Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юрги немесе Усиньш күні – ежелгі латыш көктем мерекесі, ол 23 сәуірде христиан шіркеуінің қасиетті Георгийге арналған тойымен бірге келеді. Бұл мерекеден кейін піегуля және мал бағу маусымының басталуын білдірді. Күн күнтізбесі бойынша Юрги күні көктемгі күн тойы (Лиелдес) мен жазғы күн тойы (Яни) арасындағы орта нүкте саналады, ал Юлиан күнтізбесі бойынша 6 мамырда тойланады. 19 ғасырда жеке тәуелділік жойылғаннан кейін, Юрги латыш мәдениетінде шарттық қатынастарды аяқтау күні ретінде қалыптасты.
Jurģi or Ūsiņš Day is an ancient Latvian spring festival which coincides with the Christian Church's day of feast in honor of Saint George on April 23. After the holidays, it signified the beginning of pieguļa and shepherding. According to a solar calendar, Jurģi day marks the midpoint between the spring solstice (Lieldienas) and summer solstice (Jāņi) and, according to a Julian calendar, it is celebrated on 6 May. After the abolition of serfdom in 19th century, Jurģi was developed in the Latvian culture on the day of termination of the contract.
Христиандық мерекелердің шығу тегі
Христиан шіркеуі осы күнді император Диоклетианның алғашқы шейіттерінің бірі – әулие Георгийдің құрметіне тойлайды. Крест жорықтарынан кейін, Еуропаға Георгий ат үстінде аждаһамен, оның ішінде – жазық дін мен жамандықтың символымен шайқасқандығы туралы аңыз тарады. Аңыз бойынша, ол атты жауынгер, қару-жарақ шебері және тіпті қарақшылардың меценаты болған. Эстонияда Георгий жылқы құдайы болса, Ресейде Георгий жылқының ғана емес, сонымен қатар малшылардың да қасиеттісі саналады.
The Christian Church celebrates this day in honor of Saint George, one of the first martyrs of Emperor Diocletian. After the Crusades, a legend describing St. George battling on horseback with a dragon, a symbol of paganism and evil, was spreading in Europe. According to this legend, he was a rider, a soldier, a weapons blacksmith, and even a patron of robbers. In Estonia, St. George is a horse god, but in Russia, St. George is not only the patron of horses, but also the shepherd deity.
Усиньшпен қарым-қатынасы
Латвия халық дәстүрлерінде Әулие Георгий немесе Юрғи жылқының қамқоршысы ретінде сипатталады. Христиан діні латыш халық дәстүрлеріне Әулие Георгийді Ūsiņš орнына қою арқылы әсер еткен деп саналады. Вальмира қаласындағы дәстүрлер туралы сауалнамалардың бірінде бір ескерту сақталған. Бұрын Юрғи күні Ūsiņš күні деп белгіленген.
In Latvian folk traditions, St. George or Jurģi is usually described as the patron of horses. It is believed that the Christian faith influenced Latvian folk traditions by placing St. George in Ūsiņš place. In one of Valmiera's surveys on traditions, a remark was preserved. In the past, Jurģi Day was known as Ūsiņš Day.
