Триолет – 8 талғақтан тұратын өлең түрі. ABaAabAB ұйқас схемасы, қайталама жолдар. Француз және ағылшын поэзиясында кең таралған. Өлең өнерінен хабардар болыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұрақты форма
Forme fixe
Триолет (/UK/'/t//r//aɪ//ə//l//ᵻ//t/, /US/,/t//r//iː//ə/'/l//eɪ/) – көбінесе сегіз жолдан тұратын өлең құрылымы, бірақ тарихында жеті жолдан кем немесе тоғыз және одан да көп жолдардан тұратын строфалар да кездеседі. Оның ұйқас схемасы ABaAabAB (үлкен әріптер сөздерін өзгеріссіз қайталайтын жолдарды көрсетеді) және 19 ғасырғы ағылшын триолеттерінде көбінесе барлық жолдар иамбтық тетраметрде болады, бірақ дәстүрлі француз триолеттерінде 17 ғасырдан бері екінші, алтыншы және сегізінші жолдар иамбтық триметрден тұрады, содан кейін әрқайсысы бір амфибрахик буыннан тұрады. Француз терминологиясында иамбтық буынмен аяқталатын жол "еркек" деп, ал амфибрахик буынмен аяқталатын жол "әйел" деп аталады. Тіл мен дәуірге байланысты, тіпті француз тілінде де басқа өлшемдер кездеседі. Бірінші, төртінші және жетінші жолдар, сондай-ақ екінші және соңғы жолдар бірдей болады, осылайша бастапқы және соңғы жұптар да сәйкес келеді. Дәстүрлі француз триолетінде екінші және үшінші қайталанбайтын жолдар бірінші, төртінші және жетінші жолдармен ұйқасады, ал қайталанбайтын алтыншы жол екінші және сегізінші қайталанатын жолдармен рифмаланады. Дегенмен, әсіресе 18-19 ғасырлардағы неміс триолеттерінде бұл үлгі жиі бұзылатынын көруге болады.
A triolet (/UK/'/t//r//aɪ//ə//l//ᵻ//t/, /US/,/t//r//iː//ə/'/l//eɪ/) is almost always a stanza poem of eight lines, though stanzas with as few as seven lines and as many as nine or more have appeared in its history. Its rhyme scheme is ABaAabAB (capital letters represent lines repeated verbatim) and often in 19th century English triolets all lines are in iambic tetrameter, though in traditional French triolets, from the 17th century on, the second, sixth and eighth lines tend to be iambic trimeters followed by one amphibrachic foot each. In French terminology, a line ending in an iambic foot was denoted as masculine, while a line ending in an amphibrachic foot was called feminine. Depending on the language and era, other meters are seen, even in French. The first, fourth and seventh lines are identical, as are the second and final lines, thereby making the initial and final couplets identical as well. In a traditional French triolet, the second and third non repeating lines rhyme with the repeating first, fourth, and seventh lines, while the non repeating sixth line rhymes with the second and eighth repeating lines. However, especially in German triolets of the 18th and 19th centuries, one will see this pattern often violated.
Тарих
Триолет – рондау, рондель және ронделет сияқты француз тіліндегі қайталау мен ұйқасты баса көрсететін өлең түрлерінің жақын туысы. Бұл форма ортағасырлық француз поэзиясынан пайда болған және оның бастауы Пикардияда болған секілді. Ең ерте жазба мысалдары 13 ғасырдың соңына жатады. Осы ғасырда, болжам бойынша, ең ерте сақталған триолет «Li Roumans dou Chastelain de Couci et de la Dame de Fayel» шығармасынан табылды, онда ол жай ғана ән («chanson») деп аталады. 13 ғасырға тән жеті анықталған триолет (сонымен қатар ән деп те аталады) Аденет ле Ройдің «Клеомадес» еңбегінде кездеседі. 