Құрмыларды ауыстыру және өсімдіктерді көшіру техникасы

Кіріспе

Бау-бақша техникасы
өсімдіктерді көшіру

Ауыл шаруашылығы мен бау-бақшада өсімдіктерді бір жерден екінші жерге көшіру – бұл өсімдіктерді ауыстыру әдісі. Көбінесе бұл өсімдікті теплицада немесе қорғалған жайда тұқымнан өсітіп, кейіннен оны ашық жерге, әдетте сыртқы ортаға отырғызу түрінде жүзеге асырылады. Мұндай жұмысты атқаратын машина трансплантер деп аталады. Бұл базарлық бау-бақша шаруашылығында және жүк тасымалдаумен айналысатын шаруашылықтарда кең таралған, онда отырғызу және көшіру терминдері бір-бірімен мағынасы жақын. Кейбір сәндік өсімдіктерді көшіру жиі қолданылмайды және мұқият жасалады, себебі бұл өсімдіктің өлу қаупін тудырады. Көшірудің түрлі қолданыстары бар, мысалы:
Сыртқы жағдайлар қолайлы болғанға дейін өсімдіктерді үй ішінде өсітіп, өсу маусымын ұзарту;
Жас өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден жеткілікті күш алғанға дейін қорғау;
Тікелей себудің орнына көшеттерді отырғызу арқылы өсіп-өнудегі қиындықтарды болдырмау. Әртүрлі түрлер мен сорттар көшіруге әртүрлі реакция жасайды, кейбіреулері үшін мұндай амал ұсынылмайды. Барлық жағдайларда, көшіруден туындайтын стресс немесе зақымдану – көшіру шогынан сақтану басты мәселе болып табылады. Қорғалған жағдайда өсірілген өсімдіктерге қатаю деп аталатын бейімделу кезеңі қажет (сондай-ақ аязға төзімділік туралы да қараңыз). Сондай-ақ, тамыр жүйесіне залал келтіруді барынша азайту керек. Көшіру кезінде өсімдіктің өсу сатысы, ауа райы және көшіруден кейін күтім жасау – бұл маңызды факторлар.

