Кіріспе

Шыншылдық – адамның өз сезімдерінің, сенімдерінің, ойларының және ниеттерінің толығына сай, адал және шынайы түрде сөйлеу және әрекет ету қасиеті. Адамның іс-әрекетіндегі шыншылдық (сөздерінен өзгеше) – "ықылас" деп аталады.

Этимология

Оксфорд ағылшын сөздігі мен көптеген ғалымдар шыншылдық сөзінің латынша "sincerus" сөзінен туындағандығын айтады, ол "таза", "шынайы", "кемшіліксіз" деген мағыналарды білдіреді. "Sincerus" бұрын "бір өсімді" (қоспасыз) дегенді білдірген болуы мүмкін, "sin" (бір) және "crescere" (өсу) сөздерінен құралған. "Crescere" сөзі "Ceres" – астық құдайымен (дәнді дақылдармен байланысты) туыс. Американдық мұра сөздігінің мәліметінше, латынша "sincerus" сөзі индоевропалық "sm̥kēros" түбірінен шыққан, ол "sem" (бір) сөзінің бастапқы түрінен және "ker" (өсу) сөзінің суффикстік, ұзартылған түрінен пайда болған. Осыдан "бір өсімді" деген түпкі мағына туындайды, соның салдарынан – "таза", "шынайы".

Дау

Көп қайталанып айтылатын халықтық этимология "шыншыл" сөзінің латын тіліндегі sine – "сыз" және cera – "балауыз" сөздерінен шыққандығын ұсынады. Бір танымал түсіндірмеге сәйкес, Римде немесе Грекияда адал емес мүсіншілер өз туындыларындағы кемшіліктерді балауызбен жасырып, көрерменді жаңылыстыратын. Сондықтан, "балауызсыз" мүсін – адал бейнеленген туынды болар еді. Бірде былай делінген: "Адамдар шынайы шарапты оның қоспасы жоқ немесе, бұрын айтылғандай, өңделмеген деген мағынада қолданған". Тағы бір түсіндірме бойынша, бұл этимология "гректердің сыйлық әкелу туралы алдау мен сатқындыққа толы оқиғасынан туындаған. Жеңіске жеткені үшін римдіктер міндетті салық төлеуді талап еткен. Жаман кеңеске құлақ асқан гректер балауыздан жасалған жалған мрамор мүсіндер жасап, оларды салық ретінде ұсынған. Олар грек күннің ыстығында бірден еріп кеткен". Алайда, "Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі" "sine cera – 'балауызсыз' деген бұрынғы түсіндірмеге сенудің қиын екенін" айтады. "Балауызсыз" этимологиясының танымалдылығы 1998 жылы Дэн Браунның "Цифрлық бекініс" триллерінде шағын сюжеттік желі ретінде көрінеді, бірақ Браун оны латын тіліне емес, испан тіліне жатқызады. Осы этимология латын тіліне есептелген күйде оның 2009 жылғы "Жоғалған символ" романында қайтадан пайда болады.

Батыс елдері

Аристотель адалдық туралы өз еңбегі «Никомах этикасы»нда талқылаған. Ол 17 ғасырда Еуропа мен Солтүстік Америкада идеал (қасиет) ретінде қайта жанданды. Романтизм дәуірінде ол айқын дамыды, сол кезде адалдық алғаш рет өнер және қоғамдық идеал ретінде бағаланды, бұл Томас Карлайл мен Джон Генри Ньюменнің еңбектерінде көрініс тапты. Америкада 19 ғасырдың ортасы мен соңында адалдық мінез-құлықта, шаш үлгілерінде, әйелдер киімінде және сол заманғы әдебиетте көрінді. Әдеби сыншы Лайонель Триллинг «Адалдық және шынайылық» атты лекцияларында адалдық тақырыбына, оның тамырларына, эволюциясына, моральдық мәніне және шынайылықпен байланысына қатысты мәселелерді зерттеді.

Аристотельдің көзқарасы

Аристотельдің пікірінше, "ақиқаттылық немесе адалдық – иронияның немесе өзіне-өзі сыни қараудың кемшілігі мен мақтанғаныштықтың артық болуы арасындағы ізгі орталық жағдай".

Ислам діні

Исламдық мағынада адалдық дегеніміз: дүниелік мүдделерден қанағаттанбау және екіжүзділікке бой алмау. Құранда барлық құлшылық пен адам өмірі Алланың разылығымен шақырылуы керек, ал Алланың пайғамбарлары адамды өмірдің барлық саласында шын ниетпен құлшылық етуге үндеген. Адалдық Исламда иман адалдығына және амал адалдығына бөлінеді. Иман адалдығы – тәухид, яғни Аллаға серік қоспау, ал амал адалдығы – тек Алла үшін ғана шынайы құлшылық етуді білдіреді.

Шығыс Азия елдері

Шығыс Азия елдері (мысалы, Қытай, Корея және Жапония) шыншылдықты қасиет ретінде дамытады. Конфуцийдің екі классикалық еңбегі, «Да Сюэ» мен «Чжун Ён» кітаптарында баяндалған «чэн» (誠、诚) ұғымы, көбінесе шыншылдық деп аударылады. Батыстағыдай, бұл термин мойындау мен ішкі сезімнің сәйкестігін білдіреді, бірақ ішкі сезім өз кезегінде рәсімдерге құрметпен және әлеуметтік иерархияға жауап беруге тиіс. Конфуцийдің «Таңдамалы сөздері» («Аналектілері») кітабының бірінші тарауында былай делінген: (主忠信。毋友不如己者。過,則勿憚改。) «Адалдық пен шыншылдықты ең басты принциптер етіңіз. Онда сіздің достарыңыз да сіздей адал болар еді. Егер қателік жіберсеңіз, оны түзетуден тартынбаңыз». Сондықтан, тіпті бүгін де, өмірдің сахнасында өз орнын білетін басқа елдердің басшыларын «адал» деп мақтауға құлшынып жүрген күшті лидерлер бар. Жапон тілінде «чэн» белгісі «макото» деп айтылады, ол адалдық пен сенімді одан да күшті білдіреді.