Роберто Морено: Формула-1 және жарыс жолының шебері

Кіріспе

Бразилиялық жарыс жүргізушісі (1959 жылы туған)
футбол төрешісі

Роберто Пупо Морено (11 ақпан 1959 жылы туған), көбінесе Роберто Морено және Пупо Морено деп танылады, бразилиялық бұрынғы жарыс жүргізушісі. Ол 75 Формула 1 Гран-приде қатысып, 1 мәрте тұғырға көтеріліп, барлығы 15 чемпионат ұпайы жинады. 1986 жылы CART-те жарысқан ол, 1989 жылы Формула 1-ге толыққанды қосылмас бұрын 1988 жылы Формула 3000 чемпионы атанды. 1996 жылы CART-ке қайтып келген ол 2000 және 2001 жылдары өркендеп, 2008 жылға дейін сериядағы мансабын ұзарта алды. Ол сонымен қатар Бразилияда төзімділік жарыстары мен GT жарыстарында қатысты, бірақ қазір жүргізушілерді дайындаушы және кеңесші ретінде жұмыс істейді. Бұл оның көп уақытын алғанымен, ол әлі ресми түрде зейнеткерлікке шыққан жоқ, себебі ол тарихи шараларда көрінеді. Спорттан тыс уақытында ол жеңіл ұшақтар құрастыруды ұнатады. Морено мансабының соңында жарақат алған жүргізушілерді бірнеше рет алмастырғандықтан "Супер дублер" деп танылды.

Ерте мансап

1976 жылы Бразилияның 125 см³ карт чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін Морено Еуропаға баруды мақсат етті. Ол 1979 жылы Англияға Формула Фордтағы алғашқы маусымында жарысу үшін келді. Ол сол жылы «Рояль» командасының жүргізушісі болған Марк Смитпен бірге жарысты. Марк өзінің және Робертоның машиналарын тасымалдау үшін екі машинасы бар тіркемелі көлігі болды. Роберто өзінің «Рояль» машинасының жүргізушісі де, механігі де болды. Ralt иесі және конструкторы Рон Тауранак Мореноға жұмыс істеу үшін ескі сарайды үйі ретінде ұсынды. Ол бірнеше жақсы нәтижелер көрсетті, бұл Ральф Фирманды 1980 жылғы маусымда оны Van Diemen командасының жүргізушісі ретінде шақыруға көндірді. Фирман үшін жарысқанда ол Townsend Thoresen Британдық Формула Форд титулын жеңіп, сегіз жарыста жеңіске жетті. Осы уақытта Еуропада ол сол машинамен тағы үш жарыста жеңіске жетіп, EFDA Townsend Thoresen Euroseries Formula Ford 1600 чемпионатында екінші орын алды. Сонымен қатар, ол RAC Британдық сериясында 4-орынды және P&O Ferries сериясында 6-орынды иеленді. Маусымды Formula Ford Festival-де жеңіспен аяқтады. Морено 2021 жылы фестивальдің 50 жылдығында сол машинамен Formula Ford Festival-де қайта жарысты. Мореноның жетістіктері Формула-1 командасының сәтті иесі және негізін қалаушы Колин Чэпманның назарын аударды. Роберто 1981 жылы ғана Еуропаға оралды, себебі Чэпман оған F1 сынақтарына келісімшарт берді, бұл оған жарысты жалғастыруға жеткілікті қаражатты қамтамасыз етті. Осы қаражатпен ол Формула-3 жарысына қатысты, бірақ қаржылық қиындықтар туды. Осыған қарамастан, Barron Racing командасымен бірлесіп екі жарыста жеңіске жетті, бірақ келесі маусымда Атлант мұхитының ар жағында жақсы нәтижелер көрсетті, CASC Солтүстік Америка Формула Атлантика чемпионатында жарысып, 1982 жылы Лонг-Бичте өткен АҚШ Гран-присінде Аль Унсерді басып өтті. 1982 жылы ол Гран-при де Трой-Ривьерде жеңіске жетіп, тағы да үлкен әсер қалдырды. Осы жеңіске дейін Морено британдық Формула 3 чемпионатында жарты маусымға ақша тауып, Ivens Lumar Racing командасымен үш жарыста жеңіске жетті, содан кейін 1982 жылы Зандворттағы Голландия Гран-присінде Lotus үшін жүргізу мүмкіндігіне ие болды, бірақ біліктілікке өте алмады.

