Кіріспе
Уильям Джон Лайн (1844–1913) – австралиялық саясаткер, 1899–1901 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі, кейін Эдмунд Бартон және Альфред Дикин басшылығымен федералды кабинет министрі болды. Ол «Хоптун қателігі» деп аталатын жағдайға байланысты белгілі, онда ол күтпеген жерден Австралияның бірінші премьер-министрі лауазымын атқаруға шақырылды, бірақ үкімет құра алмады. Лайн Ван Димен жерінде мал өсіруші фермердің ұлы болып дүниеге келген. 20 жасында ол туысымен бірге Солтүстік-Батыс Квинслендтегі қой шаруашылығымен айналысты. Бірақ бірнеше жылдан кейін ол үйіне оралып, жергілікті басқаруда жұмыс істеді. Лайн 1875 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске көшіп келіп, Албери маңындағы шаруашылықты сатып алып, қоғамдық істерде көзге түсті. Ол 1880 жылы отарлық заң шығару жиналысына сайланды және 1885 жылы Джордж Диббс үкіметінде алғаш рет кабинетке енді. Ол Протекционист партиясының мүшесі және еркін саудагерлер Генри Паркс пен Джордж Ридтің басты қарсыласы болды. Лайн 1895 жылы Протекционистердің жетекшісі болып сайланды және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Оппозиция көшбасшысы атанды. Ол 1898 жылы жетекшіліктен шеттетілді, бірақ келесі жылы қайтадан жетекші болып оралды және Еңбек партиясымен коалиция құрып премьер-министр болды. Лайн көптеген маңызды әлеуметтік реформаларды жүзеге асырған, белсенді және прогрессивті үкіметке жетекшілік етті. Ол конституция жобасын Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін тым қолайсыз деп есептеді және 1898 және 1899 жылғы референдумдарда «жоқ» деп дауыс берді. 1900 жылы Лайнға Лорд Хоптун (жаңадан тағайындалған генерал-губернатор) Австралияның алғашқы ұлттық үкіметін басқаруды тапсырды. Хоптун Канада Конфедерациясындағы дәстүрге сүйенді, онда ең ірі колонияның премьер-министрі жаңа федерацияның премьер-министрі болған. Алайда Лайнға жетекші федералисттердің қолдауы болмады және ол бұл құрметтен Эдмунд Бартонға бас тартуға мәжбүр болды. Лайн Бартон үкіметінде Ішкі істер министрі болды, кейін Альфред Дикин үкіметінде Сауда және кеден министрі және Қаржы министрі қызметтерін атқарды. Лайн 1909 жылы жаңа Коммуналдық Либералдық партияның құрылуына қарсы болды және қалған өмірін Эндрю Фишердің Еңбек үкіметін қолдап, тәуелсіз депутат ретінде өткізді. Ол 1913 жылғы сайлауда мандатын жоғалтып, бірнеше айдан кейін қайтыс болды.
Sir William John Lyne KCMG (6 April 1844 – 3 August 1913) was an Australian politician who served as Premier of New South Wales from 1899 to 1901, and later as a federal cabinet minister under Edmund Barton and Alfred Deakin. He is best known as the subject of the so called "Hopetoun Blunder", unexpectedly being asked to serve as the first Prime Minister of Australia but proving unable to form a government. Lyne was born in Van Diemen's Land, the son of a pastoral farmer. When he was 20, he and cousin took up a sheep station in North West Queensland. However, he moved back home after a few years and found work in local government. Lyne moved to New South Wales in 1875, buying a station near Albury and becoming prominent in community affairs. He was elected to the colonial Legislative Assembly in 1880, and first entered cabinet in 1885 under George Dibbs. He was a member of the Protectionist Party, and a major opponent of free traders Henry Parkes and George Reid. Lyne was elected leader of the Protectionists in 1895, and became Leader of the Opposition in New South Wales. He stood aside in 1898, but returned as leader the following year and became premier at the head of a coalition with the Labor Party. Lyne led an energetic and progressive government, instituting a number of major social reforms. He considered the draft constitution to be too unfavourable to New South Wales and supported the "no" vote at the 1898 and 1899 referendums. In 1900, Lyne was asked by Lord Hopetoun (the incoming governor general) to lead Australia's first national government. Hopetoun was relying on the precedent established at Canadian Confederation, where the premier of the largest colony became the prime minister of the new federation. However, Lyne had no support from leading federationists and was forced to relinquish the honour to Edmund Barton. Lyne became Minister for Home Affairs in Barton's government, and was later Minister for Trade and Customs and Treasurer under Alfred Deakin. Lyne opposed the formation of the new Commonwealth Liberal Party in 1909 and spent the rest of his career as a crossbencher, supporting Andrew Fisher's Labor government. He lost his seat at the 1913 election and died a few months later.
