Аделаида түрмесі мұражайы

Кіріспе

Аделаида қаласындағы мұражай, Оңтүстік Австралия.

Аделаида түрмесі – Оңтүстік Австралия штатындағы Аделаиданың Парк-Земдерінде орналасқан бұрынғы австралиялық түрме. Бұл Оңтүстік Австралиядағы алғашқы тұрақты түрме және 1841 жылдан 1988 жылға дейін қызмет етті. Түрме – Оңтүстік Австралияда әлі күнге дейін сақталған екі ең көне ғимараттың бірі, екіншісі – сол кезде салынған Үкімет үйі. Қазір бұл түрме мұражай, туристік орталық және іс-шаралар өткізілетін орын ретінде пайдаланылады.

Шығу тегі

1836 жылдың соңында Оңтүстік Австралияға алғашқы отарлаушылар келген кезде, тұтқындар (бастапқыда олардың саны аз болды) HMS Buffalo және кейін Tam O'Shanter кемелерінде тізгінталған күйде ұсталып тұрды. 1837 жылдың басында халыққа Жаңа Оңтүстік Уэльстен қашқан сотталғандар колонияға жетіп кетуі мүмкін екені ескертілді, ал 1837 жылдың ортасында Buffalo және Tam O'Shanter кемелерімен кете барды. Мұқтаждықты мойындағаннан кейін, «уақытша» түрме құруға тендер жарияланды. Осы уақытта губернатордың Корольдік теңіз жаяу әскерлерінен құралған күзетшілері қазіргі Ботаникалық бақтағы лагерде тұтқындарды ағашқа тізгінталған күйде ұстады. Халық саны арта келе, уақытша тұтқынға алу орны қажет болды, ол 1838 жылдың басында Аделаидадағы Үкімет үйіне жақын (сол кезде қарапайым лашық) салынды, соның арқасында теңізшілер тұтқындарды және губернатор Джон Хиндмаршты күзетуге мүмкіндік алды. Бұл ағаштан жасалған, айналасы ағаш қоршаумен қоршалған құрылыс болды, бірақ бір бөлмесі «тас құмыра» деп аталды. Ол қазіргі Үкімет үйінің аумағының солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. 1838 жылы алғашқы шериф Сэмюэл Смарт тонау кезінде жарақат алды, нәтижесінде қылмыскерлердің бірі Майкл Маги 1838 жылдың 2 мамырында Оңтүстік Австралияда алғаш рет дарға асылды. Губернатор Хиндмарш кеткен кезде ол өзімен бірге барлық теңіз жаяу әскерлерін алып кетті, сондықтан Оңтүстік Австралия полициясы уақытша түрмені басқарды (Аделаида түрмесі салынғанға дейін). Ұзақ мерзімге сотталғандар шығыс жазалау колонияларына жіберілді, оларды полиция жағалау кемелерімен сүйемелдеді. Дегенмен түрме тым толы болды, кейде 70-ке дейін тұтқын ұсталатын. Түрменің кейбір бөліктері соншалықты тозып кеткендіктен, «артындағы ғимарат болмаса, құлап қалар еді». 1838 жылдың шілдесінде тұтқындардың оңай қашуына себеп, «қабырғалары шіріген және іргетасында жарықтар болған» деген хабар тарады. Губернатор Джордж Гаулер келген кезде жағдайға қатты наразылық білдірді, қауіпсіздікті тек «құны жоғары күзетшілер санымен» қамтамасыз етуге болатынын айтты. Лондон полициясының кіші инспекторлары Джеймс Стюарт және Уильям Бейкер Эштон 1838 жылдың қарашасында алғашқы полиция күшін құру үшін келді, бірақ ол 1838 жылдың сәуірінде Генри Инман басшылығымен құрылған еді. Түрмеге өз кәсіби басшылығы қажет екенін сезінген Гаулер Аштонды 1839 жылдың 1 қаңтарынан бастап түрме губернаторы лауазымына тағайындады, бірақ ол әлі де қаржыландыру, басқару және персонал мәселелері бойынша Инманға бағынышты болды.

When the first colonists arrived at South Australia in late 1836, any prisoners (there were few at first) were held in irons aboard the ships HMS Buffalo and then Tam O'Shanter. In early 1837 the public were warned that escaped convicts from New South Wales may reach the colony and in mid 1837 Buffalo and Tam O'Shanter sailed away. Recognising the need, tenders had already been called for a "temporary" gaol. Meanwhile, the governor's guard of Royal Marines held prisoners in their encampment in the present Botanic Gardens, chained to a tree. As the population expanded, a temporary lock up became necessary, which was built in early 1838 near Government House, Adelaide (then a mere hut) so the marines could guard both prisoners and Governor John Hindmarsh. This was a wooden slab affair, with timber palisade fences, although one room was freestone, which became known as the 'stone jug'. It was located at the north east corner of present Government House Domain. In 1838, the first sheriff, Samuel Smart, was wounded during a robbery that led to one of the offenders, Michael Magee, becoming the first person to be hanged in South Australia on 2 May 1838. When Governor Hindmarsh left, he also took all his marines, so the South Australia Police then ran the temporary gaol (through until Adelaide Gaol was built). Long term prisoners were sentenced to transportation in the eastern penal colonies, escorted there by police on inter coastal ships. Even so, the gaol was overcrowded, sometimes holding up to seventy prisoners. Parts of the gaol became so "dilapidated that if it had not been for the building behind, [it] would have collapsed". In July 1838, it was reported that prisoners easily escaped because "the walls were rotten and there were gaps in the foundation". When Governor George Gawler arrived he was appalled at the conditions, saying that security was only being maintained by an "expensive multiplicity of sentries". London police sub inspectors James Stuart and William Baker Ashton arrived in November 1838 to form the first police force, but found it had already been formed, in April 1838, under Henry Inman. Sensing that the gaol needed its own professional management, Gawler thereupon appointed Ashton to the new position of Governor of the Gaol, effective 1 January 1839, but still answerable to Inman for funding, administration, and staff.