14 ғасырдың басында Жан Лескурель атты әнші-ақын рондел аталымымен көптеген триолеттер жазды. Лескурельден кейін Гийом Машо, ал ғасыр соңында Жан Фруассар келді. 15 ғасырдың басында Кристин де Пизан триолеттің жеті жолды нұсқасын сәл қысқартты, оны алдыңғылары сияқты рондел деп атады. Осы ғасырдың соңында Антонис де Роуверенің голланд тіліндегі триолеттері (олар рондел деп те аталады) пайда болды. Сондай-ақ, 15 ғасырдың соңында триолет термині алғаш рет қолданылды. Оны алғаш рет Октавиан де Сен-Желя қолданған, ал оның әріптесі Андре де ла Винь өзінің триолеттерін ронделет деп атаған. 16 ғасырда әртүрлі атаулары бар француз және голланд триолеттері пайда бола берді, бірақ олар ғасыр соңына қарай танымалдылығын жоғалтты. 17 ғасырда, 1648-1652 жылдары «Фронда» азаматтық көтерілісі кезінде Францияда триолет ретінде белгіленген триолеттер кенеттен танымал болды, олар үгіт-насихат және қаралау мақсатында қолданылды. Алайда, осы кезеңнен қолжетімді болып қалатыны негізінен екі өлең, бірі Марк Антуан Жирардың, Сент-Аман мырзасы, екіншісі Жак де Раншинге тиесілі. Сент-Аманның өлеңі триолет жазу туралы, ал «триолеттердің патшасы» деп аталатын Раншиннің өлеңі – 1 мамырда ғашық болу туралы. Триолет 18 ғасырдағы Францияда бұрынғы танымалдылығын қайта қалпына келтірмегенмен, 19 ғасырдың ортасында Теодор де Банвильдің пайда болуымен Артур Рембо, Морис Роллинат, Альфонс Доде және Стефан Малларме жазған триолеттерге қызығушылықтың қайта жандануын бастан кешірді. Ағылшын тілінде жазылған ең алғашқы триолеттерді 1651 жылы Патрик Кэри жазды, ол қысқа уақытқа Дуайдағы бенедиктин болды және оларды өзінің діни амалдарында қолданды. Кэридің өлеңдерінің ешқайсысы 18 ғасырдың соңына дейін жарияланбады, ал оның триолеттері 1820 жылы сэр Уолтер Скотт оларды жариялағанға дейін назарға алынбады. Мүмкін, ағылшын тіліндегі триолеттің ең алғашқы екі басылымы Раншиннің триолеттер патшасының аудармалары болған, біреуі 1728 жылы, екіншісі 1806 жылы жарық көрген. 1835 жылы Фруассардың ронделі ағылшын тіліне триолет ретінде аударылды. 1870 жылы Роберт Бриджес ағылшын тілінде алғашқы триолеттер жазған алғашқы ағылшын ақыны болды, олар Англияда танымал болды. Бұл оның жеке күш-жігерінің нәтижесі емес, Эдмунд Госс жазған және 1877 жылы Cornhill Magazine журналында жарияланған ықпалды мақаланың нәтижесі болды. Ол триолетті ағылшын жұртшылығына қайта таныстырды, олардың арасында ол 19 ғасырдың соңында британдық ақындар арасында қысқа уақытқа танымал болды. Триолет 19 ғасырдың соңында ағылшын жазушыларының арасында ғана емес, сонымен қатар 18 және 19 ғасырларда басқа еуропалық тілдердің жазушыларының арасында да белгілі бір танымалдылыққа ие болды. Триолет пайда болған әртүрлі тілдердің ішінде, әсіресе, триолеттердің неміс жазушылары көп болды, бірақ, жалпы алғанда, оны ағылшын және француз жазушыларында көрінбеген жаңа бағыттарда дамытуды мақсат етті. Неміс тілінен басқа, голланд, грек, венгр, поляк, португал, орыс, испан және басқа да тілдерде де осы екі ғасыр ішінде пайда болды. Сонымен қатар, Бразилияда 19 ғасырдың соңында триолет биолет деп аталатын жаңа, сәл қысқартылған алты жолды өлең түрін тудырды. Триолеттер ұзақ тарихқа ие болғанымен, 1648-1652 жылдардағы Франциядан басқа, әрқашан салыстырмалы түрде сирек кездесетін өлең түрі болды. Дегенмен, триолеттер жазылған тілдердің саны және триолеттер жазған ақындардың саны үнемі өсіп келеді және 21 ғасырдың келуіне байланысты жаңа өмір сүру қабілеті пайда болды.