Ерте өмір
Лайн Ван Димен жеріндегі Ұлы Суонпортта (қазіргі Суонси, Тасмания) дүниеге келді. Ол 1880 жылдан 1893 жылға дейін Тасмания Ассамблеясында қызмет еткен Джон Лайнның үлкен ұлы болды. Ол Росс қаласындағы Хортон колледжінде, содан кейін жеке репетитордың басшылығымен білім алды. 1860 жылдардың ортасында 20 жасында Тасманиядан Солтүстік Квинслендке жер иелену үшін кетіп қалды. Ол Генри Штейглицпен бірге саяхаттап, Грегори өзенінде кемпінг құрды, содан кейін Джордж Сазерлендтің Джорджина өзеніндегі Роклендс жалдамасына бағыт алды. Осы жерде Лайн жергілікті аборигендермен қақтығысқа қатысты, онда топтың бірі оқ атып, бумерангтар тобын тигізіп, аборигендерді қорқытып қашып кетті. Климат оған қолайсыз екенін сезіне, бір жылдан кейін Тасманияға қайтып келді. Ол Гламорган кеңесінде кеңсе кызметкері болып жұмыс істеді. 10 жылдан кейін Лайн 1875 жылы қайтадан материкке кетіп, Жаңа Оңтүстік Уэльстің Альбери қаласының жанындағы Камбероонада жер алды.
Жаңа Оңтүстік Уэльстің саясаты
Лайн 1880 жылдан бастап Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы ассамблеясында Хьюм округінің өкілі болды. Протекционист саясатты қолдаған ол 1885 жылы және 1886 жылдан 1887 жылға дейін қоғамдық жұмыстар министрі, ал 1889 жылы жерлер министрі қызметін атқарды. 1891 жылдан 1894 жылға дейін Джордж Диббстің үшінші министрлігінде ол қайтадан қоғамдық жұмыстар жөніндегі хатшы болып тағайындалды. Лайн беделді протекционист болды және жоғары тарифтерді орнату үшін күшпен күресті. Ол теміржол желісін кеңейтуді де ынтамен қолдады және өз сайлау округінде Кулкерн мен Корова арасындағы теміржол құрылысын іске қосты. 1895 жылғы сайлауда Джордж Рид еркін сауда жақтастарынан жеңіске жетті, ал Лайн Диббс өкілдігінен айырылғандықтан оппозицияның жетекшісі болды. 1898 жылдың қыркүйегінде Лайн Эдмунд Бартон парламентке келген кезде оппозиция жетекшілігінен бас тартты. Бірақ он екі ай ішінде Джордж Ридтің еркін сауда үкіметінің Федерация мәселесі бойынша жарылуы Лайн Бартонды алмастырғанша протекционисттік азшылық үкіметі құруға мүмкіндік берді. Сәйкесінше, Лайн 1899 жылдың тамызында протекционистердің жетекшілігіне қайта оралды. Лайн премьер-министрлікке жанжалдың нәтижесінде келді. Рид Джон Кэш Нильдке қарттарға зейнетақы төлеу туралы есеп дайындауды тапсырды және ол Еңбек партиясының жетекшісіне Парламент мақұлдағанша Нильдке ешқандай төлем жасамайтынына уәде берді. Жұмыс күткеннен гөрі ауқымды болғандықтан Нильд дауыс беруді күтіп аванс сұрады және алды. Лайн сенімсіздік дауысының тиімді түзетуін жасап, Лейбористер партиясының Ридті қолдауына мүмкіндік бермеді, осылайша үкімет құруда шешуші роль атқаратын Лейбористер партиясын Ридке қарсы біріктірді. Лайн Еңбек партиясы ұсынған реформаларға келісіп, премьер-министр болды. Лайн Еңбек партиясына нақты реформалар жасауға уәде берді және 1900 жылдың шілдесінен желтоқсанына дейін 85 заң қабылдады, оның ішінде бөлшек сауда дүкендерін ерте жабу, көмір шахталарын реттеу және шахтерлердің жазатайым оқиғалардан зардап шегуіне көмек көрсету, қарттарға зейнетақы төлеу және мұраға салынатын салықтар енгізілді. Ол 1898 жылғы референдумда және 1899 жылғы екінші референдумда «Жоқ» деп дауыс берді, сонымен қатар Жаңа Оңтүстік Уэльс конвенциясының өкілі ретінде түзетілген заң жобасына наразы болған жалғыз өкіл болды. Премьер-министр Джордж Рид федерацияны толық қолдады, ал екінші референдумда «Иә» жақтастары айтарлықтай көпшілікке ие болды.
