Кіріспе

Мари Аделаида Савойялық (6 желтоқсан 1685 – 12 ақпан 1712) – Франция дофині, Бургундия герцогы Людовиктің әйелі. Ол Савой герцогы Виктор Амадей II және Анна Мария Орлеанның үлкен қызы болды. 1696 жылғы маусымда Бургундия герцогымен жасалған неке шарты 1696 жылғы 29 тамызда қол қойылған Турин шартының бір бөлігі еді. Ол болашақ Франция королі Людовик XV-нің анасы болды. Некеге тұрғаннан кейін Бургундия герцогинясы атанған ол, 1711 жылы әкесінің қайтысынан кейін Франция дофині болды. Ол 1712 жылы қызылшадан қайтыс болды, ал бір аптадан соң күйеуі де дүние салды.

Ерте өмірі және өмірбаяны

1685 жылы желтоқсанда Туриннің Корольдік сарайында дүниеге келген Мари Аделаида, 1675 жылдан бері Савой герцогы Виктор Амадей II және оның француз әйелі Анн Мари д'Орлеанның үлкен қызы еді. Анн Мари д'Орлеан Людовик XIV-нің немересі, Францияның Орлеан герцогы Филипп және Англия ханшайымы Генриеттаның қызы болған. Оның тууы он алты жасар анасының өмірін қауіпке тікелей шалуға себеп болды. Әйел болғандықтан, саликтік заңға сәйкес, ол Савой герцогтігін мұраға алуға құқылы емес еді. Оның әжесі Мари Жанна Савойская және Кариньян принці оның крещенісі болды. Мари Аделаида әжесімен, сондай-ақ протоколға қарамастан, балаларын өзі тәрбиелеген анасымен тығыз қарым-қатынаста болды, бұл сол дәуірдегі патшалық отбасылары үшін ерекше жағдай еді. Бала кезінде ол және оның әпкесі Мария Луиза Туриннің сыртындағы Виньо ди Мадамаға жиі барып, әжесіне Туриндегі Палаццо Мадамаға апта сайын қонаққа барды. Мари Аделаида өте кішкентай болған, тіпті оны "қуыршақтай" деп те сипаттаған. Оның шашы жастық шағында қоңыр, ал өскен сайын қараңғы түске енген. Көздері үлкен, қара, ұзын кірпіктермен көмкерілген.

Некеге тұруға сөз байласу

Мари Аделаиданың үйленуі 1696 жылғы 29 тамызда қол қойылған Турин келісімінің нәтижесінде болды. Бұл келісімде оның әкесі мен XIV Людовик арасында оның әкесінің Тоғыз жылдық соғыста Францияны қолдауы туралы мәміле жасалды. Әкесінің иеліктері соғыс кезінде қираған еді. Виктор Амадей алғашқыда Мари Аделаиданы Жозеф архигерцогына үйленуге ұсынған, бірақ император I Леопольд олардың жас болғандықтан оны қабылдамады. Турин келісімі Маршал де Тессе әсерімен келісілді, ол Мари Аделаиданы француз ханзадасына үйленер алдында білімін жетілдіру үшін Францияға жіберуді ұсынды. Францияға келгеннен кейін, оны қарсы алуға келген XIV Людовик 1696 жылғы 4 қарашада Монтаргисте оны күтіп алды және «принцессаға» қатты риза болды. Ол әлі 11 жастағы қыз болғандықтан, үйлену дереу өткізілмеді. Оның орнына, аптасына үш күн ол 1684 жылы Версаль маңындағы Сент-Сирде құрылған қыздар мектебі, Мадонна-рояль де Сент-Луиде оқыды. 1697 жылғы 6 желтоқсанда, он екінші туған күнінде Мария Аделаида Версаль сарайында Бургундия герцогымен ресми түрде үйленді. Бұл оқиға Тоғыз жылдық соғысты аяқтаған Рисвик келісіміне қол қойылғаннан кейін болды. Оның күйеуі Ле Гранд Дофин мен Бавариялық Мария Анна Викторияның үлкен ұлы болды.