Құрылыс және дау

Губернатор Гаулер Ұлыбританиядағы Оңтүстік Австралия жөніндегі арнайы комитеттің бұйрығына сәйкес, ешқандай қоғамдық жұмыстар жүргізбеуге міндеттелгенімен, 1840 жылы Джордж Стрикленд Кингстонға 140 тұтқынға арналған тұрақты түрме жобалау тапсырылды. Жоспарлар Англияның Пенттонвилл түрмесінің үлгісімен жасалған. Select Committee отырыстарының мәліметтеріне сәйкес, Британияда түрме құрылысы туралы ешқандай ақпарат болмаған және Оңтүстік Австралиядан келген ресми хаттарда да бұл туралы еске алынбаған. Құрылыстың бастапқы сметасы 17 000 фунт стерлинг (2011 жылы 4 564 500 доллар) болды, алайда 1840 жылдың шілдесінің соңында, құрылыс басталғаннан кейін бір ай өткен соң, жоспарлар губернатор Джордж Гаулердің бұйрығымен өзгертілді. Барлық негіздер салынған болатын, бірақ жаңа жоспарлар құрылыс көлемін екі есеге қысқартты, нәтижесінде келісімшарт құны 10 000 фунтқа дейін төмендеді, бірақ бұл аяқталған жұмыстардың құнын қамтымады. Қазан айында Гаулер бұрынғы жоспардан шығарылған қамаушы үйін қайта қосып, тағы екі мұнара салды және бастапқы келісімшартта көрсетілген қарапайым тасқа қарағанда елу пайызға қымбат болатын ақ таспен қаптау арқылы тас жұмысының сапасын арттырды. Бұл өзгерістер құнына 9 000 фунт қосылды. 1841 жылдың наурызында түрме аяқталуға жақын болды, құрылысшылар Бороу және Гудиар 10 950 фунт алған, ал енді Гаулер бас тартқан 8 733 фунт сұрады. Осы дау сот арқылы шешілді, ал судьялар аяқталған жұмыстың тәуелсіз бағалануын сұрады. Мамыр айында Гаулердің орнына Джордж Грей келді, ол Гаулерді "ешқандай өкілеттіксіз" әрекет еткені үшін айыптады. Гаулер жұмыстың жауапкершілігін жоққа шығарып, Кингстонды кінәлады. Кингстонның өзі жұмысты Жұмыс кеңесі бекіткенін мәлімдеді, бірақ олар апта сайын тексеруден бас тартты. Гаулер келісімшартқа қатысты ешқандай құжат сақтамағандықтан, жауапты кім екенін анықтау мүмкін болмады және Кингстонның тағайындалуы 4 тамызда, түрме аяқталғаннан кейін алты күн өткен соң тоқтатылды. Қыркүйек айының басында бағалау аяқталды, жұмыстың құны сотқа Borrow and Goodiar-ға төленген сомадан 32 000 фунт стерлингтен астам деп бағаланды. 5 қарашада құрылысшылар 32 000 фунт стерлингке қоса, пайыздар, комиссия, заңдық шығындар және 4 000 фунт стерлингтен астам төрелік ақысын (2011: барлығы 9 666 000 доллар) талап етті. Грей бас тартты және істі британ үкіметінің қарауына берумен қорқытты. 1842 жылдың ақпан айында Грей құрылысшыларға ұсынылған бастапқы жоспарларға негізделген 19 650 фунт стерлинг (2011: 5 276 000 доллар) қайта бағалауды тапсырды. Бұл ұсыныстан бастапқыда бас тартылды, бірақ Оңтүстік Австралия банкінің қысымымен қабылданды. 1842 жылдың соңында екі колонияның газеттері де құрылысшылардың мүддесін қорғады және Британиядағы Колониялар хатшысына меморандум ұсынылды, онда төрелік шешімін күшіне енгізуді немесе істі қазылар алдына беруді талап етті. Ақша соңғы кезде төленді, бірақ құрылыс шығындары құрылысшылардың банкроттыққа ұшырауына әкелді. Құны шамамен 40 000 фунт стерлингке (2011: 10 740 000 доллар) дейін өскен шығындар, жаңа қоныстанған колонияны құруға жұмсаған жалпы қаржының бестен бірін құрады, бұл бүкіл елдегі экономикалық дағдарысқа және көптеген банкроттықтарға себеп болды. Губернатор Гаулер Англияға "қаржылық қиындықтарға" себеп болған құрылыс бағдарламасын түсіндіру үшін шақырылды. Бастапқыда төрт әшекейлі мұнарадан тұруы жоспарланған, бірақ тек екі мұнара ғана аяқталды, олардың тек біреуі жоспарланғандай әшекейлі болды.

