильдегі мұралық орындарды сақтау жөніндегі кеңес құрылды. Оның мақсаттарына тарихи елді мекендердің қалдықтарын анықтау, оларды қорғау және сақтау, сондай-ақ Израильдің тарихи ерекшеліктеріне сәйкес келетін және халықаралық стандарттарға сай сақтау принциптерін әзірлеу кіреді. Кеңес бұрын Израильдегі Табиғатты қорғау қоғамының құрамында жұмыс істеген, бірақ 2008 жылы тәуелсіз коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. Бүгінде ол Израильдегі тарихи мұраны сақтау бойынша ең көп жұмыс істейтін ұйым болып табылады, сонымен қатар қолданыстағы заңдарға толыққанды және тиімді сақтау аясын құру үшін түзетулер енгізуге бағытталған. Израиль қорғаныс күштерінен (IDF) де мұраны сақтау бойынша жекелеген күш-жігерлер жасалуда. IDF 94 әскери базаны тексерді және олардың шамамен 80-і сақтауға тұрарлық орындарды қамтиды, сондай-ақ әрбір база үшін сақтау жоспары әзірленген. IDF осы ғимараттарды күтіп ұстауға және олардың құндылығын базадағы әскери қызметшілерге жеткізуге ұмтылуда. Ғимараттардың ішінде Тамплиерлердің нысандары, британдықтар, немістер немесе Османдық кезеңдегі ғимараттар бар.

ЮНЕСКО (халықаралық)

ЮНЕСКО-ның 1972 жылғы Дүниежүзілік мұра конвенциясына сәйкес, ерекше әмбебап құндылыққа ие ландшафттар мен орындар Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі мүмкін. Дүниежүзілік мұра конвенциясы тарихи сақтауды «мәдени мұра» санатына біріктіреді. Конвенцияның 1-бабына сәйкес, тарих, өнер немесе ғылым тұрғысынан ерекше әмбебап құндылығы бар ескерткіштер, ғимараттар тобы және орындар мәдени мұра ретінде тағайындалады. Мұндай тағайындау үшін, мемлекеттің Дүниежүзілік мұра орындарын анықтау, қорғау, сақтау, көрсету және қайта жаңарту үшін тиісті заңдық, ғылыми, техникалық, әкімшілік және қаржылық шаралары болуы қажет. Алайда, конвенцияның 6-бабына сәйкес, орын орналасқан мемлекеттің егемендігі бұзылмауы тиіс, бірақ мемлекет мұра орындарын қорғау бүкіл халықаралық қауымдастықтың міндеті екенін мойындайды. Дүниежүзілік мұра конвенциясымен бірге жұмыс істейтін Дүниежүзілік мұра комитеті конвенцияны іске асыруға жауапты орган болып табылады, сондай-ақ Дүниежүзілік мұра қорының басқаруын және пайдалану жолдарын шешеді. Комитет сонымен қатар, мүлікті Дүниежүзілік мұра тізіміне қосу туралы шешім қабылдауда соңғы сөзді айтады. Комитет жылына бір рет жиналады және оған Конвенцияға қатысушы мемлекеттердің 21 өкілі қатысады. Жылдық есептер Дүниежүзілік мұраның веб-сайтында қолжетімді және қабылданған шешімдердің, нәтижелердің, жұмыс құжаттарының және түрлі есептердің мазмұнын қамтиды. ЮНЕСКО-ның халықаралық серіктесі – Blue Shield International. Ұлттық және халықаралық деңгейде мәдени құндылықтардың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін Blue Shield ұйымдарымен және Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау күштерімен ынтымақтастықтар жүзеге асырылуда. АҚШ-та 1966 жылғы Ұлттық тарихи мұраны сақтау туралы заңға түзетулер енгізілген федералды заңға сәйкес, Дүниежүзілік мұра ретінде тағайындалатын мүліктің барлық иелері осыған келісім беруі керек. Осы себепті, Дүниежүзілік мұра конвенциясына қол қойған елдердің арасында АҚШ-та қалалық Дүниежүзілік мұра орындары жоқ, себебі көптеген жеке меншік иелері бар орындар үшін иелердің 100% келісімін алу мүмкін емес. АҚШ-тағы Дүниежүзілік мұра орындарының көп бөлігі федералды үкіметке тиесілі.

