Кіріспе

Анунатвапурнаатванирдесапариварта (ААН, санскрит, өсудің немесе кемудің болмауы туралы үйрету), сондай-ақ, өсудің және кемудің болмауы туралы сутра (қытайша: 不增不減經) – татагатагарбха тобына жататын қысқа Махаяна мәтіні. Сутраның негізгі тақырыбы – буддалық космостың (тіршілік иелерінің әлемі, санскритте саттвадхату) табиғаты және оның соңғы шындықпен (дхармакая, татагатагарбха және т.б.) байланысы.

Тарих

ААН тек қытай аудармасында (тақ. Фошюо бу зэнг бу жион жинг, 佛説不增不減經, Тайшо но. 16) 520 жыл шамасында Лоянг қаласында Бодхиручи (VI ғасыр) жасаған. Тибет дәстүрі бұл сутраны білмейді. Силктің сөзіне қарағанда, ААН-ның нақты уақытын анықтау қиын болғанымен, ол "алғашқы бесінші ғасырдан бұрынғы болуы керек", себебі ол "Ратнаготравибхагадан анық бұрын пайда болған". Ол сондай-ақ, "оның ілімдік тұрғысы мен баяндалу стиліне сүйенсек, менің ойымша, ол Татагатагарбха сутрасы мен Шрималадевиден кейін жазылған" дейді. Карл Бруннхольцльдің пікірінше, бұл сутра Шрималадеви сутрасымен ілімдік жағынан ұқсас. Басқа ғалымдар да Анунатвапурнатванирдешаның ілімі мен Махапаринирвана сутрасы және Татагатагарбха сутрасы сияқты басқа да будда табиғаты сутралары арасындағы тығыз байланысты атап көрсетеді. ААН туралы үш қытай түсіндірмесі (Сайчо, Вонхё және 榮業 (авторы белгісіз) жазған), бірақ олардың ешқайсысы қолға тиген жоқ. ААН-ның ағылшын тіліне аудармасы мен талдауын 2015 жылы Джонатан Силк жариялаған.

Бір әлем (экадхату)

ААН-ның бірінші бөлігінде саналы тіршілік иелерінің түпкі шындықты білуіне кедергі келтіретін әртүрлі бұрыс көзқарастар (митя дриштти) сипатталады. Мәтіннің екінші бөлігінде түпкі шындық талқыланады, мұндағы ең маңызды доктриналық элемент – "саналы тіршілік иелерінің әлемінде" (санскрит: саттвадхату, сутрада "тіршілік иелерінің жиынтығы, тіршілік иелерінің мұхиты" деп анықталған) "азаю немесе артудың" болмауы болып табылады. Бұл, тіршілік иелерінің жалпы санының, кейбір саналы тіршілік иелері Бодхиға жеткеніне қарамастан, ешқашан көбеймейтінін немесе азаймайтынын білдіреді. Осы бір домен Бодхи (яғни нирвана дхату) және самсара (циклдік азап әлемі, яғни саттвадхату) екеуіне де сәйкес келеді, екеуі де екіұшты емес және бөлінбес. ААН-ға сәйкес, саналы тіршілік иелері, шәкірттер немесе жалғыз Буддалар осы түпкі шындықты тікелей біле алмайды, олар оған тек сенім арқылы ғана қол жеткізе алады. Сутрада былай делінген: «Осы өте терең мағына – Татхагатаның көріп білу саласы және Татхагатаның санасының шегі. Шарипутра, осындай терең мағынаны барлық тыңдаушылар мен жалғыз Буддалардың көріп білуімен анықтауға болмайды, оны көруге, зерттеуге болмайды. Онда қаншалықты ақымақ қарапайым адамдар оны түсіне алады? Осы мағынаны зерттеп, біліп, көруге тек Буддалар мен Татхагаталар ғана қабілетті. [Барлық тыңдаушылар мен жалғыз Буддалар, Шарипутра, осы мағынаға қатысты көріп білуге ие болса да, олар тек сенімге ие бола алады; оны шындыққа сәйкес біле, көре немесе зерттей алмайды». (Silk, 2015, 89-92 беттер) Сутра осы бір шындықты түпкі шындыққа (парамарта сатья), Будда табиғатына (татагатагарбха), Дхармакаяға (Будданың Дхарма денесі) және «алғашқы таза санаға» (пракритипаришуддхачитта) теңейді.