Although Governor Gawler was under orders from the Select Committee on South Australia in Britain not to undertake any public works, in 1840 George Strickland Kingston was commissioned to design a permanent Gaol to hold 140 prisoners. The plans were based on England's Pentonville prison. Proceedings of the Select Committee indicate that in Britain nothing was known of the gaol's construction and there is no record of any mention in any official dispatches from South Australia. The original estimate for construction was £17,000 (2011 $4,564,500), however in late July 1840, one month after construction began, the plans were altered by Governor George Gawler. Although all the foundations had been laid the new plans halved the building work, which effectively reduced the contract cost to £10,000 although this did not include the cost of work already completed. In October, Gawler again altered the plans by now including the gaoler's house he had earlier dropped from the original plans, added two more towers and increased the quality of the stonework by specifying ashlar which cost fifty percent more than the wrought stone specified in the original contract. These new alterations added £9,000 to the cost. By March 1841 the goal was nearing completion, the builders Borrow and Goodiar had already received £l0,950 and they now requested a further £8,733 which Gawler refused. The dispute resulted in the claim being arbitrated in court and the arbitrators requested an independent valuation of the work completed. In May, Gawler was replaced by George Grey who accused Gawler of acting "under no authority whatever". Gawler denied responsibility for the work and blamed Kingston. Kingston himself claimed the work was authorised by the Board of Works who denied even inspecting the site despite evidence they did so weekly. As Gawler had kept no documentation whatsoever regarding the contract it could not be determined who was responsible and Kingston's appointment was later terminated on 4 August, six days after the gaol was completed. In early September the valuation was completed with the value of work estimated at more than £32,000 above the sum already paid, which the court awarded to Borrow and Goodiar. On 5 November the builders submitted a claim for the £32,000 plus interest, commission, legal costs and arbitration fees of more than £4,000 (2011: $9,666,000 in total). Grey refused and threatened to put the case before the British Government. In February 1842 Grey commissioned another valuation that presented a revised valuation of £19,650 (2011: $5,276,000) based solely on the original plans, which was offered to the builders. It was initially declined but accepted following pressure from the Bank of South Australia with whom Borrow and Goodiar had an £11,000 (2011: $2,954,000) overdraft. By the end of 1842 both of the colonies newspapers had taken up the cause in favour of the builders and a memorial was presented to the Secretary of the Colonies in Britain, demanding that the arbitration decision be honoured or put before a jury trial. The sum was reluctantly paid, although the actual construction costs still resulted in the builders declaring bankruptcy. The cost blow out to approximately £40,000 (2011: $10,740,000), being a fifth of the total funding for the establishment of the newly settled colony was the main cause of a statewide depression and numerous bankruptcies. Governor Gawler was summoned back to England to explain his "extravagant" building program. Originally designed to have four ornate turrets, only two towers were completed, and only one of those was the ornate turret as planned.

