Галицко-Волындық жылнамасы: 1201-1292 жылдар тарихы
Galician–Volhynian Chronicle
Галицко-Волынский летопись: древнерусский источник по истории Галицко-Волынского княжества (1201-1292). Изучение по Кодексу Хлебникова и Ипатьевскому списку.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1201–1292 жылдарға арналған ежелгі русь тарихнамалық еңбегі.
1201–1292 Old Ruthenian historiographical work
Галиц-Волындық жылнама (ГВЖ) (Галицько Волинський літопис, польша тарихнамасында "Халиц Волынский жылнамасы" деп аталады), сондай-ақ Галиц-Волынь жылнамасы және Романовичтердің әулеттік жылнамасы ретінде де белгілі, ежелгі русь әдебиеті мен тарихнамасының 1201–1292 жылдардағы Галиц-Волын княздығы (қазіргі Украина) тарихындағы маңызды еңбегі болып табылады.
The Galician–Volhynian Chronicle (GVC) (Галицько Волинський літопис, called "Halicz Wolyn Chronicle" in Polish historiography), also known as Chronicle of Halych–Volhynia and The Dynastic Chronicle of the Romanovichi, is a prominent work of Old Ruthenian literature and historiography covering 1201–1292 in the history of the Principality of Galicia–Volhynia (in modern Ukraine).
Мәтіндік куәгерлер
13 ғасырдың соңында аяқталған түпнұсқа жылнама сақталмаған. Ең көне мәлім қолжаз – 15 ғасырдың басында Костромадағы Гипатий монастырында орыс тарихшысы және публицист Николай Карамзин тапқан Гипатий кодексі. Ол сондай-ақ, 16 ғасырға жататын Хлебников кодексін (басты деп есептеледі) – Галиция-Волынь жылнамасының екінші қолжазбасын да тапты. Жылнаманың бірінші бөлігі (Даниел Галициялық жылнамасы) Холм қаласында Дионисий Павлович есімді бояр жазған болуы мүмкін. Бірнеше ғалымдар бүкіл Галиция-Волынь жылнамасының он бір жеке автордың еңбегінен құралғанын, сосын олар бір мәтінге біріктірілгенін айтады.
The original chronicle completed in the late 13th century did not survive. The oldest known copy is part of the early 15th century Hypatian Codex, discovered in the Hypatian Monastery of Kostroma by the Russian historian and essayist Nikolay Karamzin. He also found the second codex of the Galician–Volhynian Chronicle, the 16th century Khlebnikov Codex (which is considered the principal one). The first part of the chronicle (Daniel of Galicia chronicle) was written in Kholm, possibly by a boyar named Dionisiy Pavlovich. Several scholars think that the entire GVC could have been written by eleven unique authors, after which it was compiled together into a single text.
Зерттеулер мен аудармалар
ГВК-нің 1843, 1908 және 1962 жылғы басылымдары, «Ресей жылнамаларының толық жинағында» (РСЖК) және 1871 жылғы Археографиялық комиссия басылымында жарық көргендері, негізінен Гипатий мәтініне сүйенген және Хлебниковтің мәтінін тек нұсқалық айырмашылықтарды көрсету үшін пайдаланған. А. Клевановтың 1871 жылғы орысша парафразы – ГВК-ні қайта құру үшін Хлебников мәтінін негіз ретінде алған алғашқы жұмыс болды, бірақ ол өте кемшіліктері бар еді. Макарушка (1896) мен Никольский (1899) Гипатий кодексін тұңғыш рет лингвистикалық тұрғыдан зерттеді. 1890 жылдарға дейін Галиция-Волынь жылнамасына Бастапқы және Киев жылнамаларымен салыстырғанда аз назар аударылды, оған дейін украин тарихшысы Михаил Грушевский оған тарихи және әдеби қызығушылықты арттырды. Грушевский ГВК-дегі оқиғалардың алғашқы сенімді хронологиясын жасады. Ол Гипатий ГВК мәтініндегі қате хронологияның кейінірек көшірушілер қосымша енгізгенін көрсетті. Түпнұсқа авторы грек хроникаларының үлгісімен, жылнамалық емес, оқиғаларға негізделген мәтін жазуды көздегені анық болғанмен, ол жазған оқиғаларды мерзімдеуге үлкермеді, сондықтан кейінірек көшірушілер дұрыс емес болса да, күндерді қосты. Сонымен қатар, Грушевский оның кейбір бөлімдерін тарихи және әдеби түсіндірмелермен бірге аударды. Панов 1936 жылы Галиция-Волынь жылнамасының қазіргі орыс тіліндегі аудармасын жариялады, Дэниел Кларк Во (1974) оның «кейбір қателіктерге» толы екенін айтты. Во 1936 жылы жарық көрген Теофил Кострубтың украин тіліндегі аудармасы Перфекидің 1973 жылғы ағылшын тіліндегі аудармасынан «түпнұсқаға жақын» екенін атап өтті. Галиция-Волынь жылнамасының алғашқы ағылшын тіліндегі аудармасын 1973 жылы Ла-Салл профессоры Джордж А. Перфеки индекс және түсіндірмелермен бірге жариялады. Бұл профессор Омельян Прицак басшылығымен (сол жылы Гарвард украин зерттеу институтын құрған) Гипатий кодексінің толық сындық басылымдарын қазіргі ағылшын тілінде шығарудың ірі жобасының бір бөлігі болды. Перфеки «хрониканы сөзбе-сөз емес, еркін (бірақ адал) интерпретациялауға» тырысты. Прицак оқырманға «бұл жұмысты жан-жақты зерттеуге жасалған алғашқы қадамдар» екенін ескертті және «жоба толық аяқталғаннан кейін» қайта қарастырылған басылым дайындалатынын, оның аяқталуына кем дегенде он жыл қажет болатынын мәлімдеді. Во бұл басылымды қарап шығып, аудармадағы кейбір кемшіліктерді көрсетті, «оны қайта қарастыру қажет» екенін және «оның жариялануы асығыс болды» деген пікір білдірді. 