Кіріспе

Клод Анри Белгранд де Вобуа (1 қазан 1748 жылы Виль-су-ла-Ферте, Об департаменті – 5 қараша 1839 жылы) – француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстары кезіндегі француз генералы. Ол 1800 жылы Мальтаны британдықтарға тапсыруымен ең көп танымал. 1808 жылғы 20 тамызда ол Белгранд де Вобуа графы титулына ие болды. Кейіннен оның аты Париждегі Триумф аркасына (Клебер аркасы) жазылды.

Ерте өмір

Вобуа Клерво қаласында (қазіргі Виль-су-ла-Ферте, Об департаменті) дүниеге келген. 1765 жылы Мец полкінің артиллерия лейтенанты болып тағайындалды. 1789 жылы артиллерия капитаны-коммандант болып тағайындалды. 1791 жылы еріктілердің подполковнигі болды. Альпі армиясында қызмет еткен кезінде 1793 жылдың қыркүйегінде бригада генералы, ал 1796 жылы дивизия генералы дәрежесіне көтерілді. Генерал Наполеон Бонапарттың Италия армиясына ауысқаннан кейін, ол әскерін Ливорноны басып алуға жетектеді. Бассано науқанында дивизияға қолбасшы болып тағайындалған ол 4 қыркүйекте Роверето шайқасындағы жеңіске қатысты. Аркола науқаны кезінде Вобуа 10 500 сарбаздан тұратын дивизиямен Трентоны қорғады. Пауль Давидовичтің австриялық корпусы күтпегендей күшті болып шықты және 18 000 сарбазбен Вобуаға шабуыл жасады. Бірнеше шайқаста Ваубоа Трентодан ығыстырылып, Кальяноға кері шегінді, онда оның әскері 7 қарашада жеңілді. Бонапарт жағдайды тұрақтандыру үшін келді, бірақ француз армиясының қолбасшысы Ваубоаға өзінің күшімен күресуді тапсырды, ал өзі Арколадағы негізгі австриялық армияға шабуыл жасады. Француздар 17 қарашада Аркола шайқасында үш күнге созылған жеңіске жетті, сол күні Давидвич Риволи Веронезеде Ваубоиді тағы да жеңді. Бұл жеңіліс көп әсер етпеді, себебі Бонапарт көп ұзамай Давидвичке қарсы күш жинап, оның корпусын солтүстікке қарай қашуға мәжбүр етті. Одан кейін Бонапарт Ваубоаның дивизиясын Бартелеми Жуберге берді. 1796 жылдың 24 қарашасында Бонапарт оның туралы былай деп жазды: "Ваубоа – батыл адам. Ол қоршаудағы қаланы басқаруға қажетті қабілеттерге ие, бірақ осы сияқты қарқынмен жүргізілетін соғыста немесе өте белсенді армияда дивизия қолбасшысы бола алмайды". 1798-1800 жылдардағы оқиғалар оның қоршаудағы қаланы басқаруға лайықты таңдау екенін көрсетті.

