Польшадағы жемқорлық дауы (Польшадағы Рювин ісі)

Кіріспе

Польшадағы жемқорлық оқиғасы (Rywin ісі) – Польшада 2002 жылдың соңында, коммунистік үкіметтен кейінгі SLD (Демократиялық солшыл альянс) билікте болған кезде басталган жемқорлық оқиғасы. Ол Польша киноөндірушісі Лев Рывиннің атымен аталады.

Оқиғалар тізбегі

2002 жылдың 22 шілдесінде Лю Рюин Польшаның ең ірі газеті «Gazeta Wyborcza» редакторы Адам Мичниктің кеңсесіне келді. Рюин 17,5 миллион АҚШ долларын пара ретінде сұрап, баспа басылымдарының радио мен теледидарға қатысты ықпалын шектеуге бағытталған заң жобасына өзгеріс енгізуді ұйымдастыруға тырысты, бұл өзгеріс Михникке тиімді болар еді; бастапқы жоба газеттің «Agora S. A.» баспа үйіне жеке телеарна «Polsat» немесе Польша мемлекеттік телеарнасы «Telewizja Polska» екінші арнасын сатып алуға кедергі келтірмек. Рюин өзін «биліктегі топтың» өкілі деп мәлімдеді, бұл топтың атын ашқысы келмеді, бірақ сол кездегі премьер-министр Лешек Миллер мен посткоммунистік «Демократиялық солшылдар Альянсы» да осы топқа қатысты болуы мүмкін. Михник бұл әңгімені жасырын түрде жазып алып, «биліктегі топтың» кім екенін анықтау үшін тергеу бастады. Ол Миллердің кеңсесінде Миллермен, Рюинмен және өзімен кездесу ұйымдастырды. Миллер Рюин ұсынған келісімге қатысы жоқ екенін мәлімдеген кезде, куәгерлердің айтуынша, Рюин өзін ұстай алмай, тіпті өзін-өзі өлтіру туралы ой айтқан. Кейін Рюин ішімдікке тойып болғанын мәлімдеді. «Gazeta Wyborcza» газетінің тергеуі нәтиже бермеген соң, 2002 жылдың 27 желтоқсанында – оқиғадан алты ай өткеннен кейін, газеттің істегі рөліне күмән тудырғаннан кейін – газет Михник пен Рюиннің әңгімесінің толық емес жазбасын жариялады, бұл оқиғаға қатысты үлкен дау-жанжалға себеп болды. Алайда, басқа басылымдар бұл оқиғаның бір бөлігін бұрын жариялаған болатын (мысалы, «Wprost» апталық журналы). 2003 жылдың қаңтар айында Польша Парламенті (Sejm) оқиғаның мән-жайын зерттеу үшін арнайы комиссия құрды. Жеке қылмыстық іс бойынша Рюин 2004 жылдың 26 сәуірінде алдаушылық жасағаны үшін екі жылға бас бостандығынан айырылып, 100 000 злоты айыппұл төледі, себебі сот «биліктегі топтың» жоқ екенін және Рюиннің өз бетінше әрекет еткенін анықтады. 2004 жылдың 10 желтоқсанында Варшава апелляциялық соты бұл үкімді күштен шығарып, Рюинге екі жылға мерзімі қысқартылған жаза берді, оны әлі танылмаған топтың тапсырысы бойынша «қорғау ақысы» алғаны үшін кінәлі деп тапты.

On 22 July 2002, Lew Rywin called at the office of Adam Michnik, editor of Poland's largest daily newspaper, Gazeta Wyborcza. Rywin sought a bribe of 17.5 million USD to arrange a change to a draft law aimed at limiting the print media's influence on radio and television, which would have been in Michnik's favour; the original draft would have prevented the paper's publishing house, Agora S. A. from taking over the private TV station Polsat or the second channel of Poland's public TV broadcaster Telewizja Polska. Rywin said he was acting on behalf of what he called a "group in power" which wanted to remain anonymous but possibly included then prime minister Leszek Miller of the post communist Alliance of the Democratic Left. Michnik secretly recorded the conversation and started investigations to establish the identity of the "group in power". He also arranged a meeting between Miller, Rywin, and himself in Miller's office. When Miller denied any involvement in the deal Rywin had put forward, according to the others present, Rywin lost his composure and even spoke of committing suicide. Rywin himself later claimed to have been under the influence of alcohol. Only after Gazeta Wyborczas investigations had remained inconclusive, on 27 December 2002 – six months after the incident, which cast some doubts on the real role of the newspaper in the affair – the paper printed the partial record of Michnik's conversation with Rywin, igniting the scandal. However, other papers had reported parts of the story earlier (e. g. weekly magazine Wprost)

In January 2003, the Polish parliament (Sejm) created a special committee to conduct an investigation into the circumstances of the affair. A separate penal prosecution resulted in Rywin being sentenced to two years in prison and a 100,000 złoty fine on 26 April 2004 for fraud, as the court concluded that the "group in power" did not exist and Rywin had been acting on his own initiative. On 10 December 2004, the Warsaw court of appeals repealed this sentence, sentencing Rywin to a reduced term of two years for "paid protection" on behalf of a still anonymous group.

Саяси мәдениетке ұзақ мерзімді әсер ету

Бұрынғы диссидент Адам Мичниктің беделіне нұқсан келтірілді, өйткені ол осы дауға одан да тереңірек араласқан деген күдік туды, бірақ оның қалай болғаны әлі анық емес. Оның бұрынғы коммунистік саяси элита мүшелерімен болған достық қарым-қатынасы жарияланды. Бұл саясаткерлер мен қоғамдық пікір көшбасшыларының ірі көлеңкелі экономикамен байланысы бар деген сенімді күшейтті. Қылмыс пен жемқорлыққа қарсы күрес – басты ұстанымдарының бірі болған оңшыл «Заң және Әділет» партиясы осы оқиғадан пайда көріп, беделін арттырды. Партияның депутаты Збигнев Зиобро Сейм қабылдаған радикалды азшылық баяндамасын жазды. Бұл дау 2005 жылғы сайлауда SLD партиясының ауыр жеңілісіне әкеп соқты. 2015 жылы партия Сеймдегі өкілдігін толығымен жойды. Төрт жылдан кейін партия парламентке оралды және содан бері «Жаңа солшыл» деп аталады. Партия 2023 жылға дейін үкіметке оралмады, содан кейін Дональд Туск басқаратын кең проевропалық коалицияның кіші серігі атанды.