Соломон Ырлары: 1 ғасырдағы христиан поэзиясы

Кіріспе

1 ғасырдағы 42 христиандық өлеңдер жинағы

Сүлейменнің мақтаулары – Сүлейменге жатқызылған 42 мақтаудың жинағы. Ғалымдар арасында Сүлейменнің мақтауларының жазылу мерзімі туралы пікірталас болған, алайда көптеген ғалымдар оны 70-125 жылдар аралығында деп санайды. Аз ғалымдар гностицизммен байланысты екенін ұсынады, бірақ бұл теория кең қолдау тапқан жоқ.

Қолжазба тарихы

Сүлейменнің Одаларының ең ерте сақталған қолжазбалары шамамен 3 ғасырдың соңы мен 4 ғасырдың басына жатады: копт тіліндегі «Пистис София», Лактанийдің 19-одасының латынша цитатасы және Папирус Бодмер XI-дегі 11-оданың грек мәтіні. 18 ғасырға дейін Одалар Лактанийдің бір тармақ цитатасы және олардың діни әдебиеттің екі тізіміне енуі арқылы ғана белгілі болды. Британдық мұражай 1785 жылы «Пистис Софияны» (Codex Askewianus, қазір Британдық кітапханасы Add MS 5114) сатып алды. Копт қолжазбасы, 174 жапырақтан тұрады, шамамен 3 ғасырдың соңында жазылған болуы мүмкін. Қолжазбада екі Оданың толық мәтіні, тағы екеуінің үзінділері және 1-ода деп саналатын материал бар (бұл Ода басқа қолжазбаларда кездеспейді және толық болмауы мүмкін). «Pistis Sophia» - Египетте жазылған гностикалық мәтін, бәлкім, сириялық түптегі грек тілінен аударма. «Пистис Софияда» Сүлейменнің Одаларының үзінділері табылғаннан кейін ғалымдар одан да толық көшірмелерді іздестірді. 1909 жылы Джеймс Рендел Харрис өзінің кабинетіндегі сөреде сирия қолжазбасының ұмытылған жапырақтарын тапты. Өкінішке орай, ол олардың тек «Тигр өзені маңынан» келгенін есіне түсірді. Қолжазба (Cod. Syr. 9, Джон Райландс кітапханасы) – Одалардың сақталған мәтіндерінің ең толық нұсқасы. Қолжазба 3-оданың бірінші тармағының екінші строфасымен басталады (алғашқы екі Ода жоғалып кеткен). Қолжазбада Сүлейменнің Одаларының толық жинағы 42-оданың соңына дейін берілген. Содан кейін Сүлейменнің Забурлары (кейінірек Одалармен байланысты болатын ерте яһуди діни поэзиясы) келеді, Забур 17:38-дің басы мен қолжазбаның соңы жоғалған. Дегенмен, Харрис қолжазбасы – 15 ғасырдан ерте емес, кешкі көшірме. 1912 жылы Ф. К. Буркитт Британдық мұражайда Сүлейменнің Одаларының ескі қолжазбасын тапты (қазір Британдық кітапханасы Add MS 14538). Нитриан кодексі Каирден батысқа қарай 60 шақырым қашықтықтағы Вади-эль-Натрундегі сириялық монастырьдан алынған. Ол 17-оданың 7б-сынан бастап 42-оданың соңына дейін материал ұсынады, содан кейін Соломонның Забурлары бір қатарынан келтірілген. Нитриан қолжазбасы Харрис қолжазбасына қарағанда әлдеқайда тығыз жазылған, оны оқу қиын. Дегенмен, Нитриан Харристен шамамен бес ғасыр ертерек (бірақ Мингана оны 13 ғасырға жатқызған). 1955–1956 жылдары Мартин Бодмер бірнеше қолжазбаларды сатып алды. Папирус Бодмер XI – 3 ғасырда Египетте жинақталған христиандық діни әдебиеттің грек тіліндегі жинағы. Ол 11-оданың толық мәтінін қамтиды (ΩΔΗ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟϹ деп аталады), оның ішінде Харрис нұсқасында кездеспейтін Оданың ортасындағы қысқа бөлім бар. Ішкі дәлелдер бұл қосымша материалдың Оданың түпнұсқасы екенін және кейінірек жасалған Харрис қолжазбасы оны жойғанын көрсетеді.