Трансплантациялық өндіріс жүйелері

Коммерциялық өсірушілер контейнерлік және контейнерлік емес көшет дайындау әдістерін қолданады. Контейнерлік емес көшеттер әдетте жылыжайдағы еденде немесе сөрелерде, ашық далада қатарлап жабылатын жамылғылармен және жылыжайларда, сондай-ақ ашық егістікте өсіріледі. Көшеттер тамыры жалаңаш күйінде отырғызуға арналған, бұл контейнерлік көшеттерге қарағанда арзан, бірақ өсімдіктердің нашар тамырлануына байланысты өнімділігі төмен болады. Ағашпен бірге тамыр ортасымен толтырылмаған, бірақ өсіру ортасынан жасалған қалыпты блоктардан тұратын контейнерлер де отырғызылады, мысалы, Polyloam, Tree Start және BR 8 блоктары. Көшет дайындауға арналған контейнерлердің дизайны көптеген және әртүрлі болды. Контейнерде өсірілген ақ шыршаның қоры қазіргі таңдағы норма. Көптеген контейнерлер түтік тәрізді, олардың диаметрі мен көлемі ақ шыршаның өсуіне әсер етеді (Hocking and Mitchell 1975, Carlson and Endean 1976). Биіктігі мен диаметрі 1:1 пропорциясындағы контейнерде өсірілген ақ шыршаның құрғақ салмағы, 3:1 және 6:1 пропорциясындағы контейнерлердегіге қарағанда едәуір жоғары болды. Контейнердің көлемі артқан сайын құрғақ салмағы мен биіктігі де артты. Қаптың көлемі үлкен болған сайын, бірлік аумаққа жұмсалатын көшет саны азайды. Дегенмен, мөлшерінің биологиялық артықшылығы үлкен контейнерлерге қарай айқын ауысуға жеткілікті болды (Coates et al. 1994). Британдық Колумбияда 1981 жылы 14,246,000 дана болған PSB211 (жоғарғы диаметрі 2 см, ұзындығы 11 см) стироблок тығындарының саны 1990 жылы нөлге дейін төмендеді, ал PSB415 (жоғарғы диаметрі 4 см, ұзындығы 15 см) стироблок тығындарына тапсырыс сол кезеңде 257 000-нан 41 008 000-ға дейін өсті, бірақ үлкен көшеттерді өсіру, тарату және отырғызу кішкентай көшеттерге қарағанда қымбат. Басқа контейнерлер ағашпен бірге отырғызылмайды, мысалы, Styroblock, Superblock, Copperblock және Miniblock контейнерлік жүйелері, тамырлары өсіп келе жатқан ортаның біртұтас тығынында орналасқан Styroplug көшеттерін шығарады. Тығын қуыстарының көлемі жоғарғы диаметрі мен тереңдігінің әртүрлі комбинацияларына байланысты 39-3260 мл аралығында өзгереді, бірақ ең көп қолданылатыны, кем дегенде Британдық Колумбияда, 39 мл-ден 133 мл-ге дейін (Van Eerden and Gates 1990). 1969/70 жылдары әзірленген BC CFS Styroblock тығыны Британдық Колумбиядағы ішкі шырша үшін басым түрге айналды (Van Eerden and Gates 1990, Coates et al. 1994). Бірнеше күн бойы сақтау температурасы шамамен 4,5°C және ылғалдылығы 50% шамасында болуы мүмкін. Binder және Fielder (1988) салқындатылған қоймадан алынған көшеттерді 10°C-тан жоғары температураға ұшыратпауды ұсынды. Көліктік және сақтау үшін қолданылатын тоңазытқыш машиналары көшеттерді әдетте 2°C-тан 4°C-қа дейін сақтайды (Mitchell et al. 1980). Ronco (1972a, b) көшеттерді салқындату үшін құрғақ мұзды (қатты көмірқышқыл газы) қолдануға қарсы еді, ол көшеттердегі тыныс алу және су тасымалы газ тәрізді көмірқышқыл газының жоғары концентрациясынан бұзылады деп мәлімдеді. Иісқорық көшеттері көбінесе ұзақ уақыт бойы мұздатылған жерде, көбінесе -2°C температурада сақталады, содан кейін тамыр тығынын еріту үшін суық жерде (+2°C) сақталады. Егер мұздатылған көшеттерді бір-бірінен ажырату мүмкін болмаса, еріту қажет, ал кейбір мамандар тығынның ырғалдануына байланысты тығын мен топырақ арасындағы байланыс жоғалмауы үшін оны ұсынады. Физиологиялық белсенділік мұздатылғаннан гөрі салқын жерде жоғары болады, бірақ әлі де мұздатылған күйде отырғызылған ішкі шырша мен Энгельман шыршасының көшеттері қысқа және уақытша физиологиялық әсерлерге ие болды, оның ішінде ксилемдік судың әлеуеті (Camm et al. 1995, Silem and Guy 1998). Бір вегетациялық маусымнан кейін өсу параметрлері мұздатылған және ерітілген көшеттер арасында ерекшеленбеді. Сақтау және отырғызу тәжірибелерін зерттеулер көбінесе мұздатылған сақтау ұзақтығының және одан кейінгі салқын сақтаудың әсеріне назар аударды (мысалы, Ritchie et al. 1985, Chomba et al. 1993, Harper and Camm 1993). Салқын сақтау техникаларын қарастырғанда еріту процесіне аз көңіл бөлінеді (Camm et al. 1994), немесе еріту жылдамдығы зиян келтірмейтінін атап өтеді (McKay 1997). Kooistra және Bakker (2002) салқын сақтау көшеттің денсаулығына кері әсер ететінін көрсететін бірнеше дәлел келтірді. Салқын сақтау кезінде тыныс алу жылдамдығы мұздатылған сақтаудан гөрі жылдам болады, сондықтан көмірсулар қоры тез кемиді. Әрине, салқын сақтау кезінде жарық болмаған жағдайда және көшеттер жарыққа ұшыраған жағдайда (сирек кездеседі), көмірсулар қоры азаяды (Wang and Zwiacek 1999). Сондай-ақ, Silem және Guy (1998) көмірсулар қорының азаюы көшеттердің тамыр өсуін жүзеге асыру қабілетін нашарлатады. Соңында, сақтау саңырауы салқын сақтау кезінде мұздатылған сақтаудан гөрі көбірек проблема тудырады. Сондықтан Kooistra және Bakker (2002) мұндай ерітудің қажетсіздігі туралы гипотезаны тексерді. Ішкі шыршаны қоса алғанда, үш түрдің көшеттері мұздатылған тамыр тығындарымен (мұздатылған көшеттер) және ерітілген тамыр тығындарымен (ерітілген көшеттер) отырғызылды. Ерітілген тамыр тығындары топырақ температурасына шамамен 20 минутта жылынады, ал мұздатылған тамыр тығындарына температура нөлден жоғары көтерілуі үшін мұзды ерітуге шамамен 2 сағат уақыт кетті. Тамыр тығынының мөлшері еріту уақытына әсер етті. Бұл отырғызулар бореальды стандарттар бойынша жылы топыраққа жасалды, ал мұздатылған тығындары бар көшеттер көктемде және биік жерлердегі отырғызу орындарына тән температурада отырғызылған жағдайда өзгеше әрекет ете алады. Өзгермелі флуоресценция ерітілген және мұздатылған көшеттер арасында ерекшеленбеді. Бурпылдау ерітілген ішкі шырша көшеттерінде мұздатылған көшеттерге қарағанда жылдамдамады. Далалық өнімділік ерітілген және мұздатылған көшеттер арасында ерекшеленбеді.