Ескерткіштер мен ескерткіштер туралы халықаралық кеңес (ICOMOS) (халықаралық)

Халықаралық ескерткіштер және орындар жөніндегі кеңес халықаралық сақтау және қалпына келтіру қағидаларын жасау арқылы тарихи ғимараттар мен орындарды күтуге арналған халықаралық нұсқауларды таратуда.

Ұлттық парк қызметі (АҚШ)

1966 жылғы Ұлттық тарихи мұраны сақтау туралы заңға (және, оған енгізілген өзгерістерге) сәйкес, АҚШ Ішкі істер министрі тарихи орындардың ұлттық тізілімін жасауға және оны қолдауға міндетті; гранттар мен оқыту арқылы штаттық тарихи мұраны сақтау кеңселерiн қолдауға; федералды тарихи нысандарды қайта жаңарту салық жеңілдігін іске асыруға көмектесуге; Әлемдік мұра конвенциясын іске асыруға; сондай-ақ тарихи мұраны сақтау саласында оқыту мен білім беруді ұйымдастыруға. Ішкі істер министрі осы барлық жауапкершілікті Ұлттық саябақтар қызметіне жүктеді. Ұлттық саябақтар қызметі АҚШ-тағы федералдық мұраны сақтау саясатының көп бөлігін жасауға және іске асыруға жауапты, оның ішінде Ұлттық тізілім, Ішкі істер министрінің стандарттары және мамандардың біліктілік талаптары кіреді.

Тарихи мұраларды сақтау жөніндегі консультативтік кеңес (ACHP) (АҚШ)

1966 жылғы Ұлттық тарихи сақтау туралы заң (NHPA) сонымен қатар АҚШ президенті тағайындаған төраға мен қоғам өкілдерінен тұратын Тарихи сақтау жөніндегі консультативтік кеңес деген жаңа федералдық агенттік құрды. ACHP-нің басқа мүшелері заңмен белгіленген тәртіппен тағайындалады. NHPA-ға сәйкес, ACHP-нің миссиясы – "ұлтымыздың алуан түрлі тарихи ресурстарын сақтауға, күшейтуге және тұрақты пайдалануға ықпал ету, сондай-ақ Президентке және Конгреске ұлттық тарихи сақтау саясаты жөнінде кеңес беру". ACHP NHPA бойынша 106-бапты қарау (яғни "қоршаған ортаны бағалау") ережелерін іске асыруға да жауапты.

Тарихи Англия (Ұлыбритания)

Тарихи Англия – Ұлыбритания үкіметінің Цифрлық, мәдениет, медиа және спорт министрлігінің қолдауымен жұмыс істейтін атқарушы мемлекеттік орган. Оның міндеті – Англияның тарихи ортасын сақтау және тізімдеу арқылы тарихи ғимараттарды қорғау, көне ескерткіштерді тіркеу, тарихи саябақтар мен бақтарды есепке алу, сондай-ақ орталық және жергілікті билік органдарына кеңес беру.

Канада парктері (Канада)

Канада үкіметінің құрамындағы Канада парктері елдің 48 ұлттық паркін, үш ұлттық теңізді қорғау аймағын, 172 ұлттық тарихи орынды, бір ұлттық қалалық паркті және бір ұлттық ескерткішті басқарады. Канада парктерінің міндеті – "Канаданың табиғи және мәдени мұрасының ұлттық маңызы бар мысалдары мен үлгілерін қорғау және көрсету, сондай-ақ қазіргі және болашақ ұрпақтар үшін олардың экологиялық және естелік тұтастығын сақтай отырып, халықтың түсінігін, құрметін және ләззатын арттыру".

