Кіріспе
Австралиялық Виктория кресінің иегері Уильям Эллис Ньютон, ВК (8 маусым 1919 – 29 наурыз 1943) – британдық және Достастық қарулы күштерінің мүшесіне жаудың қарсы тұрғандағы ерлігі үшін берілетін ең жоғары награда – Виктория кресінің австралиялық иегері. Ол 1943 жылдың наурыз айында Папуа-Жаңа Гвинеяда бомбалаушы ұшқыш ретінде атқарған іс-қимылдары үшін марапатталды. Қатты зениттік оққа қарамастан, ол Саламауа мойынына бірнеше шабуылдар жасады, соңғысы оны ұшағын теңізге құлатуға мәжбүр етті. Ньютонның жоғалып кеткені туралы 1943 жылдың қазан айында ресми түрде хабарланды. Кейіннен ол жапондықтарға тұтқынға алынып, 29 наурызда бас кесіліп өлтірілгені белгілі болды. Мельбурнда өскен Ньютон спортта өте жақсы болды және жастар деңгейінде крикет ойнады. 1938 жылы Азаматтық әскери күштерге қосылып, 1940 жылдың ақпанында Австралия Корольдік әуе күштеріне (RAAF) енді. "Эрол Флинн немесе Кит Миллер сияқты" демекші, Ньютон Австралияда ұшқыш-нұсқаушы болып қызмет еткеннен кейін No. 22 эскадрильяға тағайындалды, ол 1942 жылдың соңында Жаңа Гвинеяда Бостон жеңіл бомбалаушыларын пайдалануды бастады. Бісмарк теңізіндегі шайқасқа қатысқаннан кейін, ол 52-ші міссиясында атып түсіріліп, тұтқынға алынды. Ньютон Екінші дүниежүзілік соғыстың Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты театрындағы әрекеттері үшін Виктория кресімен марапатталған жалғыз австралиялық әуеші болды және RAAF эскадрильясымен ұшқанда осы награданы алған жалғыз австралиялық азамат еді.
William Ellis Newton, VC (8 June 1919 – 29 March 1943) was an Australian recipient of the Victoria Cross, the highest decoration for gallantry in the face of the enemy that can be awarded to a member of the British and Commonwealth armed forces. He was honoured for his actions as a bomber pilot in Papua New Guinea during March 1943 when, despite intense anti aircraft fire, he pressed home a series of attacks on the Salamaua Isthmus, the last of which saw him forced to ditch his aircraft in the sea. Newton was still officially posted as missing when the award was made in October 1943. It later emerged that he had been taken captive by the Japanese, and executed by beheading on 29 March. Raised in Melbourne, Newton excelled at sport, playing cricket at youth state level. He joined the Citizen Military Forces in 1938, and enlisted in the Royal Australian Air Force (RAAF) in February 1940. Described as having the dash of "an Errol Flynn or a Keith Miller", Newton served as a flying instructor in Australia before being posted to No. 22 Squadron, which began operating Boston light bombers in New Guinea late in 1942. Having just taken part in the Battle of the Bismarck Sea, he was on his fifty second mission when he was shot down and captured. Newton was the only Australian airman to receive a Victoria Cross for action in the South West Pacific theatre of World War II, and the sole Australian to be so decorated while flying with an RAAF squadron.
Отбасы, білім және спорт
1919 жылы 8 маусымда Мельбурн қаласының Сент-Килда елді мекенінде туған Билл Ньютон, тіс дәрігері Чарльз Эллис Ньютон мен оның екінші әйелі Миннидің кіші баласы болды. Чарльздың алғашқы некесінен үш жасы үлкен ағасы мен әпкесі болды: Джон мен Линдси есімді екі бауыры және Филис есімді әпкесі. Билл 1929 жылы Мельбурн грамматикалық мектебіне қабылданды, бірақ екі жылдан кейін жақын жердегі Сент-Килда-Парк орталық мектебіне ауысты, себебі Ұлы депрессияның салдарынан отбасының кірісі азайды. Әкесі 51 жасында күйіс қысымынан кенеттен қайтыс болғаннан кейін, ол оқуын жалғастырмай, жібек қоймасында жұмыс істеуге кірісті. Оқу кезінде болашақ қоғам қайраткері деп есептелген Ньютон, сонымен қатар, крикет, австралиялық футбол, гольф және су полосы сияқты спорт түрлерінде де талантты спортшы болды. Крикетте жылдам добылаушы болған ол Кит Миллермен дос болды және 1937–38 жылдары Виктория крикет қауымдастығының (ВКА) жасөсперімдер арасындағы боулинг турнирінің жүлдесін жеңіп алды; Миллер соққы беру бойынша ұқсас жүлде алды. 1938 жылдың қаңтар айында Ньютон тесттік ойыншы Билл Понсфордты – бірінші сыныптағы ойында екі рет 400 ұпай жинаған жалғыз австралиялық – төрт ұпайға тікелей құлатты. Келесі жылы ол Викторияның екінші құрамасына ілікті.
