Кіріспе

Швед теноры Йохан Йонатан "Юсси" Бьёрлинг (Йууси Бьёрлинг, 5 ақпан 1911 жыл)

Ерте өмір

Бьёрлинг (тегі ағылшын тіліндегі дереккөздерде "Bjoerling" және "Bjorling" деп те жазылады) 1911 жылдың ақпанында Швецияның Даларна провинциясындағы Борланге қаласының Стора Туна ауылында дүниеге келді. Акушерлік тіркемеде ол 5 ақпанда туғаны көрсетілген, бірақ шіркеудегі крещение тіркелгенде қателікпен 2 ақпан деп жазылған, және ол өмір бойы осы күнді туған күні ретінде тойлап келді. Ол өмір бойы фин тегіндес әжесінен (Хенрика Матильда Бьёрлинг, туған Лёнквист, 1844 жылы Пориде туған, 1918 жылы Борлангеде қайтыс болған) алған Юсси есімімен танылды. Оның әкесі Дэвид – өте талантты әнші және Юсси мен оның екі бауырласы Олле мен Гёстаның алғашқы ұстазы болды, олар да кәсіби әншілерге айналды. Ол ұлдарымен бірге Björlingkvartetten немесе Björling Male Quartet тобы ретінде де өнер көрсетті. Юсси бес жасында алғаш рет жұрт алдында өнер көрсетті. Топ 11 жарым жыл бойы Швеция мен АҚШ-та концерттер берді. 1926 жылы Дэвид Бьёрлинг қайтыс болды, осыған байланысты квартет таратылды, және нәтижесінде Юсси Бьёрлинг Истад қаласында шам сатушы болып жұмыс істеді. 1928 жылы Бьёрлинг радиода алғаш рет өнер көрсетті. Сол жылы ол Джон Форселлдің кастингіне қатысып, Опера мектебіне және Швед Корольдік Музыка академиясына қабылданды.