Юрги күнінің дәстүрлері мен наным-сенімдері
Ескі тұрақтан кеткенде адамдар қоштаспайтын, себебі жаңа тұрақта бақытсыз болмас үшін. Жүгірткі күні жаңа үйге көшкенде, ескі үйдің шөбін алып, қораға шашып тастайтын, кетіп бара жатқан адамға ешқандай қарғыс тимеуі үшін. Басқалары ескі үйден тастар алып, жаңа үйдің қорасына лақтырып, өздерін қандай да бір жаман сиқырдан сақтау үшін жасаған. Жаз жақындағандықтан, Жүгірткі күні сұлулық пен денсаулықты сақтаумен қатар, көнуге қатысты да маңызды, алайда көбінесе күйіп қалмауға баса назар аударады. Егер Жүгірткі күні қар жауса, ауызды жуады, әйтпесе жумайды, себебі күйіп қалмас үшін солай жасау керек. Жүгірткіге дейін бақаның шағылымен жуыну қажет. Сондай-ақ, шәрбатты ішу алдында ауызды жуып, осылай істеуге болады. Адамдар құмырсқалардың үйіне түкіріп, құмырсқалардың қышқыл шашып беттеріне тиеді деп сенген, оның күйіктерден және шекпендерден ем болатынына сенеді. Сондай-ақ, Жүгірткіге дейін жалаң аяқ жүріп, сыбызғы тартса, ыстықтан сақтайды деп сенген. Жұрт Жүгірткіге дейін алғашқы дүркіреген даусты естігенде, жерден тас алып, маңдайынан үш рет сүйреп, қайтадан жерге қоятын. Бұл бас ауырмауы үшін жасалған. Жүгірткі жылы күндердің бірі саналады, және Құдай Яков, Микель және Мартин күндері үш суық тасты лақтыған, бірақ оларды Жүгірткі, Алғашқы өнім және Яни күндері жылығаннан кейін қайтарып алған деп сенген. Уақытты болжайтындар Жүгірткіге дейін қанша күнге шұғыла түсетінін бақылап, осылайша Яков күніне дейін қарабидай жинауға қанша күн кететінін есептеп шығарған. Жүгірткі таңында желді тексерген, егер Жүгірткіде жел соқса, онда жыл бойы жел соғады дегенді білдіреді. Егер Жүгірткіде жаңбыр жауса, онда жаз ылғалды болады, сондықтан орман шалғынында дәрілік шөптер өспейді деп саналған. Егер Жүгірткі жұма күніне келсе, онда ол бақытсыз жыл, ал дүйсенбі күніне келсе, бақытсыз жаз болады. Адамдар Жүгірткі күні тоқудан қашқан, себебі тоқыса, көп дауыл болады деп сенген. Сондай-ақ, тілек айтуға болмайды, әйтпесе ашулы иттің үйіне келеді деп ойлаған. Егер далада от жанып тұрса, олардың үйі де өртеніп кетеді дегенді білдіреді. Жүгірткі таңында күн шыққанда, ешқандай қызыл гүл өспеуі үшін, далаға аяқпен жүріп, жерді жыртып өтеді. Ертеңгі Жүгірткі таңында пеш салып, от жағып, түтін шығарған. Кім бірінші жасаса, сол бақытты болады.
When leaving the old place of residence, people did not say goodbyes, so they would not become unhappy in new place of residence. When moving to the new house on Jurģi day, the straw from the old site is taken along and scattered them in the barn, so that the leaving person would not get cursed with any kind of spell. Others also took along stones from the old house and threw them into a new home's barn, to prevent themselves from any strange magic. Since summer is approaching, Jurģi is also about preserving beauty and health, although it's mostly focuses on how not to get burned. If it snows on Jurģi's morning, people washed their mouth; otherwise you do not need to wash it, it is in order to not get burned. Before Jurģi, you need to wash with frog tadpoles. Likewise was done with birch juice, before drinking it, use it to wash your mouth. People spitted on anthill, so that ants could shoot acid onto their face; believing it was a remedy from burn down and freckles. People also believed if before Jurģi you walk barefoot and whistle, it would protect you from the fever. When people heard roaring thunder for the first time before Jurģi, they took a stone from the ground, dragged it over the forehead 3 times and put it back. It was done so that the head wouldn't hurt. Jurģi is considered to be one of the warmest days, and it was believed that God threw 3 cold stones on Jacob, Miķeļi and Mārtiņi days, but took them away once they got warm on Jurģi, Pentecost and Jāņi. Time fore tellers watched, how many days had dew before Jurģi: that way they counted how many days is going to be spent on harvesting rye before Jacob's day. Wind is checked on Jurģi morning; if it's windy on Jurģi, then it meant that it will be windy all year. If it rains on Jurģi, it meant a wet summer, and believed that forest meadows will not have medical herbs because of that. If Jurģi falls on Friday, it meant a miserable year, if on Monday it meant an unhappy summer. People did not weave on Jurģi day, believing there will be a lot of thunder if they did. They also believed that you should not make wishes or mad dogs will come to their homes. If the fields were light on fire, it meant their home will burn. On Jurģi morning, in front of the sun, people crossed over the field on foot to furrow, so that not a single burdock would grow up. On early Jurģi morning, an oven was built and light, for a smoke to dash out up the chimney. Whoever makes it first, that person will be happy.