Commercial growers employ what are called containerized and non containerized transplant production. Non containerized transplants are typically grown in greenhouse ground beds or benches, outdoors in ground with row covers and hotbeds, and in ground in the open field. The plants are pulled with bare roots for transplanting, which are less expensive than containerized transplants, but with lower yields due to poorer plant reestablishment. Also planted with the tree are other containers that are not filled with rooting medium, but in which the container is a molded block of growing medium, as with Polyloam, Tree Start, and BR 8 Blocks. Designs of containers for raising planting stock have been many and various. Containerized white spruce stock is now the norm. Most containers are tube like; both diameter and volume affect white spruce growth (Hocking and Mitchell 1975, Carlson and Endean 1976). White spruce grown in a container having a 1:1 height:diameter produced significantly greater dry weight than those in containers of 3:1 and 6:1 height:diameter configurations. Total dry weight and shoot length increased with increasing container volume. The larger the bag the fewer deployed per unit area. However, the biological advantage of size has been enough to influence a pronounced swing towards larger containers in British Columbia (Coates et al. 1994). The number of PSB211 (2 cm top diameter, 11 cm long) styroblock plugs ordered in British Columbia decreased from 14,246,000 in 1981 to zero in 1990, while orders for PSB415 (4 cm top diameter, 15 cm long) styroblock plugs increased in the same period from 257 000 to 41 008 000, although large stock is more expensive than small to raise, distribute, and plant. Other containers are not planted with the tree, e. g., Styroblock, Superblock, Copperblock, and Miniblock container systems, produce Styroplug seedlings with roots in a cohesive plug of growing medium. The plug cavities vary in volume by various combinations of top diameter and depth, from 39 to 3260 mL, but those most commonly used, at least in British Columbia, are in the range 39 mL to 133 mL (Van Eerden and Gates 1990). The BC CFS Styroblock plug, developed in 1969/70, has become the dominant stock type for interior spruce in British Columbia (Van Eerden and Gates 1990, Coates et al. 1994). For a few days, storage temperatures around 4.5 °C and humidities about 50% can be tolerated. Binder and Fielder (1988) recommended that boxed seedlings retrieved from cold storage should not be exposed to temperatures above 10 °C. Refrigerator vans commonly used for transportation and on site storage normally ‘maintain seedlings at 2 °C to 4 °C (Mitchell et al. 1980). Ronco (1972a, b) cautioned against using dry ice (solid carbon dioxide) to cool seedlings; he claimed that respiration and water transport in seedlings are disrupted by high concentrations of gaseous carbon dioxide. Coniferous planting stock is often held in frozen storage, mostly at −2 °C, for extended periods and then cool stored (+2 °C) to thaw the root plug prior to outplanting. Thawing is necessary if frozen seedlings cannot be separated from one another and has been advocated by some in order to avoid possible loss of contact between plug and soil with shrinkage of the plug with melting of ice in the plug. Physiological activity is also greater under cool rather than frozen storage, but seedlings of interior spruce and Engelmann spruce that were planted while still frozen had only brief and transient physiological effects, including xylem water potential, (Camm et al. 1995, Silem and Guy 1998). After 1 growing season, growth parameters did not differ between seedlings planted frozen and those planted thawed. Studies of storage and planting practices have generally focussed on the effects of duration of frozen storage and the effects of subsequent cool storage (e. g., Ritchie et al. 1985, Chomba et al. 1993, Harper and Camm 1993). Reviews of colds storage techniques have paid little attention to the thawing process (Camm et al. 1994), or have merely noted that the rate of thawing is unlikely to cause damage (McKay 1997). Kooistra and Bakker (2002) noted several lines of evidence suggesting that cool storage can have negative effects on seedling health. The rate of respiration is faster during cool storage than in frozen storage, so depleting carbohydrate reserves more rapidly. Certainly in the absence of light during cool storage, and to an indeterminate extent if seedlings are exposed to light (unusual), carbohydrate reserves are depleted (Wang and Zwiacek 1999). As well, Silem and Guy (1998), Also, depletion of carbohydrate reserves impairs the ability of seedlings to make root growth. Finally, storage moulds are much more of a problem during cool than frozen storage. Kooistra and Bakker (2002), therefore, tested the hypothesis that such thawing is unnecessary. Seedlings of 3 species, including interior spruce were planted with frozen root plugs (frozen seedlings) and with thawed root plugs (thawed seedlings). Thawed root plugs warmed to soil temperature in about 20 minutes; frozen root plugs took about 2 hours, ice in the plug having to melt before the temperature could rise above zero. Size of root plug influenced thawing time. These outplantings were into warm soil by boreal standards, and seedlings with frozen plugs might fare differently if outplanted into soil at temperatures more typical of planting sites in spring and at high elevations. Variable fluorescence did not differ between thawed and frozen seedlings. Bud break was no faster among thawed interior spruce seedlings than among frozen. Field performance did not differ between thawed and frozen seedlings.