Мансап

Бьёрлинг өзінің алғашқы сахналық рөлін 1930 жылғы 21 шілдеде Корольдік швед операсында «Манон Леско» операсынан шамшыра ретінде кішігірім рөлде ойнады. Көп ұзамай, 1930 жылғы 20 тамызда Моцарттың «Дон Джованни» операсындағы Дон Оттавио рөлімен ол ресми дебют жасады, онда оның ұстазы Джон Форселл басты кейіпкерді сомдады. Одан кейін оның тағы екі ресми дебюттік рөлі болды: 27 желтоқсанда Россинидің «Вильгельм Тель» операсындағы Арнольд және 1931 жылғы 13 қаңтарда Карл Нильсеннің «Саул және Давид» операсындағы Джонатан. Бұл Бьёрлингтің 1938 жылға дейін 53 рөлді қосатын Швед Корольдік операсымен келісімшартқа отыруына әкелді. Оған сеніп тапсырылған рөлдердің арасында «Der fliegende Holländer» операсынан Эрик, «Севильский шаштараз» операсынан Алмавива, «Риголетто» операсынан Дука, «Миньон» операсынан Вильгельм Мейстер, «Фауст», «Африка» операсынан Васко Да Гама, «La bohème» операсынан Родольфо, «La fille du régiment» операсынан Тонио, «Фиделио» операсынан Флорестан және «Die Entführung aus dem Serail» операсынан Белмонт болды. Ол «Ла фанчиулла дель Вест» операсындағы алғашқы швед Дик Джонсон, «Иль-табарро» операсындағы Луиджи, «Арабелла» операсындағы Элемер және «Князь Игорь» операсындағы Владимир болды, әсіресе 1935 жылы Федор Шаляпинмен бірге орындады. 1931 жылғы шілдеде ол Копенгагеннің «Тиволи» бағбанында концерт берді, бұл оның ересек болғаннан кейін Швециядан тыс жерде алғашқы өнері болды. Бьёрлинг жиі концерттік өнерпаз ретінде өнер көрсетті, көбінесе скандинавиялық халық парктер мен «Тиволи» бағбандарында жазғы концерттерде, ал шетелдегі концерттік турнелері кезінде өзін күрделі музыкамен шектеді. 1936–1937 жылдары ол алғаш рет Вена мен Прагада концерттік және опералық өнер көрсетті, сондай-ақ Берлин, Дрезден және Нюрнбергте швед тіліндегі операларда неміс ансамблінде өнер көрсетті. 1937 жылы Бьёрлинг Лондонда тұңғыш рет концерттік концерт берді және ересек болғаннан кейін алғашқы американдық турнесін жасады. Бьёрлинг 1937 жылы Карнеги залында американдық концерттік дебютін жасады, сондай-ақ сол жылы Чикагода операда өнер көрсетті. 1938 жылғы 24 қарашада ол «Метрополитен Опера» театрында «La bohème» операсындағы Родольфо рөлінде дебют жасады, онда ол 1941 жылға дейін қатарында болды, сонымен қатар Сан-Франциско мен Чикагода операларда жиі өнер көрсетті. 1940 жылғы желтоқсанда Артуро Тосканини Бьёрлингті Нью-Йоркте Бетховеннің «Missa solemnis» операсындағы тенорлық партияны орындауға шақырды, оның жазбасы бар. Бьёрлинг сонымен қатар 1939 жылы Швейцарияның Люцерн қаласында және 1940 жылғы қарашада Нью-Йоркте Тосканини жетекшілігімен Вердидің реквиемін орындады, бұл орындау жаздырылып, ақырында LP болып шықты. Бьёрлинг 1939 жылы Лондондағы Корольдік опера театрында «Il trovatore» операсындағы Манрико рөлінде дебют жасады. Соғыс оның өнерін Еуропамен шектеді. Ол Копенгаген, Хельсинки және Будапештте операларда өнер көрсетті және 1943 жылы Флоренциядағы «Teatro Comunale» театрында Италияда дебют жасады. 1944 жылы Бьёрлингті швед королі Густав V «hovsångare» (яғни «Сарай әншісі») деп тағайындады. 1945 жылы Бьёрлинг АҚШ-қа оралды және «Метрополитен Опера» театрында жиі өнер көрсетті. Ол француз және итальян репертуарындағы операларда көптеген тенорлық рөлдерді орындады, соның ішінде «Il trovatore», «Риголетто», «Аида», «Un ballo in maschera», «Cavalleria rusticana», «Фауст», «Ромео және Джульетта», «La bohème», «Мадам Баттерфляй», «Тоска» және «Манон Леско». Ол 1950–1951 жылдар маусымының ашылуында Дон Карло рөлінде өнер көрсетті, бірақ Рудольф Бингпен қарым-қатынасы шиеленісті болғандықтан, ол 1950 жылдардың ортасында бірнеше маусым бойы болмады. Осы арада Бьёрлинг Чикагоның «Lyric Opera» және Сан-Франциско операсы сияқты басқа да американдық опералық компаниялармен бірге өнер көрсетті. Бьёрлинг 1946 жылы «Риголетто» және 1951 жылы «Un ballo in maschera» операларында «La Scala» театрында өнер көрсетті. 1953 жылы Париждегі дебюті жойылды, бірақ Ұлыбританиядағы концерттерден басқа, 1954 жылы Югославия, Шығыс Германия және Оңтүстік Африка елдеріндегі кейбір қойылымдар болды. 1960 жылғы 15 наурызда Бьёрлинг Ковент-Гардендегі «La Bohème» операсынан бұрын жүрек соғысына ұшырады. Ол өзінің жағдайына қарамастан ән айтуда табанды болды. Содан кейін Бьёрлинг қысқа американдық турнеге шықты, 1960 жылғы 1 сәуірде Сан-Францискода «Фауст» операсындағы соңғы рөлін орындады және 1960 жылғы 20 тамызда Стокгольмдегі «Skansen» ашық ауа музейінде соңғы концертін өткізді (1930 жылы ресми дебюті өткен күннен кейін отыз жыл өткенде). Ол 1960 жылғы 9 қыркүйекте 49 жасында Швецияның Сиаро аралында жүрек ауруынан қайтыс болды.