The earliest extant manuscripts of the Odes of Solomon date from around the end of the 3rd century and the beginning of the 4th century: the Coptic Pistis Sophia, a Latin quote of a verse of Ode 19 by Lactantius, and the Greek text of Ode 11 in Papyrus Bodmer XI. Before the 18th century, the Odes were only known through Lactantius' quotation of one verse and their inclusion in two lists of religious literature. The British Museum purchased the Pistis Sophia (Codex Askewianus, now British Library Add MS 5114) in 1785. The Coptic manuscript, a codex of 174 leaves, was probably composed in the late 3rd century. The manuscript contains the complete text of two of the Odes, portions of two others, and what is believed to be Ode 1 (this ode is unattested in any other manuscript and may not be complete). Pistis Sophia is a Gnostic text composed in Egypt, perhaps a translation from Greek with Syrian provenance. After the discovery of portions of the Odes of Solomon in Pistis Sophia, scholars searched to find more complete copies. In 1909, James Rendel Harris discovered a pile of forgotten leaves from a Syriac manuscript lying on a shelf in his study. Unfortunately, all he could recall was that they came from the 'neighbourhood of the Tigris'. The manuscript (Cod. Syr. 9 in the John Rylands Library) is the most complete of the extant texts of the Odes. The manuscript begins with the second strophe of the first verse of Ode 3 (the first two odes have been lost). The manuscript gives the entire corpus of the Odes of Solomon through to the end of Ode 42. Then the Psalms of Solomon (earlier Jewish religious poetry that is often bound with the later Odes) follow, until the beginning of Psalm 17:38 and the end of the manuscript has been lost. However, the Harris manuscript is a late copy — certainly no earlier than the 15th century. In 1912, F. C. Burkitt discovered an older manuscript of the Odes of Solomon in the British Museum (now British Library Add MS 14538). The Codex Nitriensis came from the Monastery of the Syrian in Wadi El Natrun, sixty miles west of Cairo. It presents Ode 17:7b to the end of Ode 42, followed by the Psalms of Solomon in one continuous numbering. Nitriensis is written in far denser script than the Harris manuscript, which often makes it illegible. However, Nitriensis is earlier than Harris by about five centuries (although Mingana dated it to the 13th century). In 1955–6, Martin Bodmer acquired a number of manuscripts. Papyrus Bodmer XI appears to be a Greek scrap book of Christian religious literature compiled in Egypt in the 3rd century. It includes the entirety of Ode 11 (headed ΩΔΗ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟϹ), which includes a short section in the middle of the Ode that does not occur in the Harris version of it. Internal evidence suggests that this additional material is original to the Ode, and that the later Harris manuscript has omitted it.

Тіл және күн

Алдыңғы ғалымдар «Одалардың» грек немесе иврит тілінде жазылғанын ойласа да, қазіргі кезде олардың түпнұсқасы сирия/арамей тілінде жазылған деген консенсус қалыптасқан. Олардың туған жері Сирия аймағы болған болуы мүмкін. Жазылған мерзімі бірінші ғасырдан бастап, көптеген зерттеушілер екінші ғасырды атап көрсетеді. Кейбір ғалымдар «Ода 4» Мысырдағы Леонтополис ғибадатханасының жабылуы туралы айтады, бұл жазбаның шамамен 73 жылға дейін жазылғанын көрсетеді. Олардың ерте жазылғанын дәлелдейтін маңызды аргументтердің бірі – Антиохиялық Игнатийдің еңбектерінде «Одаларға» сілтемелер және тіпті цитаталар кездесуі. Бұл көзқарасты қолдайтын Жостин және Иринейдің жазбалары да бар. «Одалардың» Жақсы Жаңалыққа (Жоханға) ұқсастығы бар, бұл автордың кітап жазылған қауымдастықта болғанын көрсетеді. Оун, Пирс және «Одаларға» түсініктеме берген басқа зерттеушілер оларда ертедегі крещение рәсімінің айқын бейнелерін табады – су мәңгілік тақырып (тасқын, тірі су ішу, суға бату және бұлақ), сондай-ақ сенімге келу және бастау тілі. Чарльзворт бұл көзқарасқа қарсы сын танытқан. Джеймс Чарльзворттың сөзіне сүйенсек, «осы гимндердің басты ерекшелігі – уәде етілген Мәсіхтің келуіне деген алғыс сезімінің қуанышты үні (мысалы, «Ода 7:1-6; 41:3-7») және мәңгілік өмір мен Сүйіктіге деген махаббатты қазірден сезінуі (3:1-9; 11:1-24; 23:1-3; 26:1-7; 40:1-6)».