After winning the 1976 Brazilian 125cc Karting championship, Moreno set his sights on getting to Europe. He arrived in England in 1979, to race in his first season in Formula Ford. He did some races with Marc Smith racing who was the works Royale driver for that year. Marc had a two car transporter to take his and Roberto's car. Roberto was the driver and the mechanic for his Royale car. Ralt owner/designer Ron Tauranac lent Moreno an old shed to work out of as his home base. He had a couple of good results, and these convinced Ralph Firman Sr, to sign him as a works Van Diemen driver for the 1980 season. Whilst driving for Firman, he would win the Townsend Thoresen British Formula Ford title, winning eight races in the process. Meanwhile, in Europe, he drove the same car to three more victories, earning himself second place in the EFDA Townsend Thoresen Euroseries Formula Ford 1600 Championship. His also finished 4th in the RAC British series and 6th the P&O Ferries series. He then rounded out the season by winning the Formula Ford Festival. Moreno would return to race at the Formula Ford Festival in the same car at the 50th anniversary of the Festival in 2021. Moreno's success alerted the attention of no lesser person than Colin Chapman, the successful owner and founder of Formula One's Team Lotus. Roberto only returned to Europe in 1981, because Chapman had given him a F1 testing contract with enough money to continue racing. With these funds, he raced Formula Three, but money was tight. Despite that, paired with Barron Racing, he managed to win two races, however he was more successful across the Atlantic the following season, racing in the CASC North American Formula Atlantic Championship, defeating Al Unser Jr. in a supporting race at the 1982 United States Grand Prix West in Long Beach. Later in 1982, he made another big impression by winning the Grand Prix de Trois Rivières. Prior to that victory, Moreno had found some money to do half a season in the British Formula 3 Championship with Ivens Lumar Racing, winning three races in the process, before he was given the opportunity to drive at the 1982 Dutch Grand Prix at Zandvoort for Lotus, though he ultimately failed to qualify.

Австралия Гран-приі (1981-1984)

Осы кезеңде Морено (оның досы Нельсон Пике сияқты, австралиялық Грег "Пи Уи" Сиддл басқарған) 1981, 1983 және 1984 жылдары Австралия Гран-присінің үш мәрте жеңімпазы атанды, ал 1985 жылдан бастап бұл жарыс Формула-1 әлем чемпионатының бөлігіне кірді. Осы жеңістер, Гран-при Формула Мондиал ретінде Мельбурн қаласындағы 1,6 км (1.0 миль) Кальдер Парк жарыс трассасында өткен кезде тіркелді. Морено AGP-де жиі қазіргі және бұрынғы әлем чемпиондарын жеңіп шықты, олардың ішінде Пике, Алан Джонс, Ники Лауда және Кеке Росберг, сондай-ақ Жак Лаффит, Андреа де Чезарис және Франсуа Эсно сияқты басқа да Формула-1 жүргізушілері болды. Ол қатысқан, бірақ жеңіске жетпеген жалғыз Австралия Гран-присінде (1982 жылы) болашақ төрт дүркін әлем чемпионы Ален Просттан және Ligier F1 жүргізушісі Лаффиттен кейін үшінші орынды алды. Формула-1 Австралия Гран-присіне дейінгі барлық жарыстарында Морено 1.6 литрлік Ford 4 цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған Формула Тынық мұхиты немесе Формула Мондиал Ralt RT4 машинасына отырды.

F1 орнын басатын (1982 және 1987)