Тарих

1840 жылғы 24 желтоқсанда алғашқы тұтқындар, шамамен он төрт борышкер, ескі уақытша түрмеден жаңа Аделаида түрмесінің бірінші ауласын иеленуге ауыстырылды. 1841 жылдың басында бұрынғы түрмедегі қалған тұтқындар басқа жерге көшірілді. Уильям Бейкер Эштон алғашқы губернатор болды, ол 1854 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда болды. Сол кезден бастап полиция түрмеге қадағалау жасамайтын болды, өйткені Эштонның өз бюджеті болды. Сонымен қатар, ол енді полиция комиссарының орнына шерифке толық жауап беретін болды. Түрме қызметкерлері екі "кілт ұстаушыдан" және екі күзетшіден тұрады. Осы уақыт ішінде түрме көпшілік арасында "Эштон қонақ үйі" деп аталатын. 1867 жылдан 1869 жылға дейін Австралияның алғашқы қадірленген әйелі Мария Маккиллоп түрмеге жиі келіп, өз орденінің мүшелерімен бірге ер және әйел тұтқындарға көмек көрсетті. Сеңлі Марияның ордені бастапқыда әйел тұтқындарға босатылғаннан кейін, 1867 жылдың қарашасына дейін, барлық әйелдерге қызмет көрсеткенге дейін көмек көрсетті. Кейде түрмені Тасманиядан уақытша келген әскерлер күзетті. 1846 жылы Оңтүстік Австралияның жетінші премьер-министрі болған Фрэнсис Даттон түрменің көзге жағымсыз көрініс тудыратынын және ақшаның ысырабы екенін айтты, себебі ол ашылғаннан бері айына орташа есеппен екі тұтқынға ғана орын берді. 1854 жылдың тамыз айында қашуға жасалған алғашқы әрекетте екі тұтқын қолға түсіп, әрқайсысына 36 қамшы салынды. Алғашқы "сәтті" қашу 1897 жылы болды, онда үш тұтқын Бланштаунға дейін жетіп, қайта қолға түсті. 1942 жылы "Жаңа ғимарат" әскерилерге уақытша ұстау казармасы ретінде берілді. Ғимараттағы дарға асу орындасы 1944 жылдың 26 сәуірінде азаматтық жазалау үшін пайдаланылды. Ятала еңбек түрмесіндегі және Аделаида түрмесіндегі санитарлық жағдайларға қатысты қоғамдық наразылықтардан кейін 1954-1955 жылдары кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. 4 және 6 аулаларда дәретхана блогы және қонақтарға көбірек жеке кеңістік беру үшін "Шеңберде" жартылай дөңгелек қабырға салынды. Бұрын тұтқындар басты қақпаның алдындағы Sally портында мыс рельстің бойымен тізіліп тұратын, ал қонақтар оларға қарама-қарсы тұрып, жақынға жақындаса алмау үшін дауыстарын көтеруге мәжбүр болатын. Бұрынғы тұтқындар бірнеше минуттан кейін шудың деңгейі соншалықты жоғары болғандықтан, ешкімді естімейтінін айтады. 1955 жылы күнделікті медициналық қарап тексерулер жүргізу үшін дәрігер шақырылды. Бұрын тұтқын дәрігерге қаралу үшін ауру екенін "дәлелдеуі" керек болатын. 1961 жылы душ блогы салынды және Ятала мен Аделаида түрмелеріне нан жеткізетін нан пісіру цехы құрылды. Бұл кезде түрмеге тұздың ылғалдығы зиян келтіріп, 1960 жылдары көптеген тұтқындар оны жөндеумен айналысты. 1963 жылы губернатордың резиденциясындағы орынбасардың бөлмелері әкімшілік кеңселерге айналдырылды және түрмеге кіреберіске жақын аулада жаңа тұрғын үй салынды. 1965 жылы түрменің бұзылатыны және барлық қажетті емес жөндеу жұмыстары тоқтатылатыны туралы хабарланды. 1969 жылы бұл шешім қайта қарастырылды және түрмедегі әйел тұтқындар Нортфилдтегі жаңа нысанға көшірілді. 1970 жылдары ескі ғимараттарды едәуір жаңғырту жүргізілді, бір ғимарат (6 ауладағы уақытша тұтқындар) бұзылып, қайта салынды. 1971 жылы барлық қызметкерлердің тұрғын үйлері босатылды, күзетшілердің бұрынғы тұрғын үйлерінің көпшілігі бұзылды. 1980 жылы жаңа нысандар салынып біткеннен кейін түрме жабылатыны туралы хабарланды. 1984 жылы жабылуға дейін жасалған жалғыз ірі жұмыс - күзет камераларын орнату болды. Сол жылы тергеу изоляторындағы тұтқындар жаңа Аделаида тергеу изоляторына ауыстырылды. Аделаида түрмесіндегі қалған тұтқындар 1987 жылы Мобилонг түрмесі ашылғанда көшірілді. Аделаида түрмесі 1988 жылы пайдалануға берілмеді, ал оның орнына Оңтүстік Австралияның Қоршаған орта және мұра департаменті иелік етіп, оны туристерге арналған мұражай және жатақхана ретінде қайта ашты. 2007 жылы түрмедегі жатақханалардың қауіпсіздік ережелеріне сәйкес келмейтіні анықталды, бұл мүмкіндік тоқтатылды. 1963 жылы салынған Орынбасардың резиденциясы кейіннен кешеннің жалпы сәулеттік стиліне сәйкес келмейтіні анықталды және 2009 жылдың қазан айында бұзылды. Сонымен қатар, "Үшінші аула" ғимаратындағы кітапхана және "Төртінші аула" ғимаратындағы душ бөлмелері де сәйкес келмейтін болып танылды.

On Christmas Eve, 24 December 1840, the first prisoners, some fourteen debtors, were transferred from the old temporary gaol to occupy the first yard to be completed at the new Adelaide Gaol. Remaining prisoners at the old gaol were transferred in early 1841, as further building work was completed. William Baker Ashton became the first governor, a position he held until his death 1854. From that time the police no longer staffed the gaol, as Ashton now had his own budget. Also, he was now fully answerable to the sheriff, instead of the commissioner of police. Gaol staff consisted of two "turnkeys" and two guards. During this time the gaol was commonly referred to by the public as Ashton's Hotel. From 1867 to 1869 Sister Mary MacKillop, foundress of the Australian Sisters of Saint Joseph and later canonised as Australia's first Saint, regularly visited the gaol and along with members of her order tended both male and female prisoners. Sister Mary's order initially provided assistance for female prisoners after their release until November 1867 when the order extended its services to all women. At times the prison was guarded by a number of troops on loan from Tasmania until 1846 when Francis Dutton, who went on to become the seventh Premier of South Australia in 1863, complained that the gaol was both an eyesore and a waste of money as since being opened it had housed on average only two prisoners per month. The first attempt at escaping occurred in August 1854 when two prisoners were caught in the act with each receiving 36 lashes. The first "successful" escape was in 1897 when three prisoners made it as far as Blanchetown before being recaptured. In 1942 the "New Building" was taken over by the military for use as a detention barracks. The gallows located in the building were used for a civilian execution on 26 April 1944. Following public protests over the unsanitary conditions at both Yatala Labour Prison and Adelaide Gaol, extensive renovations were carried out in 1954–55. A toilet block was constructed in 4 and 6 yards and a semi circular wall built in "The Circle" to allow more privacy for visits. Previously, prisoners would line up toeing a brass rail in the Sally port of the main gate with visitors standing opposite and no closer than which required the raising of voices to be heard over adjacent conversations. Former prisoners have stated that after a few minutes the noise level would be so high that no one could be heard. In 1955 a doctor was retained to make daily visits, Previously, a prisoner needed to "prove" they were ill before being taken to see a doctor. In 1961 a shower block was constructed and a bakery established which would supply bread to both Yatala and Adelaide Gaols. By this time the gaol was badly affected by salt damp and throughout the 1960s many prisoners were kept busy repairing it. In 1963 the Deputy Keeper's rooms in the governor's residence were converted to administrative offices and a new residence was built in the forecourt, adjacent to the gaol entrance. In 1965 it was announced that the gaol would be demolished and all but essential maintenance work ceased. In 1969 this decision was reversed and the gaol's female inmates were transferred to a new facility at Northfield. Throughout the 1970s considerable modernisation of the old buildings occurred with one building (6 Yard remand prisoners) demolished and rebuilt. In 1971 all staff housing on the site was vacated with most of the guards former residences demolished. In 1980 it was announced that the gaol would be closed once new facilities were completed and the only major work that took place until it did close was the installation of security cameras in 1984. Later that year the remand prisoners were transferred to the new Adelaide Remand Centre. The remaining Adelaide Gaol prisoners were transferred in 1987 when Mobilong Prison opened. Adelaide Gaol was decommissioned in 1988 and the site taken over by the South Australian Department for Environment and Heritage and reopened as a museum and tourist attraction with overnight accommodation in cells for tourists. In 2007, the gaol was found to not comply with the relevant safety regulations for accommodation, ending the option. The Deputy Keeper's residence, built in 1963, was later considered not in keeping with the overall architectural style of the complex and demolished in October 2009. Other sites deemed not to comply in keeping were the library in Three Yard and the shower facilities area in Four Yard.

