Кіріспе

Джейн Портер (3 желтоқсан 1775 – 24 мамыр 1850) – ағылшын романисі және драматургі. Ол тарихи романдар жазушысы, драматург және әдебиет қайраткері ретінде танымал. Оның "Варшавалық Таддеус" (1803) және "Шотландиялық басшылар" (1810) атты ең көп сатылған романдары қазіргі үлгідегі алғашқы тарихи романдардың бірі және бестселлерге айналған тұңғыш кітаптардың қатарында саналады. Олар қысқартылып, ХХ ғасырдың басына дейін балалар арасында танымал болды.

Өмір

Джейн Портер Англияның Дарем қаласында дүниеге келді. Ол ирландтық Уильям Портер мен Даремдегі Джейн Бленкинсоп Портердің бес баласының үшіншісі еді. Өскен сайын бойы биік, әдемі болған жас Джейн Портердің мұңлы мінезі оған Джон Милтонның «Пенсеросо» поэмасынан шабыттанған «Ла Пенсероса» деген лақап атты сыйлады. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Джейннің отбасы Эдинбургке көшіп, онда мектеп мұғалімі Джордж Фултон басқаратын қайырымдылық мектебінде білім алды. Олардың отбасы сэр Уолтер Скоттпен таныс болған. Дарем мен Ирландияда тұрғаннан кейін Портерлер отбасы 1790 жылдары Лондонға көшіп, онда апалы-сіңлілері әйгілі және болашақта танымал болатын актерлер, суретшілер мен әдебиетші әйелдердің қатарына қосылды, олардың ішінде Элизабет Инчбальд, Анна Летиция Барбольд, Ханна Мор, Элизабет Гамильтон, Селина Давенпорт, Элизабет Бенгер және миссис Чемпион де Креспиньи болды. Портердің туыстары да белгілі бір деңгейде атаққа ие болды. Оның әпкесі Анна Мария Портер де романдар жазушы еді. Ал ағасы сэр Роберт Кер Портер белгілі суретші атанды. Ол 74 жасында Бристоль қаласында дүние салды.

Шығармалары

Портер "ұлттық ертегі мен тарихи романмен байланысты көптеген повествование құралдарын жасады және олардың негізін қалады" деп есептеледі, бірақ оның өмірінде осы туралы айтқан сөздері көбінесе қысымға ұшырап, жоққа шығарылды. Оның 1810 жылы жазған Уильям Уоллес туралы "Шотландия басшылары" атты туындысы тарихи романның ең алғашқы мысалдарының бірі болды және үлкен сәттілікке ие болды. Ол әдеби зейнетақы алуға үміттенді, бірақ "толыққанды мүсірленуде немесе оған жуық" болғандықтан, достарының үйлерінде тұруға мәжбүр болды. Портер мерзімді басылымдарға материалдар жазды және 1819 жылы "Швейцария" атты пьесаны жазды, оның басты рөлін сомдаған Эдмунд Кин оны әдейі саботаждағандай болды, пьеса алғашқы көрсетілімінен кейін жабылды. Бірақ бұл істің артында Самсон Пенли тұрды. Портер сондай-ақ 1826 жылы "Қысқы ошақтың төңірегіндегі әңгімелер", 1828 жылы "Жаңа өмірге қадам басқанда" және "Қырқ қадамдық дала" кітаптарын әпкесі Анна Мариямен бірге жазды. Нақты оқиғаларды баяндайтын және Джейн редакциялаған "Сэр Эдвард Сивардтың күнделігі" (1831) романын оның ағасы, доктор Уильям Огилви Портер жазған, бұл туралы Дурхам университетінің Портер архивіндегі хаттар куәландырады. Өмірінің соңғы жылдарында Портер журналдар үшін жазуын жалғастырды. Көптеген шығармалары анонимді түрде немесе "Дж. П." деген қолтаңбамен жарық көрді. Оның тақырыптарының спектрі кең болды, оған Ұлы Петр, Симон Боливар және африкалық саяхатшы Диксон Денхам да кірді.

Әсерлер

Портер, көптеген замандастары сияқты, Лорд Байронға ғашы болған. "Пастордың от жағасындағы" романындағы кейіпкер, Герцог Уортон, "бір сөзсіз Байрондық көлеңке" тастаған деп айтылады. Оның шығармашылығына әсер еткендердің қатарында мектеп мұғалімі Джордж Фултон, Эдмунд Спенсердің "Фери Квин" поэмасы және сэр Филип Сиднидің "Аркадия" туындылары бар. Ол өзінің замандастарына да ықпал еткен жазушылардың бірі болды.