Белгранд де Воубои Мальтада

Бүгінде ол көбінесе Мальтада еске алынады, онда Наполеон оны 19 маусымда 1798 жылы Мальта және Гозо аралдарының бас қолбасшысы (Командующий ан шеф дез Иль де Мальт э дю Гоз) деп тағайындады. Бұл архипелагтың 1530 жылдан бері билеушілері болған Госпитальер ордені, Наполеонның флагманы «Ориент» кемесінде бас тартуға қол қойғаннан кейін жеті күн өткен соң осы мәлімдеме жасалды. Наполеон мен оның экспедициясы Мысырға аттанды, ал кемеде бес миллион алтын франк және бір миллион күміс заттан тұратын орденнің қазынасы болды. (Нельсонның флоты 1 тамызда Абу-Кир шығанағындағы Нил шайқасында «Ориентті» жойды; орденнің қазынасы әлі де теңіз түбінде жатыр.) Наполеон Мальта мен Гозода 3053 сарбаз, 5 артиллерия ротасы және медициналық бөлімнен тұратын гарнизон қалдырды. Француздар бірқатар саясатты жүзеге асырды. Олар француз тілін ресми тіл деп жариялады. Француздар бастапқыда Католик шіркеуінің қолдауын алуға тырысқанмен, француз революциялық реформаларын енгізу кезінде Мальта шіркеуімен қақтығысқа келіп, көп ұзамай олардың арасында шиеленіс туды. Олар папаның билігін жойды, азаматтық некеге рұқсат берді, Мальтаның жергілікті тұрғындары емес дін қызметкерлері, монахтар мен қарындастарды қуды, сондай-ақ шіркеулерден алтын мен күміс бұйымдарын, картиналарын тонады. Шіркеулерін тонауы үшін мальтийліктер қатты ашуланды. Бұдан әрі, француздардың Монте ди Пиета мен Massa frumentaria-ның ақшасының көп бөлігін алуы бұрын-соңды болмаған қаржылық дағдарысқа алып келді. 1798 жылдың 2 қыркүйегінде мальтийліктер Нотабиледе (Città Vecchia немесе Mdina) француз гарнизонына қарсы көтерілді. Көп ұзамай Мальта мен Гозода толыққанды көтеріліс болды, мальтийліктер Ұлттық Ассамблея құрды. Олар екі Сицилияның королі Фердинанд I-ге, олардың ресми сюзереніне, француз басқыншыларына қарсы күресте оларға көмектесу туралы петиция жіберді. Фердинанд көп уәде бергенмен, өзінің адал мальтийлік поддандылары туралы уайымдауға жеткілікті қиындықтары болғандықтан, аз ғана көмек көрсетті.

Көтеріліс және ағылшындықтардың келуі

Дегенмен, 18 қыркүйекте төрт кемеден тұратын португал эскадрильясы Мальтаны блокадалауды бастады. Кемелердің саны мен ұлттық құрамы әртүрлі болғанымен, бұл блокада француздар капитуляциялағанға дейін жалғасты. Нельсон капитан Александр Болл басқаратын британдық күштерді жіберді, ол 1798 жылдың 12 қазанында келді. Мальталық көтерілісшілер француздарды Валеттаға және Үлкен Бұхтаның (Grand Harbour) маңындағы Үш қалаға шегінуге мәжбүр етті. 28 қазанда Гозо аралы түсті, ондағы француз командирі өзі және 217 адамы капитан Боллға берілді. Генерал Ваубоаның әскерлері Валеттада қоршауда болғанда, капитан Боллдың кемелері блокаданы жалғастырды. Француздардың жақын арада капитуляциялайтынын күтіп, Нельсон 1799 жылдың қаңтарында Боллға былай деп жазды:

Мальтаның Неаполь королімен қатысты жағдай мынадай – ол аралдың заңды иесі: сондықтан, оның туы көтерілуі керек деп санаймын. Бірақ неаполитандық гарнизон оны пара алған бірінші адамға сатуы мүмкін. Корольдің өзінің билігін Англияға беруге дайын болатынына сенімдімін; соңғы кезде сэр Уильям Гамильтонмен бірге Мальта Англияның келісімінсіз ешқандай елге берілмеуі керек деген нота алдым.

Қ.С. – Егер Мальта капитуляцияласа, олардың сезімдерін қынжыртуға болмайтын ештеңе жасамауыңызды өтінемін. Егер арал тұрғындарының ниетіне қарай, олар өз туларын жеке көтере алмаса, Англияның туымен біріктіріңіз.