Орналасу

Түрме радиалды жоспармен салынған, яғни барлық камералар мен жаттығу алаңдарына бір орталық нүктеден кіруге болады. Бұл нүкте "The Circle" деп аталды, себебі түрмеге жабдықтарды немесе тұтқындарды жеткізетін арбалар шығу үшін толық шеңбер айналуға мәжбүр болды. Камералар түрмеге орналасу үшін әртүрлі мүмкіндіктер ұсынатын "аулаларға" бөлінді. 1-аула 1850 жылы әйелдерге арнап салынды және 1969 жылға дейін барлық әйел тұтқындары Аделаида әйелдер түрмесінің жаңа ғимаратына көшірілгенге дейін солай болды. Бұл блок содан кейін түрмедегілерге, сондай-ақ жұқпалы аурулары бар адамдарға пайдаланылды. Кейін бұл блок "Лейн" деп аталды, өйткені ол әкімшілік ғимараттарды камералар блогынан бөліп тұрған жолақпен шектесіп, оған қол жетімді болды. Алпысыншы жылдардың ортасында жоғарғы қабаттар төмен тәуекелді деп саналатын тұтқындарға арналған ашық жатақханаларға айналдырылды. Бұл тұтқындар жұмысшы аяқ киімдерінің орнына сүйек аяқ киімдерін киетін және әдетте тыйым салынған материалдар бар жеке заттарды, мысалы, фотосуреттердегі шыныны ұстай алатын. Бұл сонымен қатар Bakehouse және кір жуухана сияқты Лейндегі өнеркәсіптерге оңай қол жеткізуді қамтамасыз етті (кір жуухана тікелей төменде орналасқан). 2-аула үш қабатты камера блогынан тұрады, ол бастапқыда әйелдерге арналған, бұл камера блогы 1-аулаға дейін созылды. 3-аула бастапқыда 5-аулаға көшірілгенге дейін борышкерлер ауласы болды. Содан кейін әйелдер 1969 жылдың желтоқсанында көшіп келгенге дейін оны өздері пайдаланды. Бұл аулада 1965 жылы әйелдерге арнап салынған жатақхана бар. Сонымен қатар, ол кіріктіру орталығын қамтиды, онда тұтқындар тергеуден өткеннен кейін әкелінетін. Олар мұнда душ қабылдап, киім ауыстыра алатын. Бұл 1978 жылы салынған. Бұл аулада сонымен қатар кітапхана және әйелдердің бастапқы ас үйі болды. 4-аула екі қабатты камера блогынан тұрады, онда ер адамдар тұтқынға алынды. Аулаға қараған оң жақтағы камера блогының соңғы үш камерасы өлім жазасын күтіп отырғандарға арналған. Өлім жазасына кесілгендер түнімен осы бөлмеде жатты. Олар күндіз Лэйнвейде басқа жерде уақыт өткізетін. 6-аулаға бөлгіш қабырға алынып тасталғаннан кейін 5-ауланың аумағы қосылды. 4-ауланың бір блогы аулаларды бөлетін қабырғаның бөлігі болғандықтан, шығыс жағындағы төменгі қабатқа тек 6-ауладан ғана кіруге болады. Ауланың жеке бір қабатты камера блогы 1970 жылдары бұзылып, оның орнына жаңа ғимарат салынды – бұл осы аулаға қызмет ететін асхана болды. Бұл аула қамаудағыларға арналған. 1986 жылы қаладағы уақытша ұстау орталығы ашылғаннан кейін бұл бөлім алғаш босатылды. Түрме еңбегімен салынған жалғыз ғимарат – Жаңа ғимарат 1878 жылы салынды және 1879 жылы тұтқындардың санының өсуіне жағдай жасау үшін ашылды. Сол кезде "Жаңа ғимарат" деп аталған, бұл атау сақталды және әлі күнге дейін ғимараттың ресми атауы болып табылады. Жаңа ғимараттың А қанатында 1950 жылға дейін пайдаланылған тұрақты дарға асу құрылғысы орнатылды. Бірнеше аулаларда жуыну блогы болды; камераларда дәретхана ретінде қолданылатын қаптар болды, олар осы жерде босатылып, тазартылды.

