Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Апачи округі, Аризона, АҚШ-тың Ұлттық парк қызметі бөлімшесі.
National Park Service unit in Apache County, Arizona, US
Каньон де Челли ұлттық ескерткіші (/d//ə/'/ʃ//eɪ/ dəSHAY') 1931 жылғы 1 сәуірде Ұлттық парк қызметінің бөлімшесі ретінде құрылды. Солтүстік-шығыс Аризонада орналасқан, ол Навахо ұлтының шекарасында және Төрт бұрыш аймағында жатыр. Солтүстік Америкадағы үздірілмейтін ең ұзақ мекендеген жерлердің бірін көрсетеді, бұл жерде ежелгі Пуэбло тайпаларынан (Анасази деп те аталады) бастап Навахо тайпаларына дейін өмір сүрген жергілікті тайпалардың қираған орындары сақталған. Ескерткіш үш ірі каньонның төңірегі мен еденін қамтиды: де Челли, дель Муэрто және Монумент. Бұл каньондар Чуска тауларынан бастау алатын өзендермен ойылып жасалған, бұл таулар ескерткіштің шығысына орналасқан. Жердің еш бөлігі федералдық меншікте емес. Каньон де Челли – АҚШ-тағы ең танымал ұлттық ескерткіштердің бірі.
Canyon de Chelly National Monument (/d//ə/'/ʃ//eɪ/ dəSHAY') was established on April 1, 1931, as a unit of the National Park Service. Located in northeastern Arizona, it is within the boundaries of the Navajo Nation and lies in the Four Corners region. Reflecting one of the longest continuously inhabited landscapes of North America, it preserves ruins of the indigenous tribes that lived in the area, from the Ancestral Puebloans (also known as the Anasazi) to the Navajo. The monument covers and encompasses the floors and rims of the three major canyons: de Chelly, del Muerto, and Monument. These canyons were cut by streams with headwaters in the Chuska Mountains just to the east of the monument. None of the land is federally owned. Canyon de Chelly is one of the most visited national monuments in the United States.
Этимология
Шелли есімі – испан тілінен алынған, навахо тіліндегі (немесе Цэги) сөзінен алынған, ол "тас шатқалы" дегенді білдіреді (әдеби түрде "тас ішінде" < цэ "тас" + йиʼ "ішінде, ішін"). Навахо тіліндегі айтылуы – . Испан тіліндегі де Челли деˈtʃeʎi айтылуы ағылшын тіліне бейімделді, көрінеу француз тіліндегі орфографиялық айтылуға ұқсас, қазір /d//ə/'/ʃ//eɪ/ dəSHAY' болып айтылады.
The name Chelly is a Spanish borrowing of the Navajo word (or Tsegi), which means "rock canyon" (literally "inside the rock" < tsé "rock" + yiʼ "inside of, within"). The Navajo pronunciation is The Spanish pronunciation of de Chelly deˈtʃeʎi was adapted into English, apparently modeled on a French like spelling pronunciation, and is now /d//ə/'/ʃ//eɪ/ dəSHAY'.
Тарих
Canyon de Chelly шамамен 1300 жылдан 1700 жылдардың басына дейін Хопи үндістерімен үзірлі-кесірлі қоныстанған деп саналады, содан кейін Навахо тайпасы солтүстік Нью-Мексикодан осы каньонға көшіп келді. Одан бері бұл жер Навахо халқының мекені болды, бірақ 1805 жылы болашақ Нью-Мексико губернаторы лейтенант Антонио Нарбона басқарған әскерлер шапқанда, 115 Навахо қаза тауып, 33-і тұтқынға алынды. 1863 жылы полковник Кит Карсон каньонға әскер жіберіп, 23 Навахоны өлтірді, 200 қойды тартып алды, хоган ғимараттарын, персика бақтарын және басқа да егістіктерді жойды. Осының салдарынан Навахо тайпасы қарсылық танысудан бас тартып, Боске Редондоға (Нью-Мексико штаты) көшірілді.
Canyon de Chelly is thought to have been sporadically occupied by Hopi Indians from circa 1300 to the early 1700s, when the Navajo then moved into the canyon from places in northern New Mexico. From that time forward it has served as a home for Navajo people before it was invaded by forces led by future New Mexico governor Lt. Antonio Narbona in 1805, during which time 115 Navajos were slain and 33 taken captive. In 1863, Col. Kit Carson sent troops through the canyon, killing 23 Navajo, seizing 200 sheep, and destroying hogans, as well as peach orchards and other crops. The resulting demoralization led to the surrender of the Navajos and their removal to Bosque Redondo, New Mexico.