Өсім мен кему туралы қате көзқарастар

Сонымен қатар, сутраға сәйкес, сезімтал жандардың дхатуы (обласы, элементі, әлемі) ұлғаяды немесе азаяды деп ойлау (сондай-ақ, нирвананы жойылу деп ойлау) сезімтал жандарды сансарада кездейсоқ жүріп-тұруына әкелетін қате түсінік. "Өлшеусіз және азаюсыз" сүресі былай дейді: "Сарыпұтра, мен түсіндіргендей, дхарма дененің мәні ажырамас, бөлінбес, үзілмейтін, ерекшеленбейтін, сан жағынан Ганг құмынан да көп будданың нақты қасиеттері, [әсіресе] татагағаттың қасиеттері мен көрегендігі. Бұл шамға ұқсайды, Шарипутра, оның жарықтығы, түсі және сезімталдық сезімі шамның өзінен ажырамас және бөлінбейтін. Бұл - Мани асыл тасына ұқсайды, оның жарықтығы, түсі және пішіні асыл тастан ажырамас және бөлінбейтін қасиеттері бар. (Silk, 2015, с. 96-98, §11, 12) Бұл идея Ратнаготравибхаганың бесінші ваджра нүктесі үшін маңызды көз болып табылады, және бұл мәтінде осы тақырыпта "Өлшеусіз және азаюсыз" сүресінен үзінді келтірілген. Қытай буддизмінде бұл ілім мәндік-функциялық (ti 體 және yong 用) тұрғысынан түсіндірілді. "Өлшеусіз және азаюсыз" сүресіне сәйкес, будда табиғаты – дхармакая барлық заттардың немесе дхармалардың (феномендердің) мәңгілік негізі болып табылады. Қарапайым сезімтал жандар үшін дхармакая "Ганг құмынан да көп сандағы шексіз арамдықтармен тұзаққа түсіп, бастауы жоқ ғасырлардан бері әлемнің толқындарында жүзіп, туып-өліп, қайта туу мен өлім арқылы өтеді". Бодхисаттвалар үшін дхармакая "дүниедегі туып-өлудің азабы мен қайғысын жояды, барлық құштарлықтарды жояды, он кемелділікті орындап, сексен төрт мың ілімді жинап, бодхиға жетелейтін тәжірибелерді дамытады". Буддалар ААН-да былай сипатталған: "Бұл Дхарма денесі, барлық арамдықтардан толық арылған, барлық азаптардан арылған, барлық арамдықтардың дақтары жоғалған, шынымен таза, түпкілікті таза Абсолюттік Шындыққа бекітілген, барлық жаратылыстар күткен сатыға көтерілген, білімнің барлық салаларында теңдесі жоқ батырлық күшке ие болған, барлық нәрсеге билік етуде кемелді, барлық кедергілерден және шектеулерден азат". Осылайша, буддалар, бодхисаттвалар және сезімтал жандар олардың негізгі табиғаты жағынан ешқандай айырмашылығы жоқ (олардың айырмашылығы тек жамылғышы ластанулардың салыстырмалы күйінде) және сондықтан олардың барлығы ақыр соңында өсуге немесе азаюға жатпайды. Силктің айтуынша, "барлық шындықтың бірлікте екендігі" деген көзқарас AAN-нің түсінігінің кілті болып табылады. Осы бірліктегі шындықтың үш түрлі аспектісі немесе формасы бар, бірақ олардың барлығы бір сала, бір мән, ол барлық нәрселердің ортақ негізі. Осы бірлікті кейбіреулер кездейсоқ ластанулардың әсерінен көре алмайды. Джонатан Силк бұл "космостық бірлікті" монизмнің бір түрі деп атады, ол бір ғана шындық бар екенін көрсетеді. Кристофер Джонс осы сутра "абсолюттік принципті" қорғайтынын айтады, ол будда қасиеттерімен толы дхармакая. Барлық тірі организмдер мен барлық шындық – бұл абсолютті шындықтың түрлері ғана, ол сонымен қатар "барлық жаратылыстардың ортақ табиғатын" білдіреді. Джонс сондай-ақ AAN үшін жалғыз дхарма әлемі "барлық сезімтал жандардың ортақ табиғаты және барлық сезімтал жандардың бір ғана әлемі бар екендігі" тұрғысынан түсіндіріледі деп қосты.