The Gaol has a radial plan which means access is gained to all the cellblocks and exercise yards from one central point. This point was called "The Circle" as wagons delivering supplies or prisoners to the gaol would have to complete a full circle in order to leave. The cellblocks were divided into "yards" which offered varied facilities and housing for prisoners based on their category. Yard 1 was built in 1850 to house women, which it did until 1969 when all female prisoners were transferred to a new facility at Adelaide Women's Prison. This block then had various uses such as for remand prisoners or for those with infectious diseases. The block was later renamed The Lane, as it both bordered, and was accessed from, the lane that separated the administration buildings from the cell blocks. In the mid sixties the upstairs sections were gutted to provide ground floor open dormitory accommodation for prisoners deemed low risk. These prisoners wore suede shoes (work boots were the norm for prisoners) and could have personal items containing materials normally banned, such as glass in photograph frames. It also gave easier access to the industries which were in The Lane, like the Bakehouse and Laundry (which was directly below). Yard 2 consisted of a three storey cell block which also originally housed female prisoners, this cell block extended into Yard One. Yard 3 was originally the Debtors' Yard before they were moved to Yard 5. This was then taken over by the women until their move in December 1969. This yard contains the dormitory built specifically for the women in 1965. It also contains the Induction Centre which was where prisoners were taken after being processed. They could have their shower and change clothes here. This was constructed in 1978. There was also a library in this yard plus the original women's kitchen. Yard 4 consisted of two storey cell blocks which housed the male prisoners. The last three cells in the cell block on the right facing into the yard were the condemned cells. Those under sentence of death were placed in here for the night. There was another area in the Laneway where they would spend time during the day. Yard 6 included what was previously yard 5 after the separating wall was removed. As one of the yard 4 cellblocks was part of the wall separating the yards, the east side lower floor was only accessible from yard 6. The yard's own single storey cellblock was demolished and replaced with a new building in the 1970s – this was the dining area serving that particular yard. This yard was for prisoners on remand. This was the first section to be vacated once the Remand Centre in the city was opened in 1986. The New Building, the only building in the Gaol constructed by prison labour, was built in 1878 and opened in 1879 to accommodate increasing prisoner numbers. Called the "New Building" at the time, the name remained and is still the official name of the building. A permanent gallows was built in the A Wing of the New Building which was used until 1950. Several yards also contained ablution blocks; cells contained buckets for use as toilets and these were emptied and cleaned here.

Күнделікті өмір

Сағат 7-де таңғы ас камераға жеткізіліп, сол жерде ішілді. Сағат 8-де камера тазалығы мен тәртібіне тексеру жүргізілді. Дәретхана шенеуі барған соң, еріктілер аулаға алып, босатып, тазалап берді (бұл түрмедегі сирек жұмыстардың ең жоғары төленгені еді). Жаңа ғимаратта бұл жүйе сәл өзгеше болды: шенеуі барған соң есіктердің біріне қалдырылып, тұтқындар кешкі уақытта камераларына қайтқанға дейін жиналып алынды. Бос уақыт көңіл көтеру орындары шектеулі болғандықтан, көптеген тұтқындар аулада жүріп-қайырып, әңгімелесіп немесе карта ойнап уақыт өткізді. Тұтқындар сағат 11-де түскі ас үшін камераларына оралып, содан кейін қайта аулаға шықты. Кешкі ас сағат 4-те берілді, ал жарық сағат 10-да сөндіріліп, тұтқындар өз камераларына қайта оралды. Әр тамақ үзілісінің басында және соңында тұтқындар саналып, тізім алынды. Әр тұтқынға қара түсті жүн жакет және жұмыс аяқкиімдері берілді. Аптасына екі рет аулаға киім алмастыруға арналған арбалар әкелінді. Әр апта сайын тұтқындарға бір бөтелке түймелі темекі, қағаз және оттықтар берілді. Ерікті тұтқындар ақысыз күтім, тазалау және шаштараздық сияқты қызметтер көрсету арқылы күнделікті жағдайды жеңілдетуге көмектесті. Көңіл көтеру мүмкіндіктері донорлар берген кітаптардан тұратын кітапханамен және карта жинағымен шектелді. Қағаз бен қалам аптасына бір рет екі хат жазу үшін берілді, ал қалған уақытта жазу құралдарына тыйым салынды. 1841 жылдан 1988 жылға дейін шамамен 300 000 тұтқын түрмеден өтті. 1960 жылдары бір уақыттағы ең көп тұтқын саны 440 адамды құрады, сол кезде көптеген адамдар бір камерада үштен бірігіп ұйықтауға мәжбүр болды. 1983 жылы Ятала еңбек түрмесіндегі тәртіпсіздіктерден кейін түрмеде тығыздық мәселесі де туды. Ғимараттар өртеліп, кейбір тұтқындар уақытша Аделаида түрмесіне ауыстырылды. Әдетте, күдікпен ұсталғандар екі адамнан бір камерада ұйықтауға рұқсат етілді, бұл камералардың мөлшері бір адамдықпен бірдей болғанымен, екі қабатты төсекпен жабдықталған. 1960 жылға дейін түрмедегі тұтқындардың орташа жасы шамамен 22 жас болды, бірақ 1970 жылдары бұл көрсеткіш 19 жасқа дейін төмендеді. Сотталғаннан кейін үш айға немесе одан аз мерзімге сотталғандар жеке камераларға орналастырылса, ұзақ мерзімге сотталғандар Ятала еңбек түрмесіне, Каделл оқу орталығына және 1975 жылы жабылған Гладстон түрмесіне жіберілді. Пазгерлер сияқты белгілі бір пайдалы дағдылары бар және ұзақ жылға сотталған тұтқындар Аделаида түрмесінде жазасын өтеу үшін қалуы мүмкін.