Бургундия герцогинясы

Жаңа Бургундия герцогинясы корольмен және мадам де Ментенонмен тығыз қарым-қатынаста болды. Оның Версальға келгені "жаңа лептің исі секілді" деп сипатталды, бұл көңілсіз сарайға жаңа өмір сыйлады. Ол сондай-ақ Савойядағы ата-анасы мен әжесімен үнемі хат алмасып тұрды. Луи де Руврой өзінің естеліктерінде дофинаны сарайдағы білімі мол, рухы мен күші зор әйел ретінде бейнелейді. Ол қартайған корольге ықпал етіп, саяси қарсыластарының мақсаттарына жеткенін тоқтатуға тырысты. Бұл топ, Мёдон кабалы деп белгілі, Луи XIV қайтыс болғаннан кейін күйеуінің әкесі билікке келгенде өзін қамтамасыз етуді үміттеніп, оған адал болды. Оның басты жауы – Бурбон герцогинясы, Людовик XIV пен оның сүйіктісі мадам де Монтеспанның заңды қызы. Бурбон герцогинясы өзінің қызы Мадмуазель де Бурбонды Ұлы Дофиннің кіші ұлы Берри герцогы Чарльзбен үйлендіруді қалады. Бургундия герцогинясы, өз әкесінің әкесінің ықпалында қалу үшін Берридің Мария Луиза Элизабет д'Орлеанмен, Орлеан герцогы Филипп пен оның әйелі Франсуаза Мари де Бурбонның үлкен қызымен үйленуін ұйымдастырды. Әсерлі Мария Аделаида дәуірдің көрнекті әскери қолбасшысы Вендом герцогы Людовик Жозефтің жаман жағдайға түсуіне де себепкер болды. Бургундия герцогинясы 1704 жылы алғашқы баласын дүниеге әкелді. 1705 жылы қайтыс болған бұл балаға Бретань герцогы атағы берілді. Мари Аделаида 1707 және 1710 жылдары тағы екі бала тапты. Оның кіші ұлы, балалық шағынан аман қалған жалғыз бала, кейін Франция королі Людовик XV болды.

Франция королі Дофин

1711 жылдың сәуір айының басында оның қайын атасы, Ұлы Дофин шешекке шалдығып, 14 сәуірде Медон сарайында қайтыс болды. Ұлы Дофин қайтыс болғаннан кейін Мари Аделаиданың күйеуі Франция Дофины, ал ол Франция Дофинасы болды. 1712 жылдың ақпан айында аза тұтқан сарай Фонтенблоға сапар шекті. Фонтенблода Мари Аделаида қызбаға шалдықты, ол қызылшаға ұласты. Оған қан тамыздырып, құсуға қарсы дәрі берген соң, ол 26 жасында Версальде қайтыс болды. Луи XIV және мадам де Ментеньон қайғыға батты. Кейін мадам айтқандай, Мари Аделаида – Луи XIV өмірінде шын сүйген екі адамның бірі болған, екіншісі – корольдің анасы, Австриялық Анна. Дофина қайтыс болғаннан кейін корольдік отбасы инфекцияның таралуын болдырмау үшін Марлиге көшті. Марлиде алты күннен кейін Дофин де қызылшаға шалдығып қайтыс болды. Олар екеуі 1712 жылдың 23 ақпанында Сен-Дени базиликасында бірге жерленді. Олардың ұлы, Бретань герцогы Дофин болды, бірақ келесі наурыз айында қызылшадан қайтыс болды. Эпидемиядан аман қалған жалғыз бала – болашақ Людовик XV болды, ол ағасы сияқты дәрігерлердің қан тамыздыруынан сақтану үшін үй ішіндегі қызметшісі мадам де Вентадурмен бірге бөлмесіне жабылды. Мадам де Вентадур кішкентай Людовик XV-тің өмірін сақтап қалғанымен танымал болды. Людовик XV кейін төртінші қызына анасының құрметіне Мари Аделаида деп ат қойды. Дофина 1710 жылы Антуан Койсевокс жасаған, ол римдік Диана қадасы ретінде бейнеленген мүсіннің нысаны болды, ол Луврде сақталған.