Теология

Кейбір дау-дамай болғанымен, Чэдвик бойынша, Одалар прото-православ христиандық бағытының бір бөлігі болуы мүмкін, шамалы ерекшеліктермен, себебі Одист Ессей қауымының идеяларын христиандықпен біріктірген көрінеді.

Сотериология

Кейбіреулер Одалар тағдыр туралы ілімді қолдайды деп санайды; мысалы, олар: "Олар туғанға дейін мен оларды білдім және олардың беттеріне мөр бастым" дейді. Дегенмен, басқалары бұл кітапты кез келген талапсыз сайлауды үйретеді деген қорытындымен келіспейді, автор талапсыз емес, алдын ала білуге негіделген сайлауды ойластырғанын айтады. Америкалық Жаңа өсиет ғалымы Томас Р. Шрайнердің пікірінше, Одалардың құтқару ілімі жоғары дәрежеде құдайдың кеңшілігіне бағытталған, сайлау ілімімен нығайтылған және автор құтқарылуды адамның еңбегімен емес, Құдайдың ісі ретінде қарастырғанын дәлелдеді. Томас Р. Шрайнер мен Брайан Дж. Арнольд бұл кітап белгілі бір деңгейде ізгілікпен санасуды қолдайды деп мәлімдеді.

Эсхатология

Кітапта Антихрист туралы бейнелі түрде айтылады, Антихристті білдіру үшін "дракон" сөзі қолданылады. Одалар, мүмкін, жалпы тірілуге сілтеме жасайды.

Христиандық ілім

Кейбіреулер бұл кітапта доцетикалық бейімділіктер бар десе де, ол Исаның тууы, керемет болғанымен, адам тууы болғанын көрсетеді, бұл доцетизмге қайшы. Сонымен қатар, доцетизмге қарсы болған (немесе керісінше) Антиохиялық Игнатий өзінің жазбаларында Сүлейменнің Одаларына сілтеме жасаған болуы мүмкін. Ода 8:5-6 Мәсіхтің қайта тірілуіне қатысты деп саналады. Одан астам, Одалардың Жаһандық кітаптармен тығыз байланысы доцетизмге қарсы дәлел келтіреді. Сүлейменнің Одалары Мәсіхті Логос деп атайды және оның бар болғанынан бұрын жаралғанын көрсетеді. Одаларда христиандардың көптеген ортақ сенімдері бар, мысалы, Мәсіх – Құдайдың Ұлы және Исаның құрбандығы. Одаларда, жазылған мерзіміне байланысты, Киелі кітапқа жатпайтын, бойда туу туралы ең ерте куәлік болуы мүмкін. Кітапта Мәсіхтің анасы туралы айтылады, ол айқышқа шегеленіп өлгені және Аждахаға түскені туралы да мәлімдейді.