Табиғи жағдайлар мен қартаю

Қорғалған нысан ескірген сайын, әртүрлі табиғи процестер мен қауіптер оның құрылысына әсер етеді. Олардың көптегені тарих бойында дәстүрлі құрылыс және сақтау әдістері арқылы шешілген. Дегенмен, ауа райының әсерінен тозу және басқа да процестер уақыт өте келе ғимаратқа қауіп төндіретінін ескере отырып, оларды бақылау, алдын алу шараларын қабылдау және қажет болған жағдайда жөндеу жұмыстарын жүргізу қажет. Мұндай процестер мен қауіптерге табиғи жағдайлардың (мысалы, ылғалдылықтың өзгеруі, экстремалды температура, қатты жел, топырақтың сипаттамалары және жер асты сулары), материалдардың бұзылуы (мысалы, өсімдіктер мен жәндіктер, эрозия, ауа райының әсері, құрылымдық шөгу) және табиғи апаттар (мысалы, жер қозғалысы, көшкін, жер сілкінісі және шөгу, су тасқыны, өрттер мен дауылдар) салдарынан туындайтын жағдайлар жатады. Алдын алу шараларына ерте ескерту және бақылау технологияларын қолдану, нысан аумағында дәстүрлі және заманауи алдын алу шешімдерін пайдалану, тиісті біліктілікке ие мамандармен жүйелі техникалық қызмет көрсету, апатқа дайындық және оның салдарын азайту шараларын енгізу кіреді. Сондай-ақ, молниядан қорғау жүйелерін орнату, ауа райы болжамдарын қадағалау және экстремалды ауа райына дайын болу, ғимарат құрылымдарын жүйелі түрде тексеру және күтіп ұстау, тиісті ЖЖС (Жылу, желдету және кондиционерлеу) жүйелерімен ылғалдылық пен температураны бақылау, жер қозғалысын, жер асты ылғалдылығын және іргетастың жағдайын жерді тесіп өтетін радар немесе электрлік кедергі томографиясы арқылы бақылау да маңызды.

Ақылы мамандар, еріктілер және студенттердің демографиялық көрсеткіштері

Тарихи мұраны сақтау саласы – құрылыс және ортаны жоспарлау салаларындағы мамандықтардың арасында нәсіл және этникалық құрамы жағынан ең кем әртүрлі сала болып табылады. Сақтау саласындағы мамандардың 99% ақ нәсілді; жоғары білім берудегі тарихи мұраны сақтау бағдарламаларындағы студенттердің 85% өзін ақ нәсілді, латын американдығы емес деп атайды, 1,0% – америкалық үндістер, 2,3% – азиялықтар, 2,8% – афроамерикандықтар, ал 6,4% – латын американдықтар немесе латиностар. 2018 жылғы мәліметтерге сәйкес, тарихи мұраны сақтау бағдарламаларында кем дегенде 50% оқу жүктемесі бар тұрақты немесе профессорлық қызметте афроамерикандықтар, жергілікті халық өкілдері және басқа да түрлі нәсілдік топтардың өкілдері жоқ. Сондай-ақ, сақтау комиссияларында ерікті болып жұмыс істейтін адамдардың көпшілігі ақ нәсілді.

Климаттың өзгеруі

Тарихи сақтау – ғимараттың немесе орынның физикалық жағдайын үнемі араласу арқылы бақылауға болатынын, осылайша осындай орындармен байланысты материалдық құндылықты, пішін мен мағынаны сақтауға болады деген тұжырымдама. Климаттың өзгеруі, әсіресе теңіз деңгейінің көтерілуі және оған байланысты ауа райы құбылыстары (мысалы, дауылдар) көптеген тарихи ғимараттар мен орындарға қауіп келтіруде. Көп жағдайда, осы мәселелерге байланысты ғимараттарды сол жерде сақтап қалу мүмкін болмайды. Сақтау қағидалары және кейбір реттеулер ғимараттарды тарихи сәйкестігін (немесе тарихи шынайылығын) жоғалтпай, жоғарырақ жерге көшіруге кедеріс келтіреді, бұл сала әлі шеше алмаған қайшылықты тудырады.