Ерте мансап
Ньютон мектептегі кадет корпусында сержант болған және 1938 жылғы 28 қарашада Азаматтық әскери күштерге қосылды. Ол Корольдік Мельбурн полкінің 6-шы батальонының пулемет бөлімінде қатардағы солдат болып қызмет етті. 1939 жылғы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол әлі де жібек қоймасында жұмыс істеді, бірақ 1940 жылғы 5 ақпанда Австралия Корольдік әуе күштеріне (RAAF) қосылу үшін отставкаға кетті. Ол 1937 жылы он сегіз жасқа толғанда әскерге түсуге әрекеттенген, бірақ анасы рұқсат бермеді; Австралия соғыста болғандықтан, ол келісім берді. Оның ағалары – әкесі сияқты стоматолог мамандығы бойынша – де қарулы күштерге қосылды: Джон Корольдік Австралия теңіз күштерінде хирург-лейтенант, ал Линдси Армияның медициналық корпусында капитан болды. Ньютон алғашқы жаттығуларын No. 1 Парафилдтегі (Оңтүстік Австралия) Бастауыш ұшу оқу мектебінде, De Havilland Tiger Moth ұшақтарында, ал No. 21 (Мельбурн қаласы) эскадрильясында RAAF Лавертон станциясында (Виктория), CAC Wirraway ұшақтарында орындады. 1940 жылғы 28 маусымда оған ұшқыш қанатын тағып, офицер-ұшқыш болып тағайындады. Кейіннен, қыркүйекте Avro Ansons ұшақтарында No. 1 RAAF Point Cook әуежайындағы Ұшу-жаттығу мектебінде ұшу нұсқаушысы болып таңдалды. Ол Нью-Саут-Уэльс штатының Камден қаласындағы Орталық ұшу мектебінде қажетті курсты аяқтады және 28 желтоқсанда ұшу офицері шеніне көтерілді. Содан кейін, Фредерик Шергердің басшылығымен Вагга-Вагга маңындағы No. 2 Ұсушыларды даярлау мектебінде оқытуды бастады. 1941 жылғы қазан айында Ньютон No. 5 Уранкинтидегі Ұсушыларды даярлау мектебіне ауыстырылды. Оқу оны көңілсіздікке түсірді, себебі ол жауынгерлік тапсырманы аңсады. 1942 жылғы ақпанда оның бағыты өзгерді, ол Лавертондағы Бас барлау мектебіндегі Ансон ұшақтарында навигациялық курсына іріктелді. Одан кейін наурыз және сәуір айларында оны Саледегі (Виктория) No. 1 Оперативтік жаттығу бөліміне Lockheed Hudson екі қозғалтқышты жеңіл бомбалаушысына ауыстыру үшін жіберді. 1942 жылғы 1 сәуірде ұшу лейтенанты болып тағайындалған Ньютон келесі айда No. 22 (Сидней қаласы) эскадрильясына, RAAF Ричмонд станциясына (Жаңа Оңтүстік Уэльс) орналастырылды. Қараша айында ол Папуа – Жаңа Гвинеядағы Порт-Морсбиге, No. 9 Оперативтік топ RAAF бақылауымен жөнелтілді.