Валеттаның қоршауы

1799 жылдың ақпан айында Мальта көтерілісшілері король Фердинандтың араласуына үмітін жоғалтып, аралдың оңтүстігіндегі Кренди ауылының жанында бұрын қонған Боллдан Ұлттық Ассамблеяға төрағалық етуін сұрады. Ол жиналыстың атын Ұлттық Конгресс деп өзгертіп, өзін үкімет басшысы деп жариялады. Наурыз айында Конгресс король Георг III-ге Мальтаның тәуелділігін қабылдауға өтініш жасады, бірақ Питт министрлігінен жауап келмеді. Аштықтан қиналған француз гарнизоны 1799 жылдың ақпан айының басында аз көмек алды. "Будэуз" фрегаты блокаданы бұзып, Гранд-Харборға кірді. Дегенмен, ол Вобуа мен оның әскерін жабдықтап берген соңғы кеме болды. 1799 жылдың 1 қарашасында Нельсон "Фудроянт" кемесімен Валеттадан өтті. Франциядан көмек күтіп жүрген Вобуа жаңадан берілу талабын дереу қабылдамады. Вобуа былай деп жазды: "Өз еліңізге лайықты болуға тырысқандарыңыз сияқты, біз де өз елімізге құрмет көрсетуге дайынбыз, сондықтан осы бекіністі соңғы демімізге дейін қорғаймыз." Нельсон Боллға Мальта күштеріне басшылық етуді бұйырды – шамамен 2000 Мальта әскері және 1500-ге жуық жалдамалы сарбаз, еш төленбеген, жабдығы нашар және жартылай аштықтан өлгендер. Қиын жағдайдағы Фердинанд король Боллды Мальтаның губернаторы етіп бекітуге келісті. Мальта халқының барлығы, қажетті азық-түлік жетіспей, ашаршылыққа тап болып, қоршаудың кім бірінші аштықтан өледі деген жарысқа айналуына себеп болды. 1800 жылдың қаңтарында британдықтар мен Мальталықтар, 1200 сарбаздан тұратын неаполитандық контингентпен бірге, біршама көмек алды. Алайда, генерал Вобуа көмек күткені бекер болды. Француздық дайындықтар Наполеонға дейін созылды, ол қазір премьер-консул болып, контра-адмирал Жан Батист Перрені көмек экспедициясына басшылық етуге тағайындады. Эскадрилья құрамында "Ле Женеру" (Нил шайқасынан аман қалған екі кемелердің бірі), қарулы қойма кемелері ретінде қолданылған үш корвет және бір қарулы қойма кемесі болды. Барлығында 3000 сарбаз, қару-жарақ, азық-түлік және оқ-дәрісі бар, 1800 жылдың 6 ақпанында Тулон-сюр-Мерден шықты. Экспедиция апатқа ұшырады. 18 ақпан күні таңертең ағылшын кемелері Лампедуза аралының жанында француз эскадрильясымен кездесті. Контр-адмирал Перре шайқас басталғанда қаза тапты және сағат 13.30-да "Ле Женеру" туын түсірді. Француз конвойының қалған бөлігі Тулонға қайтып келді. 24 тамызда Вобуа Францияға блокаданы бұзу үшін "Ла Диана" және "Ла Жюстис" фрегаттарын жіберді. "Сукцесс" оларды "Нортумберленд" және тұтқынға алынған "Ле Женеру" (қазір британдықтармен басқарылатын) кемелерімен бірге көрді және оларды қуалай бастады. Британдықтар "Ла Диананы" басып алды, бірақ "Ла Жюстис" қараңғылықтың арасында қашып кетті.

Воубоидің берілуі

Қоршау аяқталуға жақын еді. Француз гарнизоны Валеттадағы барлық жылқыларды, есектерін, итттерді, мысықтарды және егеуқұйрықтарды жеп қойды. Соңында, 1800 жылдың 4 қыркүйегінде Вобуа британдық командир генерал-майор Генри Пигоға бітім туралы хабаршы жіберді. Келесі күні Пиго және капитан Джордж Мартин генерал Ваубуа мен контр-адмирал Вильнёвпен капитуляция шарттарын келісті. (Француздар Мальталықтардың басшысы капитан Александр Баллды келіссөздерден шеттетіп, олар мальталықтарға қарсы бас игісі келмеді.) Британдықтар Ваубои мен француздерге лайықты шарттар мен соғыс құрметтерін, оның ішінде қару-жарақтары мен олжаларын сақтап қалу құқығын берді. Вобуа мен оның әскерлері тез арада Марсельге қайтарылды.

Мальтадан кейін

Қоршау жалғасқан кезде, Вобуа 1800 жылғы 27 шілдеде сенатор болды. 1804 жылы ол Құрмет легионының үлкен офицері, ал 1808 жылы Империя графы атанды. 1809 жылы ол Ұлттық гвардияның дивизиясын басқарды. 1814 жылы Францияның пэрі және Сент-Луи орденінің рыцары болды. 1815 жылғы «Жүз күн» кезеңінде Вобуа Наполеонға қосылмады. Ол 1839 жылы қайтыс болды.