Морено Формула Атлантика, Формула Мондиал және Формула Үш жарыстарында жеңіске жеткен кезде, 1982 жылы Голландия Гран-присінде Лотуста Найджел Манселдің орнына тұруға Колин Чапманнан шақыру алды. Бұған дейін Теодор Ресингтің Ян Ламмерс Детройт Гран-присінде бармағын сындырып алды, ал команда иесі Тедди Ип Мореноның орынды иеленуін қалады, бірақ Чапман оны босатудан бас тартты. Монреальдегі жарыста Манселл білегін жарақаттап, Мореноға орын ашты. Бұл көп ұзамай қиындыққа айналды, себебі Lotus 91 басқаруға қиын машина болды, Морено осы машинаны аз ғана сынап көрді, өйткені тұрақты жүргізушілер Манселл мен Элио де Ангелис көптеген сынақтарды жүргізді, ал Морено ескі Lotus 87B және Lotus 88 үлгілерімен шектелді. Морено Lotus 91-ге бейімделе алмады, оның ең жақсы біліктілік көрсеткіші стартқа ілісу үшін екі секундтан асып кетті. 1982 жылдың соңында Лотус оны тест-жүргізуші қызметінен босатты, және оның беделінің қалпына келуіне біраз уақыт кетті. Оған тағы бір мүмкіндік туды, бірақ голландтық жарыс оны бірнеше жылға тоқтатты. 1987 жылғы F1 маусымының соңында ол Жапон Гран-присінде AGS командасы үшін Паскаль Фабрдің орнына шақырылды. Lotus фиаскосынан бес жыл өткен соң, Морено дебют жасауға дайын болды, бірақ ол ең баяу болды және тағы да біліктілікке ілікпеді. Алайда, Williams жүргізушісі Найджел Манселл жаттығу кезінде жарақат алды, команда оның қатысуын кері алып, Мореноға тұңғыш Гран-присіне қатысуға мүмкіндік берді. Келесі жарыста, Австралия Гран-присінде, ол Аделаида көшесінің қабырғалары арасында JH22 машинасымен жүріп, 7-орынды иеленді, ал басқалары қабырғаларға соқтығысып машиналарын бүлдірді. Жарыстан кейінгі тексеруде Айртон Сеннаның Lotus Honda машинасы тежегіш арналарының үлкендігі үшін 2-орыннан шеттетілді, ал Морено 6-орынға көтерілді, бұл оның және команданың Формула 1-де алғашқы ұпайы болды. 1990 жыл бастапқыда одан да үмітсіз көрінді, Морено құлдырап бара жатқан EuroBrun командасына қосылды және маусымның алғашқы 14 жарысының тек 2-іне ғана қатысты. Алайда, команда маусымның соңғы екі кезеңінде жарыспайтынын білгеннен кейін, оған Бенеттон екінші машинаны жүргізуге ұсыныс жасады, себебі Алессандро Нанни Испания Гран-присінен кейін тікұшақ апатында дерлік қолынан айрылып қалды. 8-орынға ие болғаннан кейін, ол командаласы Пикеттің артынан еріп, 1990 жылғы Жапон Гран-присінде Сузукада Бенеттонмен дебютінде керемет 2-орынды иеленді, бірақ бұл нәтижеге басқа үздік командалардың көпшілігінің шығып қалуы көмектесті, Ален Прост пен Айртон Сенна бірінші бұрышта соқтығысып, ал олардың командаластары Найджел Манселл (Ferrari) және Герхард Бергер (McLaren) екеуі де жарыстан шықты. Аделаидадағы Австралия Гран-присінде 8-орынды иеленгеннен кейін 7-орынды иеленді (Пике тағы да жеңіске жетті), Морено 1991 жылғы маусымда Бенеттонмен толық келісімшарт жасасты. Бірақ команда иесі Андреа Сассетти Бельгия Гран-присінде тұтқындалғаннан кейін құлдырап кетті. Паноз DP01 машинасымен мыңдаған шақырым сынақтан өткеннен кейін, Морено 2007 жылғы Хьюстон Гран-присінде жарысқа қатысуға мүмкіндік алды, жарақат алған Алекс Фиггеге Pacific Coast Motorsports командасында ауыстырылды. Роберто 2007 жылғы Индианаполис 500-де Chastain Motorsports үшін жарақат алған Stéphan Grégoire-дің орнына жарысқа шықты. Ол жарыстың басында машинамен соқтығысып, соңғы орынды иеленді.