At 7 am, breakfast was delivered to, and eaten in, the cell. At 8 am the cell was inspected to make sure that it was clean and tidy. Toilet buckets were then taken into the yards to be emptied and cleaned by volunteers (this was one of the highest paid of the few jobs available at the gaol). The set up for the New Building was slightly different in that buckets were left by one of the doors leading out and picked up prior to prisoners returning to their cells in the evening. As there were few recreational facilities available, most inmates would constantly walk up and down the yards or just sit and talk or play cards. Inmates returned to their cells at 11 am for lunch, after which they could return to the yards. Inmates returned to their cells at 4 pm when dinner was served and the lights were turned out at 10 pm. At the beginning and end of every meal break, prisoners were counted and a roll call taken. Each inmate was provided with a black Felt jacket and work boots. Twice a week trolleys containing a change of clothing were brought to the yards. Each week inmates were provided with of loose tobacco, papers and matches. Volunteering inmates provided services such as maintenance, cleaning and hairdressing without pay to relieve the routine. Recreational facilities were limited to a library of donated books and decks of cards. Paper and pens, which had to be returned after use, were provided once a week for prisoners to write two letters, while writing materials were banned at other times. From 1841 to 1988 around 300,000 inmates passed through the gaol. The highest number of prisoners held at one time was 440 in the 1960s, when many were forced to sleep three in a cell. The gaol also had overcrowding problems after the riots at Yatala Labour Prison in 1983. Buildings were burned and some inmates were transferred temporarily to Adelaide Gaol. Normally inmates on remand were allowed to sleep two to a cell which, although having the same dimensions as single cells, were provided with a bunk bed. Prior to the 1960s, the average age of inmates was approximately 22 years but during the 1970s this average dropped to 19 years of age. Once sentenced, those with terms of three months or less would be placed in single cells, while those with longer sentences were transferred to Yatala Labour Prison, the Cadell Training Centre and, until it closed in 1975, Gladstone Gaol. Inmates who possessed certain useful skills, such as cooks, and who were sentenced to many years imprisonment would often remain at Adelaide Gaol to serve their sentences.

Қылмыскерлер

1858 жылы Парламент актісі жеке жазаларды міндетті еткенге дейін, жеті асылу түрме қақпасының сыртында көпшілік алдында өтті, алғашқысы 1840 жылдың қараша айында, құрылыс әлі аяқталмаған кезде болды. Джозеф Стагг – мал ұрлығымен айналысатын топқа қатысқандығы үшін өлім жазасына кесілген алғашқы тұтқын. Уильям Риджвей 1874 жылы 19 жасында ең жас болды, Елизавета Вулкок 1873 жылы жалғыз әйел, ал соңғысы Глен Сэбр Валанс 1964 жылы болды. Аделаида түрмесінің алғашқы уақыттарында бес тұтқын өлім жазасына кесілді. Бірақ олар түрме аумағында өлім жазасына кесілген жоқ. Алғашқы үш асылу Монтефиоре төбесінің батысындағы саябақта өтті, ал соңғы екеуі Солтүстік террасаның жанындағы, қазірге дейін сақталған ескі полиция казармасында бірге асылды. Олар белгісіз жерлерге жерленді.