2006 жылы болгар тарихи лингвисті Даниэла С. Христова (1962–2010) 848-бағанның ортасында, 1260 (6768) жылғы жазбаның соңы мен 1261 (6769) жылғы жазбаның басы арасында нақты тілдік және стильдік шекара бар екенін анықтады. Ол Галиция бөлігі осы жерде аяқталып, Волынь бөлігі басталатынын тұжырымдады. Ол және Петро Толочко (2003) Котляр Микола Федоровичтің (1993) Галиция бөлігі бөлек авторлардың алты әңгімесінен тұрады, ал Волынь бөлігі бес әңгімені біріктіргенін, сондықтан ГВК-нің барлығын он бір адам жазған болуы мүмкін деген гипотезасын қолдады.
While the 1843, 1908 and 1962 editions of the GVC published in the Complete Collection of Russian Chronicles (PSRL) and the 1871 Archaeographical Commission edition were still primarily based on the Hypatian text and only included Khlebnikov for variant readings, A. Klevanov's 1871 Russian paraphrase was the first work – albeit a very flawed one – to take the Khlebnikov text as the foundation for reconstructing the GVC. The first linguistic studies of the entire Hypatian Codex were published by Makarushka (1896) and Nikolskij (1899). Compared to the Primary Chronicle and Kievan Chronicle, relatively little attention was given to the Galician–Volhynian Chronicle until the 1890s, when Ukrainian historian Mykhailo Hrushevsky stimulated historical and literary interest in it. Hrushevsky established the first reliable chronology of events in the GVC. He demonstrated that the faulty chronology found in the Hypatian GVC text was inserted by a later copyist. Although it was clear that the original author had intended to write his text in imitation of the events based – rather than years based (annalistic) – Greek chronographs, he never got around to dating the events he had been writing about, and so a later copyist inserted dates, albeit incorrectly. In addition, Hrushevsky translated certain passages from it with historical and literary commentary. Panov published a modern Russian translation of the Galician–Volhynian Chronicle in 1936, which according to Daniel Clarke Waugh (1974) contained "occasional blunders". Waugh suggested that Teofil Kostrub's modern Ukrainian translation, also released in 1936, was "more faithful to the original" than the English one produced by Perfecky in 1973. The first English translation of the Galician–Volhynian Chronicle was published with an index and annotations by La Salle professor George A. Perfecky in 1973. It was part of a large scale project to produce critical editions of the entire Hypatian Codex in modern English under the guidance of professor Omeljan Pritsak (who founded the Harvard Ukrainian Research Institute that same year). Perfecky sought to establish a "free (but faithful) rather than a literal interpretation of the chronicle." Pritsak cautioned the reader "that these are pioneer steps toward a comprehensive study of this work", and that a revised edition would be prepared "upon the completion of the whole project, which is estimated to take at least ten years". Waugh reviewed this edition, pointing out some flaws in translation, saying it "will need revision", and suggesting "that its publication was a bit premature." In 2006, Bulgarian historical linguist Daniela S. Hristova (1962–2010) demonstrated that there was a clear linguistic and stylistic boundary in the middle of column 848, between the end of the entry for the year 1260 (6768) and the year 1261 (6769). She concluded that this was where the Galician part ended, and the Volhynian part began. She and Petro Tolochko (2003) also supported the hypothesis of Котляр Микола Федорович (1993) that the Galician part consisted of six different narratives by separate authors, and that the Volhynian part compiled five different narratives into one, so that the whole GVC was probably written by eleven different people.