Федералды саясат
Ең ірі колонияның премьері ретінде Лайн 1901 жылғы қаңтарда колониялар федерацияланғанда Австралияның бірінші премьер-министрі болуға өзінің құқығы бар деп есептеді. Бұл үш он жыл бұрынғы Канада Конфедерациясында қалыптасқан үрдіске сәйкес келеді. Генерал-губернатор лорд Хоптун да осы пікірде болды және 1900 жылдың желтоқсанында Лайнға бірінші федералдық сайлау өткенге дейін уақытша үкіметті басқару лауазымын ұсынды. Алайда, Лайн федерацияға қарсы болғандықтан, көптеген жоғары саяси қайраткерлер, әсіресе Альфред Дикин, Хоптунға Лайн басшылығымен қызмет ете алмайтындарын мәлімдеді. Лайн үкімет құра алмайтыны анық болған соң, ол өкілеттіктерін Хоптунға қайтарды. Ақырында Хоптун федерация қозғалысының көшбасшысы Эдмунд Бартонның премьер-министр болуы керек деген көпшілік пікірге көнуге мәжбүр болды. Лайнның үкімет құра алмауы «Хоптунның қателігі» деп танылды. Лайн 1901 жылғы 1 қаңтарда Бартон кабинетінде Ішкі істер министрі болды және 1901 жылғы наурызда Хьюм округінен бірінші федералды парламентке сайланды. Ол 1902 жылғы Ұлттық франшиза заңына (Ұлттық сайлау заңынан бұрын) жауапты болды, оның ішінде әйелдерге сайлау құқығын беру және Ұлттық мемлекеттік қызметті құру шаралары кірді. Бұл еркін сауданы жақтағандарға қарсы қорғаушылық саясатты қолдаған саясаткерлердің соңғы жеңісін білдірді және Австралия Федерациясына дейінгі басты саяси дауды аяқтады.
Бірлескен үкімет
1908 жылдың қараша айында Еңбек партиясы Дикинге қолдауын кері тартып алды, сосын Фишер оның орнына өтіп, 1909 жылдың маусымына дейін қызмет етті. Одан кейін Дикин мен Кук бірігіп, «Фьюжн» деп аталатын үкімет құрды. Лайн Дикинды сатқындықпен айыптады және осыдан кейін тәуелсіз протекционист ретінде отырды. Оның бұрынғы досы туралы өткір сын-ескертпелері үкіметтің 11 ай бойына сақталуына қарамастан, Дикин жауап қайырмады. 1910 жылдың сәуір айындағы сайлауда Еңбек партиясы көп дауысқа ие болды, ал Лайн Еңбек партиясын қолдайтын тәуелсіз депутат болып сайланды. Бірақ Лайн 1913 жылдың мамыр айындағы сайлауда Лейбористік партия оппозициялық Ұлттық Либерал партиясына жеңілген соң өзінің мандатын жоғалтты.
Жеке өмір
Бірінші әйелі Марта Шо қайтыс болғаннан кейін, Лайн 1911 жылы Сара Джейн Олденге қайта үйленді. Сэр Уильям Лайн 1913 жылы Сидней қаласының Дабл-Бей деген шағын ауданында қайтыс болды. Оның бірінші некеден бір ұлы мен үш қызы, сондай-ақ екінші әйелі және оның қызы қалды. Лейди Лайн 1961 жылы Канберрада қайтыс болды және Вудэн зиратында жерленді.
Құрметтер
Лайн 1900 жылы Святого Михаила и Святого Георгия орденінің командирі (KCMG) дәрежесіне көтерілді. Лийн федералды сайлау округі және Канберра қаласындағы Линехам ауданы оның құрметіне аталған.