Археология

2007 жылы ерікті адам бұрын түрме қызметкерлерінің демалыс аймағы және шайхана ретінде пайдаланылған 2-ші ауладағы шіріген еден тақталарынан құлап түсті. Еден астында екі жылдық археологиялық зерттеулерге себеп болған, бұрын белгісіз ғимараттың қалдықтары табылды. Ұзақ уақыттан бері Оңтүстік Австралияның алғашқы қоныс аударушылары қала жоспары бекітілгенше Торренс өзенінің бойында кемпінг құрған деген күдік болған. Зерттеулер осы орынның сол алғашқы кемпінг орны болуы мүмкін екенін көрсетті. Археологиялық қазбалар бес бөлікті анықтады. Бірінші бөлік – 1836 жылға дейін: жергілікті тұрғындардың қоныстанғанға дейін аң аулау, балық аулау және кемпінг құруының іздері. Табылған заттардың ішінде тас құралдар мен қару-жарақ бар. Екінші бөлік – 1836-1840 жылдар: алғашқы қоныс аударушылардың шатырлары мен саз үйлерінің іздері. Табылған заттарға жануар сүйектері, керамика, шыны, металл, түймелер және баланың тісі кіреді. Қоныс аударушылардың қойы болмағандықтан, қой сүйегі штаттар арасында байланыс болғанын растады. Үшінші бөлік – 1840-1847 жылдар: аумақтың жұмыс алаңы ретінде пайдаланылғанына қатысты мәліметтер. Гаол, Бороу және Гудиар құрылысшылары жақын жерде кемпінг құрған 200 жұмысшыны жұмысқа алды. Табылған заттардың ішінде металл сынықтары, темір, сынған кірпіштер, цемент ерітіндісі, түймелер және жұмысшылар тамағынан қалған жануар сүйектері бар. Төртінші бөлік – 1847-1900 жылдар: ғимараттың бастапқы едені. Ғимарат қазіргі пішінімен бірдей болды, бірақ ағаш едені алты камераға бөлінген, оларды 1847 жылдан 1867 жылға дейін әйелдер түрмесінде пайдаланған, содан кейін ғимарат жұмыс бөлмелері мен Матрона бөлмесіне айналдырылды. Матрона бөлмесінде отын үшін кокс еден астында сақталған пеш болды. Матрона бөлмесінің сыртындағы қабырғаның екі жағында кокс іздері табылды, бірақ бұл ертеректегі құрылыс кезінде пайдаланылған ұстаханадан болуы мүмкін. Еден тақталарының арасында инелер, жіптер, баулар, мата қиқымдары, жіп және түймелер табылды. Бесінші бөлік – 1900-1988 жылдар: қазіргі ғимарат. Түрме жабылған кезде демалыс аймағы және шайхана ретінде пайдаланылған, еден астындағы кеңістік жуынатын бөлме, кір жуатын орын және ас үй ретінде пайдаланылған. Табылған заттардың ішінде аспап-саймандар, шай қаптары және қант пакеттері бар. Қазбалар жұртшылыққа ашық және табылған заттардың бір бөлігі ғимаратта көрмеге қойылған.

In 2007, a volunteer fell through rotting floorboards in a yard 2 building formerly used as the Prison officers recreation area and tea room. Underneath the floor were found the remains of a previously unknown building which resulted in a two year archaeological investigation. It had long been suspected that South Australia's first settlers had camped somewhere along the River Torrens while waiting for the city to be laid out. The investigations revealed that this site may have been that original camp site. The archaeological dig revealed five distinct levels. Level one Pre 1836: shows evidence of hunting, fishing and camping by the indigenous inhabitants before settlement. Objects found include stone tools and weapons. Level two 1836 to 1840: evidence of the tents and mud huts of the first settlers. Objects found include animal bones, ceramics, glass, metal, buttons and a child's tooth. As the settlers had no sheep, a sheep bone confirmed that there was contact between the states. Level three 1840 to 1847: evidence of the area being used as a work site. The builders of the Gaol, Borrow and Goodiar employed 200 workers who camped nearby. Objects found include scraps of metal, iron, broken bricks, mortar, buttons and animal bone from the workers meals. Level four 1847 to 1900: the original floor of the building. The building was the same shape as it is today but had a wooden floor divided into six cells which were in use by female prisoners from 1847 to 1867 when the building was converted to work rooms and a Matron's room. The Matron's room contained a fireplace with the coke to fuel it stored beneath the floor of the room opposite. A wall outside of the Matron's room had traces of coke on both sides but may have been from a forge used during the earlier construction. Found in the cracks of the floorboards were needles, pins, thimbles, oakum, string and buttons. Level five 1900 to 1988: the current building. Used as a recreation area and tea room by the time the gaol closed, the underfloor area showed use as a bathroom, laundry and kitchen with two concrete reinforcing slabs probably laid during the 1920s to support copper boilers. Objects found include cutlery, tea bags and sugar sachets. The excavations have been left open for public viewing and some of the retrieved items are on display in the building.

Мұражай

Аделаида түрмесі мұражайы 60 минуттық білім беру экскурсияларын ұсынады. Экскурсиялар өте әрекеттегі. Бастауыш және төменгі сынып оқушыларына арналған экскурсиялар Аделаида түрмесіндегі тұтқындардың өміріне баса назар аударады, орта сыныптар үшін экскурсиялар поэзия сайысы – Хайку өлеңдер құрастыру негізінде ұйымдастырылады, ал жоғары сынып оқушыларына арналған экскурсия нақты пікірталаспен аяқталады. Барлық оқушылар аулаларды және түрме жатақтарын зерттеуге, қолқышалар мен қашу арқандары сияқты заттарға қол тигізуге және Оңтүстік Австралияның қаралы тарихы туралы ойлауға мүмкіндік алады.

Туризм

Түрме аптаның 7 күні сағат 10:00-ден 16:00-ға дейін (соңғы кіру сағат 15:00-де) өздігінен аралап көруге ашық. Түнде әуесқойларға арналған экскурсиялар да өткізіледі.

Аделаида паркінің жерлері және Дама Рома Митчелл бақтары

Гаул Аделаида саябағының 27-ші бөлігі / Тюля Вардли аймағында орналасқан. Dame Roma Mitchell Gardens – түрме қабырғаларының ішіндегі қоғамдық бақ. 1988 жылға дейін бақтарды тұтқындар күткен. Қазір бұл бақшадан алынған жеміс-жидек, көкөніс және гүлдер үйсіздерге дайындалатын тамақтарға және мұқтаж жандарға арналған азық-түлік жинақтарына қолданылады. Бақтарға қазір еріктілер қараса, қаржыландыру қайырымдылық қорлары мен корпоративтік үлестер есебінен жүзеге асырылады.