Юридистің күні
Юрги күніндегі нан дөңгелек пішінді болуы керек еді, себебі бұл жылқы мен сиырдың өсуіне көмектеседі деп сендірілді. Жұмыртқа желінетін немесе сиырдың арқасына домалатылған, осылайша сиырдың семіретініне сенеді. Көбінесе қымыз дайындалады, ол үйлесімділікті нығайтуға және бейтаныс адамдарды мүмкіндігінше ұзақ қалдыруға маңызды рөл атқарады. Юргиде жаңа үйге кіргенде үй шаруасын жүргізуші әйел қонақтарға жеу үшін капуста пісіріп беретін, осылайша қонақтар үйде ұзақ қалсын үшін. Ал егер балық берілсе, қонақтар үйден тез шығып кететін. Юрги күнінде ескі қоныстанғанда капуста пісірілсе, жаңа үйге келгенде жұмыртқа қуырылып, балапандардай бейбіт өмір сүру үшін дайындалған. Алғаш рет сиырларды бағуға шыққанда үй иесі бағушыға көптеген жұмыртқа берді. Жұмыртқаның саны бағылған сиырдың санына байланысты болды. Жұмыртқа қайнатылып, жылқының атымен белгіленетін, содан кейін жылқының иесіне берілетін. Жұмыртқадан қабығы шешілген, егер жақсы түсіп кетсе, жылқының жақсы екенін, ал егер нашар болса, оны сыйға берудің жақсы екенін білдіретін. Піегуляда pantāga пісіріледі, бұл дәстүрлі Юрги тағамы. Ол қазық немесе балқының ойығына құйылады, содан кейін үстіне үлкен тас қойылып, ойық жабылады немесе алдымен кішкентай ойық жасау үшін тістеліп, топырақпен толтырылады, содан кейін pantāga Ūsiņšқа ұсынылады. Тек содан кейін оны жеуге болады. Pantāga пісіру үшін тек қайнатылған және шикі жұмыртқа ғана қажет. Pantāga от үстінде еркектер тарапынан пісірілді.
Loaves of bread on Jurģi Day's meal had to be circular, believing it would help to grow horses and cows. Eggs were eaten or rolled across the back of cows, believing that it would make cows grow plump. Sauerkraut is often made, which plays an important role in both promoting harmony, and to make strangers stay as long as possible. When entering the home of new residents on Jurģi, the housekeeper cooked cabbage and gave it to the guest to eat, so that visitors could stay longer at home. On the other hand, if fish was given to eat, it was followed by visitors rapidly leaving their house. On Jurģi day, when the old remnants were moving away, they cooked the cabbage, but when they arrived into a new home, they fried eggs, so that everyone could live in peace like chicks. When it came to shepherd the cows for the first time, the hostess gave to the shepherd a lot of eggs. The amount of them depended on how many cows they were shepherding. Eggs were boiled, marked with a horse's name, and were given to the person who owned a horse. They removed the eggshell from their eggs; if it sheds good, it meant the horse is fine, if not, then it meant it was better to give it away. During pieguļa pantāga is cooked the traditional Jurģi food. It is poured into a stake or ax's shaft hole and then blaming this hole with a large stone on top, or first bite it to make a small hole and back filled it with soil, then pantāga is offered to Ūsiņš. Only after that you could eat it. It only takes boiled and raw eggs to cook pantāga. Pantāga were baked by men over a campfire.