Жаңа Гвинеядағы науқан
Ньютон өзінің 52 операциялық ұшуының біріншісін 1943 жылдың 1 қаңтарында командирі, эскадрилья басшысы Кит Хэмпширдің басшылығымен орындады. Ақпан айында Ньютон муссонды жағдай мен қауіпті таулы аймақтар арқылы төмен қанатымен ұшты, Моробе провинциясында одақтас әскерлеріне қарсы тұрған жапон күштеріне шабуыл жасады. Наурыз айының басында ол Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы маңызды шайқастардың бірі – Бисмарк теңізі шайқасына қатысты. Жапон флотына шабуыл жасайтын одақтас ұшақтарды тоқтату үшін, жапондық истребительдерінің ұшып кетуіне жол бермеу мақсатында Лэй әуежайын бомбалады және оққа тосты. Ньютон мақсатына тікелей ұмтылып, қашқыш маневрлер жасамай, оларды әрқашан өртке тоғытып, көзге түсті; осының нәтижесінде ол "Отқосушы" деген лақап атын алды.
Саламауаға шабуылдар
1943 жылғы 16 наурызда Ньютон Саламауа түлкіаралына шабуыл жасады. Осы шабуыл кезінде оның «Бостон» ұшағы жапондық зениттік артиллериясынан бірнеше рет зардап шегіп, фюзеляжы, қанаттары, жанармай бактерілері мен шассисі зақымданды. Осыған қарамастан, ол шабуылын жалғастырып, ғимараттарға, оқ-дәрі және жанармай қоймаларына төмен биіктікте бомба тастады, содан кейін нысананы тағы бір рет машиналық мылтықпен атқылап өтті. Екі күннен кейін ол екі адамнан тұратын экипажымен бес «Бостон» ұшағымен бірге Саламауаға тағы бір шабуыл жасады. Белгіленген нысанасын бомбалағанда, Ньютонның ұшағы жерден атылған зениттік артиллериядан зардап шегіп, өртеніп кеткені көрінді. Ұшағын мүмкіндігінше ұзақ уақыт ауада ұстап, экипажын жау шебінен алысқа шығаруға тырысқан ол, жағалаудан шамалы қашықтықта теңізге құлады. Екі авиатор Саламауаға жеткізіліп, 20 наурызға дейін сұраққа тартылды, кейін Лаэге көшірілді. Лаэдегі Рюитаро Фудзита, аймақтағы жапондық әскерлердің бас қолбасшысының бұйрығымен Лион баянетпен өлтірілді. Ньютон Саламауаға қайтарылды, онда 1943 жылғы 29 наурызда оны тұтқынға алған теңіз офицері, кіші лейтенант Уичи Комай самурай қылышымен бас кесті. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағының Бас штабы 5 қазанда оның өлім жазасы туралы мәліметтерді жариялағанмен, бастапқыда Ньютонның атын атаудан бас тартты. Әуе вице-маршалы Билл Босток, RAAF бас қолбасшысы, Ньютонның атын атау «22-ші эскадрильяның мүшелері үшін жаңалықтың сипатын жеке емес, жеке тұлғалыққа» өзгертіп, «әскери рухқа зиян келтіруі мүмкін» деп мәлімдеді.
Мұра
Бастапқыда Саламауадағы белгісіз бомбалық кратерге жерленген Ньютонның денесі, 1943 жылдың қыркүйегінде одақтас әскерлер Саламауаны басып алғаннан кейін Лае соғыс зиратына қайта жерленді. Оның қабір тасында "Құдай, Патшам, Елім үшін" деген жазу бар. 1944 жылдың басында, жаңадан салынған №4 Нәжаб әуежайы оның құрметіне Ньютон атымен аталып қайта аталды. Көп жылдар бойы Ньютонның қазасы туралы әңгіме Жаңа Гвинеяда тұтқындалған австралиялық коммандос, сержант Лен Сиффлиттің тағдырымен байланысты болды. 1944 жылдың сәуір айында американдық әскерлер Сиффлиттің гунтомен атылуға дайын тұрған суретін тапты, және бұл сурет Ньютонның Саламауадағы өлімін бейнелейді деп ойлады. Алайда, ағашшының атылуының ешқандай суреті табылмады. Ньютонның анасы Минниге 30 қарашада 1945 жылы Глостер герцогы, генерал-губернатор, ұлының Виктория кресін табыс етті. Ол оны Австралияның Канберрадағы Соғыс мемориалына сыйға берді, онда ол басқа медальдарымен бірге қойылған. Ньютон Канберрадағы Еске алу аллеясында да еске алынады. Әуе күштерінің бас маршалы Ангус Хьюстон 2003 жылдың 16 наурызында, Ньютонның Саламауаға шабуыл жасауының алпысыншы жылдығында, Австралия Соғыс мемориалында №22 эскадрильясына арналған тақта ашты.