Томас Прингл: Оңтүстік Африка поэзиясының әкесі және құлдыққа қарсы күрескер

Кіріспе

Британ жазушысы

Томас Прингл (5 қаңтар 1789 – 5 желтоқсан 1834) – шотланд жазушысы, ақыны және құлдыққа қарсы күрескер. Оңтүстік Африка поэзиясының әкесі ретінде танымал, ол Оңтүстік Африканың пейзаждарын, жергілікті тұрғындарын және тұру жағдайларын ағылшын тілінде суреттеген алғашқы, табысты ақын және автор болды.

Өмір

Дугласта (қазіргі Блейклоу) дүниеге келген, Роксбургширдегі Келсодан оңтүстікке қарай төрт шақырым жерде, ол сонда әйелі Анжу Хайнекеге үйленді, Келсо грамматикалық мектебінде оқыды және Эдинбург университетінде білім алды, онда жазуға қабілетін дамытты. Бала кезінде апатта алған жарақатының салдарынан әкесінің ізімен шаруашылыққа бармады, бірақ Келсо грамматикалық мектебін бітіріп, кейін Эдинбург университетінде оқығаннан кейін кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді және жазуды жалғастырды. Ұзақ уақыттан кейін журналдар мен газеттердің редакторлығына ие болды, оның ішінде Уильям Блэквудтың «Эдинбург айлық журналы» да бар еді. Ол Джон Патерсонның «Мэр» атты туындысында Мехибосет кейіпкері ретінде бейнеленген. Бұл Джеймс Хогтың 1825 жылы «Ньюкасл журналында» алғаш жарияланған Эдинбург баспа саласының аллегориялық сатирасы. 1816 жылы Келсо маңындағы ауылды жырлаған Принглдің өлеңдерінің бірі романшы сэр Уолтер Скоттың назарына ілігіп, оны қатты әсерге түсірді. Екеуі арасында достық қарым-қатынас орнады және Скоттың ықпалымен, қиын жағдайға тап болып, күнкөріс табуға шамасы келмеген Прингл Оңтүстік Африкаға тегін жол және жер беру туралы британ үкіметінің ұсынысын алды, ол 1820 жылы көшіп кетті. Бұл – Кейптің шығыс шекарасын ағылшын тілді қоныс аударушылармен толтыру және африкалықтарға қарсы қорғаныс шебін құру жоспары еді. Ол Бавианс өзенінің аңғарындағы фермаларға иелік еткен топтың басшысы болды, ал қалған 5000 қоныс аударушының көп бөлігі Грэмстаун ауданында жер алды. Денесінің кемістігіне байланысты, ол шаруашылықпен айналысудың орнына Кейптаунда әдебиетпен шұғылданды, шотландтық Джон Фейрбернмен бірге мектеп ашып, «South African Journal» және «South African Commercial Advertiser» газеттерін шығарды. Алайда, екі газет те отарлық үкіметке қарсы ашық сын айтқандықтан жабылып, мектебі де істен шықты. Күн көрісі жоқ және қарызы көп болғандықтан, Томас Англияға оралып, Лондонда қоныстанды. Оңтүстік Африкада кеткенге дейін жазған құлдыққа қарсы мақаласы «New Monthly Magazine» журналында жарияланып, Бакстон, Закари Маколей және басқалардың назарына ілікті, нәтижесінде ол Құлдыққа қарсы қоғамның хатшысы болып тағайындалды. 1827 жылдың наурызынан бастап Құлдыққа қарсы қоғам комитетінде жеті жыл бойы жұмыс істеді. Бұрынғы құл Мэри Принске жұмыс ұсынып, оған Батыс Үндістандағы құлдықта өткен өмірін сипаттайтын автобиографиясын жазуға көмектесті. Бұл кітап сенсация тудырды, оның дұрыстығын даулаған сот процестеріне байланысты көптеп басылды. Сондай-ақ, ол «Африканские эскизы» және «Эфемерид» сияқты өлеңдер жинағын жариялады. Құлдыққа қарсы қоғамның хатшысы ретінде ол ұйымды сәттілікке жеткізуге көмектесті. 1834 жылы сайлау құқығының кеңейтілуімен реформаланған британ парламенті британдық иеліктерде құлдықты жою туралы заң қабылдады – Прингл қоғамының мақсаты осы еді. Прингл 1834 жылдың 1 тамызын Заңның қабылдануына орай діни алғыс айту күні ретінде белгілеу туралы қоғамның хабарламасына қол қойды. Алайда, заң 1838 жылдың тамызына дейін күшіне енбеді, ал Томас Прингл осы сәтте куә бола алмады, өйткені 1834 жылдың желтоқсанында 45 жасында туберкулезден қайтыс болды. Оның естелігіне Джозиа Кондердің «Жоңғыр Томас Принглдің өмірбаяндық эскизі» (1835) жарық көрді, ол Томас Принглдің «Оңтүстік Африкадағы тұру туралы баяндамасымен» (1834) бірге сатылды. Оның денесі Бунхилл Филдс зиратына жерленді, онда Уильям Кеннедидің көркем жазуымен ескерткіш тас орнатылды. Алайда 1970 жылы оның денесі Оңтүстік Африкаға әкелініп, Бавиан аңғарындағы отбасына тиесілі фермаға жақын шіркеуге қайта жерленді.

