Кіріспе
XVI ғасырдағы инка императоры Манко Инка Юпанки (шамамен 1515–1544 жж.) (кечуа тілінде Манку Инка Юпанки) Вилкабамбадағы тәуелсіз Жаңа Инка мемлекетінің негізін қалаушы және монархы (Сапа Инка) болды, бірақ бастапқыда ол испандықтардың орнатқан қуыршақ императоры еді. Ол "Манко II" және "Манко Капак II" деп те белгілі болды. Ол Хуайна Капақтың ұлдарының бірі және Хуаскардың кіші інісі болған.
Manco Inca Yupanqui (around 15151544) (Manqu Inka Yupanki in Quechua) was the founder and monarch (Sapa Inca) of the independent Neo Inca State in Vilcabamba, although he was originally a puppet Inca Emperor installed by the Spaniards. He was also known as "Manco II" and "Manco Cápac II". He was one of the sons of Huayna Capac and a younger brother of Huascar.
Шығуы және таққа отырғызылуы
Манко Инка, Хуайна Капақтың 50-ден астам ұлының бірі, Кускода дүниеге келді. Атауальпа әскерлері генерал Квиквиздің басшылығымен қаланы басып алғанда, Хуайна Капақтың ұрпақтарын, Хуаскарды қолдағандарды және Инканың орнын басып алуға тырысқандарды өлтірді. Осы себепті Манко Инка атауальпалықтармен кез келген байланыстан қашып, құтылуға мәжбүр болды. 14 қараша 1533 жылы ол конкистадор Франсиско Писарромен және оның инка және испандық жасағымен кездесті. Бұл және Атауальпаның өлімі сияқты басқа да оқиғалар Манко Инканы испандықтардың құдайлар жіберген "құтқарушылар" деген сенімге жеткізді. Тупак Уальпа Франсиско Писарроның таж кигізген қуыршақ билеушісі болды. Писарро Кускодан Алмагро мен Манко Инкамен бірге Квиквизді қуу үшін Жаужаға кеткенде, Франсиско өзінің кіші ағалары Гонсало Писарро мен Хуан Писарроны регенттер етіп тағайындады және қалада 90 саяқты гарнизон қалдырды. Ол сол жерде 1572 жылы Тупак Амару қайтыс болғанға дейін болған Жаңа Инка мемлекетін құрды. Одан ол уанкаларға (испандықтардың ең маңызды одақтастарының бірі) қарсы шабуылдарын жалғастырды, қатал шайқастардан кейін біршама жетістікке жетті және қазіргі Боливияның таулы аймақтарына жетті, бірақ көптеген шайқастардан кейін оның әскері жеңіліске ұшырады. Испандықтар оның кіші туған ағасы Паулу Инканы соңғы жорықтағы бағалы көмегі үшін, ол қайтқаннан кейін Сапа Инка деп жариялады. Испандықтар Манконың қарындасы Кура Оклоны тұтқынға алып, 1539 жылы оны қатыгездікпен өлтірді.
Өлім
Вилькабамба таулы аймақтарында көптеген партизандық шайқастардан кейін Манко 1544 жылы Виткос инка орталығында Диего де Алмагроның қолдаушылары тарапынан өлтірілді. Бұрын олар Франсиско Писарроны өлтірген және Манконың қорғауында жасырынып жүрген. Кейін Манконың әскері оларды да өлтірді. Манконың орнын оның ұлы Сайри Тупак иеленді. Манко Инканың Сайри Тупак, Титу Куси және Тупак Амару сияқты бірнеше ұлы болды.