Шомылдыру рәсімінен өту

Сондай-ақ, кітапта шомылдыруға сілтемелер бар, бірақ Евхаристияға еш сілтеме жоқ. Автор еврей апокалиптикалық ойлары мен мистицизміне тәжірибелі болған сияқты. Кітапта жанның мәңгілігі туралы нақты айғақ бар. Одаларда Мәриямның босану кезінде қандай да бір ауыртпалық сезінбегені және ешқандай акушердің болмағаны айтылады, бұл босанғаннан кейін де Мәриямның тазалығын сақтағанын көрсететін virginitas in partu доктринасына нұсқау. Бұл мәлімдеме Мысырдан шығу туралы оқиғаға сілтеме болуы мүмкін, онда еврей әйелдері өте жылдам босанған, сондықтан мысырлық акушерлер жетіп келмей қалған.

Сүлейменнің Забур жырларымен байланысы

Техникалық тұрғыдан алғанда, Одалар авторсыз, бірақ көптеген көне қолжазбаларда Сәләмнің Одалары Сәләмнің ұқсас Забурларымен бірге табылады, және Одалар бір авторға жатқызыла бастады. Дегенмен, Сәләмнің Забурларынан өзгеше, Одалар еврейлік емес, көбірек христиандық сипатқа ие. Одалар нақты түрде Исаға ғана емес, сондай-ақ құдайдың бойға бітуі, тозақтың жеңілуі және үштік туралы ұғымдарға да тікелей сілтеме жасайды. Адольф Харнак бұл туындының христиандық қосымшалармен түзетілген, бастапқыда еврейлік мәтін болған деген болжам жасады.

Гностицизммен байланысы

Кейбіреулер "Одалардың" ортодоксалдығына күмән келтіріп, олардың мұндай еретик немесе гностикалық топтан шыққан болуы мүмкін екенін айтады. Бұл "білім" (Syr. ܝܕܥܬܐ īḏa‘tâ; Gk. γνωσις gnōsis) сөзінің кең қолданылуында, 8:21c Одасында Құтқарушының өзі құтқарылуға мұқтаж болғаны туралы елеулі ұсыныста (ܘܦ̈ܖܝܩܐ ܒܗܘ ܕܐܬܦܪܩ wafrîqê ḇ haw d'eṯpreq — "және құтқарылғандар оны құтқарылғанда бар") және Әкенің бейнесінде көрінеді, оның Киелі Рух Мәсіхтің денеге енуіне себеп болу үшін сүт беретін кеудесі бар. "Білім" туралы айтқанда, бұл әрқашан Құдайдың өзін-өзі аян ету сыйына сілтеме жасайды. Одалар Құдайдың жақсы жаратылысынан қуанышқа толы болғандықтан, олар гностикалық білімнің кемелсіз әлемнен босату құралы ретінде қарастырылатын тұжырымдамасына қайшы келеді. Басқа бейнелер кейде ода авторларында ерестің белгілері деп есептелсе де, ертедегі патристикалық әдебиетте оларға ұқсас мысалдар бар. Х. Чадвик, Эмертон және Чарльзворт сияқты ғалымдар мәтіннің гностицизммен ешқандай қатысы жоқ екеніне толық сенімді. Linescratchers LDS музыкалық веб-сайтының авторы Артур Хаттонның "Одалар" альбомы Сүлейменнің "Одаларынан" шабыттанды және оның өлеңдерінен жолдарды өлеңдеріне енгізді.

Бастапқы басылған көздер

Бернард, Дж. Х. (1912). "Соломонның одалары" (Тексттер мен зерттеулер VIII). Чарльзуорт, Джеймс Х. (1977). Соломонның одалары. Миссула, Монтана: Scholars Press. Францман, М. (1991). Соломонның одалары: Поэтикалық құрылым және форманың талдауы. Геттинген. Харрис, Дж. Р. және А. Мингана (1916, 1920). Соломонның одалары мен забурлары. 2 томдық. Манчестер. Влеугельс, Гие. Соломонның одалары: Сирия тіліндегі мәтін және ағылшын тіліне аудармасы, мәтіндік сын және түсіндірмелермен. MŌRĀN ETH’Ō 41. Коттайам: Сент-Эфрем экуменикалық зерттеу институты, 2016.