Moreno was winning races in Formula Atlantic, Formula Mondial and Formula Three, when he received a call up from Colin Chapman to stand in for Nigel Mansell at Lotus at the 1982 Dutch Grand Prix after Mansell broke his wrist in the previous Grand Prix in Canada. Prior to this, Theodore Racing's Jan Lammers broke a thumb during the Detroit Grand Prix and team owner Teddy Yip wanted Moreno to take over the seat, however Chapman refused to release him. Then during the race in Montréal, Mansell injured his wrist, allowing for Moreno to stand in. This soon turned into a nightmare, as the Lotus 91 was a beast to handle, Moreno had barely driven the car, as regular drivers, Mansell and Elio de Angelis did most of the testing, with Moreno being restricted to the older Lotus 87B and Lotus 88 models. Moreno failed to come to grips with the Lotus 91, with his best qualifying lap over two seconds away from making the grid. At the end of 1982, Lotus released him from his duties as test driver and it took his reputation a while to recover from this poor showing. He was to get another chance, but that Dutch race handicapped him for a number of years. At the end of the F1 season of 1987 season he was called up to replace Pascal Fabre for the AGS team at the Japanese Grand Prix. Five years after the Lotus fiasco, Moreno was set to make his debut, except he was the slowest of all and once again did not qualify. However, Williams driver Nigel Mansell injured himself during practice and the team subsequently withdrew his entry, thus letting Moreno in for his debut Grand Prix. In the following race, the Australian Grand Prix, he drove the ungainly JH22 between the walls of the Adelaide Street Circuit to finish a fine 7th, while others hit the walls and broke their cars. Following post race scrutineering, Ayrton Senna's Lotus Honda was disqualified from 2nd for oversized brake ducts and Moreno was promoted to 6th place, scoring his, and the team's, first ever point in Formula One. Initially, 1990 seemed to be even less promising, with Moreno signing for the nosediving EuroBrun outfit, qualifying for just 2 out of the first 14 races of the season. However, shortly after being informed the team would not be competing in the last two rounds of the season, he was contacted by Benetton to drive their second car, with Alessandro Nannini having almost lost a hand in a helicopter crash following the Spanish Grand Prix. After qualifying 8th, he then shadowed his teammate, Piquet, coming home an excellent 2nd on his Benetton debut in the 1990 Japanese Grand Prix at Suzuka, although this result was helped by most other top cars dropping out, with Alain Prost and Ayrton Senna famously colliding at the first corner while their teammates Nigel Mansell (Ferrari) and Gerhard Berger (McLaren) would both retire. After then again qualifying 8th in the Australian Grand Prix in Adelaide before going on to finish 7th (Piquet again won), Moreno got a full contract with Benetton for 1991 season. before the team collapsed following team owner Andrea Sassetti's arrest at the Belgian Grand Prix. After running thousands of miles of testing in the Panoz DP01, Moreno got a chance to race it at the 2007 Grand Prix of Houston, substituting for the injured Alex Figge at Pacific Coast Motorsports. Roberto drove as a replacement for an injured Stéphan Grégoire at the 2007 Indianapolis 500 for Chastain Motorsports. He crashed the car early in the race and finished in last place.

Бас киім

Мореноның шлемі дәстүрлі түрде сары түсті болып келеді, көк, қызыл және ақ қанаттары визорды, бүйірлерін және иек аймағын безендіреді. Шлемнің төменгі бөлігінде "Морено" деген есім жазылған. Оның шлемінің кейінгі нұсқаларында қанаттармен қатар көк түсті цилиндр тәрізді суреттер де бар. Оның шлемдерін Сид Моска жасаған.

"Дейтонаның 24 сағаттық жарысының" толық нәтижелері

Жыл Командасы Пилоттар Автомобиль Сыныбы Айналым 2005 Spirit of Daytona Racing Дуг Гоад Стефан Грегуар Боб Уорд Crawford Pontiac DP03 DP 194DNF (салқындату жүйесі) 2007 Brumos Racing J. C. France Hurley Haywood Жоао Барбоса Дэвид Донохью Riley Porsche Mk XI DP 662 4-орын

" Spa " 24 сағаттық сынағының толық нәтижелері

Жыл Команда Копилоттар Көлік Сыныбы Айналым 1987 BMW Шнитцер Аллан Грайс Вилли Силлер BMW M3 Div.2 178 Сайыстан шықты (поршень)

Формула-2 Еуропа чемпионатының толық нәтижелері

(key) (Қаралы әріппен жазылған жарыстар pole position-ді көрсетеді; көлбеу әріппен жазылған жарыстар ең жылдам айналымды көрсетеді.) Жыл қатысушы Шасси Қозғалтқыш 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Орын Сан Ralt Racing Ltd. Ralt Honda SIL HOC THR VAL MUG PAU HOC MIS PER DON BRH 2-орын 44