Жазбалар

1951 жылы RCA Victor компаниясы Бьёрлинг пен баритон Роберт Мерриллмен дуэттер сериясын жазды, оның ішінде Жорж Бизенің «Жеміс жинаушылар» операсынан «Au fond du temple saint» әнінің орындалуы болды. RCA Victor компаниясы LP форматында шығарған алғашқы толық опералық жазбалардың бірі – 1952 жылы Бьёрлинг, Зинка Миланов және Леонард Уоррен қатысқан «Il Trovatore» студиялық жазбасы. 1953 жылы Бьёрлинг «Cavalleria Rusticana» және «Pagliacci» операларының толық нұсқаларында «Turiddu» және «Canio» рөлдерін жазды. 1954 жылдың жазында Бьёрлинг Римде RCA Victor үшін Лисия Албанезе және Роберт Мерриллмен бірге Пуччинидің «Манон Леско» операсын жазды. 1955 жылы Миланов пен Уорренмен бірге «Аида» операсын да жазды. Бьёрлинг, Виктория де лос Анхелес және Меррилл 1956 жылы сэр Томас Бичем жетекшілік еткен Пуччинидің «Богема» операсын жазды, ол кеңінен мақтауға ие болды. Бьёрлингтің 1959 жылы EMI компаниясында жазылған «Мадам Баттерфляй» операсы, де лос Анхелес бас рөлде орындады және Габриэле Сантини жетекшілік етті, сонымен қатар кеңінен тойланды. Питер Робертстің Виктория де лос Анхелес туралы жазған биографиясында (Weidenfeld & Nicolson, 1982) де лос Анхелес «Техникалық жетістіктерге қарамастан, Юсси Бьёрлингтің ешбір жазбасы оның дауысының нағыз дыбысын бере алмайды. Ол өзі қалдырған жазбалардан гөрі әлдеқайда әдемі дауыспен ән айтты» деп мәлімдеді. 1957 жылы Бьёрлинг, Миланов және Уоррен Римде RCA Victor үшін Эрих Лейнсдорф жетекшілік еткен «Тоска» операсының толық стерео жазбасын жасады. Тенор 1959 жылы «Björling in Opera» альбомы үшін «Грэмми» сыйлығының «Үздік классикалық орындау – вокал солисі (оркестрмен немесе одансыз)» номинациясын жеңіп алды. 1956 жылы Бьёрлинг NBC телеарнасының «Продюсерлердің көрсетілімі» атты антологиясында Чарльз Лотонның жүргізуімен өткен «Музыка фестивалі» атты екі бағдарламада пайда болды, содан кейін Хосе Феррер жүргізді. Бьёрлингті сопрано Рената Тебалдимен бірге «Богема» операсынан үзінділерде көруге болады. Екі бағдарлама да түсті түсіріліп, кейін DVD форматында қара-ақ киноскоптарда жарық көрді. Бьёрлингтің соңғы жазбаларының бірі – 1960 жылдың маусымында RCA Victor үшін Фриц Райнер жетекшілік еткен Вердидің реквиемі, оған Леонтин Прайс, Розалинд Элиас, Джорджио Тоцци, Вена филармониясы және Gesellschaft der Musikfreunde хоры қатысты.

Жеке өмір

Бьёрлингті "швед Карузосы" деп білді. Оның ұлы Рольф және немересі Реймонд та кәсіби тенорлар. Оның әйелі Анна Лиза Бьёрлинг Эндрю Фаркастың көмегімен өмірбаянын жариялады, онда Бьёрлингті мейірімді отбасылық адам және жомарт әріптес ретінде сипаттады. Бірақ Анна Лиза кітапта Бьёрлингтің алкоголизмнің зиянды әсерін жасырмады. Ол Швециядағы Борланге қаласындағы Стора Туна шіркеуінің зиратында жерленген.