Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Жаңа Зеландия шашағы (Aythya novaeseelandiae), маори тілінде қара шашақ немесе pāpango деп те аталады, Жаңа Зеландияға ендемік Aythya туысына жататын суға батып жем іздейтін қаздың түрі. Олардың салмағы шамамен және ұзындығы шамамен болады, және олардың қауырсындары қара түсті. Олар Жаңа Зеландияның барлық аймақтарында терең табиғи және жасанды көлдерде, тоғандарда кездеседі. Жаңа Зеландия шашақтары шамамен 7 жұмыртқа салады және олардың балапандары бірден суға батып жем іздеуге қабілетті. Ересек шашақтар кемінде 3 метрге дейін, ал су өсімдіктері мен жұмыртқалы жануарлармен қоректену үшін бір минутқа дейін суға батуға шамасы жетеді. Шашақтардың саны 1800 жылдардың соңында азая бастады, 1934 жылы олар толық қорғауға алынды, және жыртқыштарды бақылау және жаңа ортаның құрылуының арқасында олардың саны қазір артып келеді.
The New Zealand scaup (Aythya novaeseelandiae), also known as the black teal or pāpango in Māori, is a diving duck species of the genus Aythya endemic to New Zealand. They weigh around and measure around , and have dark coloured plumage. They are found throughout New Zealand in deep natural and man made lakes and ponds. New Zealand scaups lay around 7 eggs and the ducklings are immediately capable of diving to feed. Adult scaups can dive to at least 3 metres and for as long as a minute for aquatic plants and invertebrates. Scaups started declining in the late 1800s until they were fully protected in 1934, and their population is now increasing thanks to predator control and new habitat.
Таксономия
Жаңа Зеландиялық шашақты 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны барлық қаздар, аққулар және үйректермен бірге *Anas* туысына жатқызды және *Anas novaeseelandiae* есімді екі атауын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1785 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтамның «Құстардың жалпы шолуы» атты еңбегінде сипатталған «Жаңа Зеландиялық үйрек» негізінде жасады. Табиғатты зерттеуші Джозеф Бэнкс, Лэтамға Джеймс Куктың Тынық мұхитына жасаған екінші сапарында онымен бірге болған Георг Форстер салған үйректің суреттерін ұсынды. Оның еркек құстың суреті 1773 жылдың сәуір айында Жаңа Зеландияның оңтүстік-батыс бөлігіндегі Даски Саунд фиордында салынған. Бұл сурет – түрдің голотипі және қазір Лондондағы Табиғи тарих мұражайында сақтаулы. Жаңа Зеландиялық шашақты 1822 жылы неміс зоологы Фридрих Бойе енгізген *Aythya* туысына 11 басқа түрмен бірге жатқызады. *Aythya* туысының атауы ежелгі грек сөзі αυθυια (authuia) -дан шыққан, ол теңізде мекендейтін үйрек немесе кайраға қатысты болуы мүмкін. Түр монотипті: кез келген түршесі танылмайды. Еркек құстың қауырсыны қара қоңыр, көзі сарғыш, ал басы қара (жасыл реңді) болады. Аналық құстың қауырсыны ақырқы қоңыр, көзі қоңыр және көбелек шағы кезінде бетінде ақ дақ пайда болады. Ұшқанда екі жыныстың да қанатында ақ жолақ байқалады, екі жыныстың да тұмсығы сұр түсті. Еркектердің жоғары дыбысты сыбызғыдай дауысы бар, ал аналықтары «қақ» деп дауыстайды. Оны кейде Австралиялық көкбауырмен (*Fulica atra*) бірге көруге болады; шашақ көкбауырлар шабақтарды іздеп қазғанда олардың қоздырған тамағынан пайдаланады деп есептеледі. Шашақтар кем дегенде 3 метрге дейін суға түседі, бірақ одан да тереңге түсуі мүмкін. Көптеген суға түсулер 15–20 секундқа созылады, бірақ кейбіреулері бір минуттан астам уақытқа созылады.
The New Zealand scaup was formally described in 1789 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it with all the ducks, geese and swans in the genus Anas and coined the binomial name Anas novaeseelandiae. Gmelin based his description of the "New Zealand duck" that had been described in 1785 by the English ornithologist John Latham in his A General Synopsis of Birds. The naturalist Joseph Banks had provided Latham with a water colour drawing of the duck by Georg Forster who had accompanied James Cook on his second voyage to the Pacific Ocean. His picture of a male bird was drawn in April 1773 at Dusky Sound, a fjord on the southwest corner of New Zealand. This picture is the holotype for the species and is now held by the Natural History Museum in London. The New Zealand scaup is now placed with 11 other species in the genus Aythya that was introduced in 1822 by the German zoologist Friedrich Boie. The genus name Aythya comes from the Ancient Greek word αυθυια (authuia), which may have referred to a sea dwelling duck or an auklet. The species is monotypic: no subspecies are recognised. The male has dark black brown plumage with a striking yellow eye and a dark coloured (greenish) head. The female has duller chocolate brown plumage, brown eyes and has a white face patch during breeding season. A white wing bar can be seen in both sexes when in flight, and both sexes have a grey bill. The males have a high pitched whistle call and the females 'quack'. It is sometimes seen with the Australian coot (Fulica atra); it is thought that the scaup takes advantage of the food stirred up by the coots as they fossick for shrimps. Scaups dive to at least 3 metres, but probably dive much deeper. Most dives last 15–20 seconds, but some dives last for over a minute.
Қауіп-қатерлер мен қорғау
1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында Жаңа Зеландияның шағала саны мекендеу ортасының жойылғандығы, жаңадан келген жыртқыштар мен қаз аулаудың салдарынан азайды. Ересек шағалалар мен балапандар ұялау және балапандарды бағу кезінде жыртқыштардың шабуылына ұшырауы мүмкін, бұл төлдеудің төмен болуына әкелуі мүмкін. Жаңа Зеландия шағалалары 1921 жылы жартылай қорғауға алынғаннан кейін және 1934 жылы толық қорғауға алынғаннан кейін қалпына келе бастады. Жыртқыштарды бақылау және жаңа көбейту және тамақтану ортасы шағала санының өсуіне мүмкіндік берді, әсіресе Крайстчерчте, шағалалар бұл аймақты қайта мекендеді. Жаңа Зеландия шағаласының саны соңғы рет 1990 жылдары бағаланғанда, шамамен 20 000 болған деп есептелді; одан бері саны артқан болуы мүмкін.
During the late 1800s and early 1900s, New Zealand scaup populations declined due to habitat destruction, introduction of predators and duck hunting. Adults and ducklings are vulnerable to predation during nesting and chick rearing which may result in low breeding success. New Zealand scaups started recovering after they were partially protected in 1921 and fully protected in 1934. Predator control and new breeding and feeding habitat has allowed the scaup population to increase, especially in Christchurch, where scaups have recolonised the area. The last time the population of the New Zealand scaup was assessed in the 1990s, the population was estimated to be around 20,000; the population has most likely increased since then.