Халықаралық Формула 3000-дің толық нәтижелері

(key) (Қаралы әріппен жазылған жарыстар pole position-ді көрсетеді; көлбеу әріппен жазылған жарыстар ең жылдам айналымды көрсетеді.) Жыл қатысушы 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ұпай 1985 Barron Racing SIL THR EST NÜR VAL PAU SPA DIJ PER ÖST ZAN DON 15-ші 3 1986 Bromley Motorsport SIL VAL PAU SPA IMO MUG PER ÖST BIR BUG JAR NC 0 1987 Ralt Racing Ltd. SIL VAL SPA PAU DON PER BRH BIR IMO BUG JAR 3-ші 30 1988 Bromley Motorsport JER VAL PAU SIL MNZ PER BRH BIR BUG ZOL DIJ 1-ші 43

CART/Champ Car әлем чемпионаты

Жыл Команда Шасси Двигатель 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Рейтинг Ұпай Сілтеме 1985 Galles Racing March 85C Cosworth DFX V8tLBHINDYMILPORMEACLEMIS1ROAPOCMDOSANMIS2LSPHXMIA 28-ші 10 1986 Galles Racing Lola T86/00 Cosworth DFX V8tPHX1LBHINDYMILPORMEACLETORMIS1POCMDOSANMIS2ROALSPHX2MIA 16-шы 30 1994 Arizona Motorsport Lola T94/00 Ford XB V8tSRFPHXLBHINDYMILDETPORCLETORMISMDONHMVANROANZRLS Н/Қ 0 1996 Payton/Coyne Racing Lola T96/00 Ford XB V8t MIA RIO SRF LBH NZR 500 MIL DET POR CLE TOR MIS MDO ROA VAN LS 21-ші 25 1997 Payton/Coyne Racing Lola T97/00 Ford XD V8tMIASRF19-шы16 Newman/Haas Racing Swift 007. iLBHNZRRIOGATMILDETPORCLETORMISMDOROA Bettenhausen Racing Reynard 97i Mercedes Benz IC108D V8tVANLSFON1998 Project CART Reynard 97i Mercedes Benz IC108D V8t MIA MOT LBH NZR RIO GAT 31-ші 0 Newman/Haas Racing Swift 009. c Ford XD V8t MIL DET POR CLE TOR MIS MDO ROA VAN LAG HOU SRF FON 1999 PacWest Racing Reynard 99i Mercedes Benz IC108E V8t MIA MOT LBH NZR RIO STL MIL POR CLE ROA TOR MIS 14-ші 58 Newman/Haas Racing Swift 010. c Ford XD V8t DET MDO CHI VAN LS HOU SRF FON 2000 Patrick Racing Reynard 2Ki Ford XF V8t MIA LBH RIO MOT NZR MIL DET POR CLE TOR MIS CHI MDO ROA VAN LS STL HOU SRF FON3-ші147 2001 Patrick Racing Reynard 01i Toyota RV8F V8t MTY LBHTXSNH NZR MOT MIL DET POR CLE TOR MIS CHI MDO ROA VAN LAU ROC HOU LS SRF22* FON 13-ші 76 2003 Herdez Competition Lola B02/00 Ford XFE V8tSTPMTYLBHBRHLAUMILLSPORCLETORVANROAMDOMTLDENMIA MXCSRF 13-ші 67 2007 Pacific Coast Motorsports Panoz DP01 Cosworth XFE V8tLVGLBHHOUPORCLEMTTTOREDMSJOROA ZOL ASN SRF MXC 22-ші 9

IRL IndyCar сериясы

Жыл Командасы Шасси No. Қозғалтқыш 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Орын Ұпайлар Сілтеме 1999 Truscelli Team Racing G Force GF01C 33 Oldsmobile Aurora V8WDWPHXCLTINDYTXSPPIRATLDOVPPI2LVSTX2 29 38 2006 Vision Racing Dallara IR 05 20 Honda HI6R V8HMSSTPMOTINDYWGLTXSRIRKANNSHMILMISKTYSNMCHI 30 12 2007 Chastain Motorsports Panoz GF09C 7 Honda HI7R V8HMSSTPMOTINDYXSIOWIRGLTXMDHOMKTYSNETCHI 36 10 2008 Minardi Team USAHVM Racing Panoz DP01 14 Cosworth XFE V8tHMSSTPMOT1LBH1KANINDYMILTXSIOWRIRWGLNSHMDOEDMKTYSNMDETCHISRF2 46 0

1 Бір күні өткізілді. 2 Ұпай есептелмейтін жарыс.