Born at Douglas(now named Blakelaw), four miles south of Kelso in Roxburghshire, where he also married his wife, Anju Heyneke and attended Kelso Grammar School and went on to study at Edinburgh University, where he developed a talent for writing. Due to an injury in an accident in infancy, he did not follow his father into farming, but after attending Kelso grammar school and later Edinburgh University worked as a clerk and continued writing, soon succeeding to editorships of journals and newspapers, including William Blackwood's Edinburgh Monthly Magazine. He features as the character Mehibosheth in John Paterson's Mare, James Hogg's allegorical satire on the Edinburgh publishing scene first published in the Newcastle Magazine in 1825. In 1816 one of Pringle's poems celebrating the countryside near Kelso came to the attention of the novelist Sir Walter Scott, who admired it. A friendship developed between the two and by Scott's influence, whilst facing hard times and unable to earn a living, Pringle secured free passage and a British Government resettlement offer of land in South Africa, to which he emigrated in 1820. This was a scheme to populate the eastern frontier of the Cape with English speaking settlers and provide a buffer against the Africans. He headed a party whose farms were granted in the Baviaans River Valley miles away from the bulk of the 5,000 other settlers who were granted land in the area of Grahamstown. Being lame, he himself took to literary work in Cape Town rather than farming, opened a school with fellow Scotsman John Fairbairn, and conducted two newspapers, the South African Journal, and South African Commercial Advertiser. However, both papers became suppressed for their free criticisms of the Colonial Government, and his school was closed. Without a livelihood, and with debts, Thomas returned to Britain and settled in London. An anti slavery article which he had written in South Africa before he left was published in the New Monthly Magazine, and brought him to the attention of Buxton, Zachary Macaulay and others, which led to his being appointed Secretary of the Anti Slavery Society. He began working for the Committee of the Anti Slavery Society in March 1827, and continued for seven years. He offered work to Mary Prince, a former slave, enabling her to write her autobiography describing her experiences under slavery in the West Indies. This book caused a sensation, partly arising from libel actions disputing its accuracy, and went into many editions. He also published African Sketches and books of poems, such as Ephemerides. As Secretary to the Anti Slavery Society he helped steer the organisation towards its eventual success; in 1834, with a widening of the electoral franchise, the Reformed British Parliament passed legislation to bring an end to slavery in the British dominions – the aim of Pringle's Society. Pringle signed the Society's notice to set aside 1 August 1834 as a religious thanksgiving for the passing of the Act. However, the legislation did not come into effect until August 1838, and Thomas Pringle was unable to witness this moment; he had died from tuberculosis in December 1834 at the age of 45. In his memory, Josiah Conder's Biographical Sketch of the Late Thomas Pringle (1835) was published, sold bound together with Thomas Pringle's own Narrative of a Residence in South Africa (1834). His remains were interred in Bunhill Fields, where he was commemorated with a memorial stone bearing an elegant inscription by William Kennedy. In 1970, however, his remains were brought to South Africa, to the church near the farm his family owned in the Baviaans Valley, and re interred there.