The triolet is a close cousin of the rondeau, the rondel, and the rondelet, other French verse forms emphasizing repetition and rhyme. The form stems from medieval French poetry and seems to have had its origin in Picardy. The earliest written examples are from the late 13th century. In this century, possibly the earliest surviving triolet is from "Li Roumans dou Chastelain de Couci et de la Dame de Fayel", where it is referred to as simply a song ("chanson"). Seven more easily datable 13th century triolets (also known as songs) are to be found in "Cléomadès" by Adenet le Roi. In the early 14th century, the songwriter, Jean Lescurel, wrote many triolets under the term of rondel. Lescurel was followed by Guillaume Machaut and, at the end of the century, by Jean Froissart. In the early 15th century, Christine de Pisan experimented with a slightly abbreviated seven line variation of the triolet which she, like her predecessors, also termed a rondel. Toward the end of this century, Dutch language triolets (though designated as rondels) by Anthonis de Roovere appear. Also, at the end of the 15th century, the term triolet appears for the first time. It was probably first so designated by Octavien de Saint Gelais, whose colleague André de la Vigne appears to have designated his own triolets as rondelets. In the 16th century, variously designated French and Dutch triolets continue to appear, though they largely lose favor by the end of the century. In the 17th century from 1648 to 1652, triolets designated as triolets became suddenly popular in France during the civil uprisings of the "Fronde" when triolets were used for propaganda purposes and for character assassination. However, what remains easily accessible from this period are, basically, two poems, one by Marc Antoine Girard, Sieur de Saint Amant and another by Jacques de Ranchin. Saint Amant's poem is a triolet about writing a triolet and Ranchin's, also known as the "king of triolets", is about falling in love on the first of May. Though the triolet did not recover its former popularity in 18th century France, it did, with the appearance of Théodore de Banville in the mid 19th century, experience a revival of interest with triolets being written by Arthur Rimbaud, Maurice Rollinat, Alphonse Daudet, and Stéphane Mallarmé. The earliest known triolets composed in English were written in 1651 by Patrick Cary, briefly a Benedictine at Douai, who purportedly used them in his devotions. None of Cary's poetry was published until the late 18th century and his triolets did not achieve notice until Sir Walter Scott published them in 1820. Probably, the two earliest publications of a triolet in English were both translations of Ranchin's king of triolets, with one being published in 1728 and the other in 1806. In 1835 a rondel of Froissart was translated into English as a triolet. In 1870 Robert Bridges became the first English poet to write original triolets in English that were published and achieved recognition in England. This, though, was less through his own efforts than through the impact of an influential article written by Edmund Gosse and printed in 1877 in the Cornhill Magazine reintroducing the triolet to the English public at large, among whom it enjoyed a brief popularity among late nineteenth century British poets. Not only did the triolet come to enjoy popularity in the late 19th century among English writers, but in the 18th and 19th centuries, it also came to enjoy a certain popularity among writers of other European languages. Among the various languages in which the triolet appeared, German writers of triolets, in particular, were not only numerous, but, by and large, made a point of developing it in new directions not seen with English and French writers. In addition to German, the triolet also appeared in Dutch, Greek, Hungarian, Polish, Portuguese, Russian, Spanish, and possibly other languages during these two centuries. Moreover, in Brazil in the late 19th century, the triolet spawned a new, somewhat abbreviated, six line verse form known as the biolet. Though possessing a long history, triolets, with the exception of France in the years from 1648 to 1652, have always been a relatively rare verse form. Nevertheless, the number of languages in which triolets have been written and the number of poets who have written triolets has steadily increased and it seems to be exhibiting a new vitality with the advent of the 21st century.
Мысалдар
Келесі бес триолет 1651, 1806, 1870, 1877 және 1888 жылдары жазылған, алғашқы төртеуін ағылшындар, соңғысын американ жазған. Жоғарыда айтылған француз үлгісі [қайсысы?], Ранчиннің шамамен 1690 жылы жазған туындысын Эдмунд Госс «Бұл [ерте француз] триолетінің одан да типік мысалы табылмайды» деп сипаттады:
The following five triolets were written in 1651, 1806, 1870, 1877 and 1888, respectively, the first four being written by Englishmen and the last by an American. The French example referred to above[which one? ], by Ranchin in c. 1690, was described by Edmund Gosse as "No more typical specimen of the [early French] triolet could be found":
Қазіргі ағылшын триолеті
Келесі - қазіргі ағылшын триолетінің мысалы. Соңғы жолда тыныс белгілері өзгертілген; бұл жиі кездеседі, бірақ қатаң түрде түпнұсқа пішінге сай келмейді. Бұдан әрі, "жемістер енді жоқ" деген фактінің жаңа мағынасы пайда болады, құстар азықтандырылмайды, бұл жолдың қайталануынан қосымша мән тудырады.
The following is an example of a modern English triolet. In the last line the punctuation is altered; this is common although not strictly in keeping with the original form. Furthermore, the fact that the "berries now are gone" has a new relevance, the birds are going unfed, creates a new significance from the line repetition.