Халыққа бағытталған сақтау

2000-жылдардың басында Гетти консервациялау институтының "құндылықтарға бағытталған" сақтау туралы бірқатар жарияланымдары тарихи сақтау саласын басқаратын негізгі құндылықтар туралы ғылыми пікірталас тудыруға көмектесті, әсіресе қоғам мен мемлекеттік саясатқа қатысты (мысалы, заңдар, ережелер, ұсынымдар). Құндылықтарға бағытталған сақтау, өз кезегінде, 1990-жылдары археологияда процессуалдық археологиядан постпроцессуалдық археологияға көшу қажеттілігі туралы бұрынғы талқылаулардың нәтижесі болды. Бұл екі бағыттың да жақтауы – жылжымалы және жылжымайтын мұраны анықтау, түсіндіру және сақтау/консервациялау практикасында позитивизм мен ғылымға баса назар қоюдан әлеуметтік ғылымдарға негізделген, эмансипациялық онтологиялық көзқарастарға қарай ұмтылу. Халыққа бағытталған сақтау идеясы, халықтың өз мұрасына қатысты құндылықтары мен мағыналары, жергілікті білімнің бір түрі ретінде, архитектура тарихшылары мен археологтар сияқты дәстүрлі білімі бар сарапшылардың құндылықтары мен мағыналарымен бірдей маңызға ие деген тұжырымды қабылдайды. Халыққа бағытталған сақтау Лораджен Смиттың "Мұраның қолданылуы" кітабында енгізген "Реттелген мұралық дискурс" (РМД) тұжырымдамасын қолдайды. РМД құрылыс мұрасын сақтау практикасы мен саясатында қолданылатын коммуникация жүйесін сипаттайды, онда "мұраға және оған байланысты құндылықтарға дұрыс қарай білу сарапшылардың құзырында, өйткені тек олар ғана тарихи маңызы бар орындардағы және нысандардағы ішкі құндылықты және білімді анықтауға қабілетті, білімді және түсінуге ие". РМД жергілікті, облыстық және федералдық үкіметтер жасаған және қолдаған сақтау саясатының негізін құрайды. Халыққа бағытталған сақтаудың көптеген ұғымдары саясат пен практикада әртүрлілік, қатысу, теңдік және әділдік дефицитін жою қажеттілігімен үйлеседі. АҚШ-тың тарихи мұраны сақтау жөніндегі ұлттық қоры халыққа бағытталған сақтауды қолдағанмен, АҚШ-та жергілікті, облыстық немесе федералдық ешбір агенттік халыққа бағытталған сақтауға қатысты жарияланымдар, ұсынымдар немесе нұсқаулар шығармады және саясатта ешқандай өзгеріс болған жоқ. Алайда, 2000 жылы Ұлыбританияда Мәдениет, БАҚ және спорт, сондай-ақ Қоршаған орта, көлік және аймақтар жөніндегі мемлекеттік хатшылар "Орынның күші" атты құжатты жариялады, ол құндылықтарға негізделген сақтау және құрылыс мұрасын сақтау практикасына әлеуметтік ғылымдар тұжырымдамаларын енгізу туралы саяси талқылауды бастады. Бұдан кейін Мәдениет, БАҚ және спорт департаменті жариялаған "ХХІ ғасырдағы мұраны қорғау" кітабы Ұлыбританиядағы тарихи ортаны басқарудағы саяси реформалар туралы аргументтерді жетілдіруді жалғастырды. Бұл жарияланымдар мен олардан туындаған қоғамдық пікірталастар Ұлыбритания үкіметінің тарихи ортаны сақтаумен байланысты практиканы халыққа бағытталған бағытқа қарай жылжыту үшін жасаған кейбір саяси өзгерістерге әкелді.

Басқа қиындықтар

Тарихи ғимараттарды сақтау шараларының иелері үшін салық жеңілдіктері және субсидиялар сияқты пайдалары бар болғанымен, кемшіліктері де кездеседі. Мұндай кемшіліктердің бірі – аудан тарихи ескерткіштер аймағы деп белгіленгеннен кейін құрылыс көлемі азаяды. Ұзақ мерзімді перспективада бұл ауданның өзінде де, оны тікелей қоршаған аудандарда да мүлік құны мен тұрғын үйге жасалған инвестицияларға әсер етуі мүмкін. Тағы бір қозғалған мәселе – тарихи құндылығы бар ғимараттарда әлі де адамдар тұрып жатуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, ғимаратқа өзгерістер енгізе алмауы тұрғындар үшін қауіпті немесе денсаулыққа зиянды жағдайларға алып келуі мүмкін. Бұл ғимаратқа ешқандай өзгеріс немесе жөндеу жүргізілмейді деген сөз емес, бірақ ғимарат иесі тиісті сақтау қоғамынан рұқсат алуы керек, бұл процесті айтарлықтай баяулатады. Нақты саясат елдерге қарай өзгереді. Мұраны сақтау үшін жергілікті тарихи және саяси жағдайларды ескеру қажет. Галереялар, мұражайлар және мұрағаттардағы тарихи заттар әуедегі ұсақ бөлшектердің әсеріне ұшырайды, бұл эстетикалық мәселе тудырып, сонымен қатар химиялық тозуға себеп болады.