Карл Ристенпарт: Неміс дирижерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Карл Ристенпарт (26 қаңтар 1900 жыл - 24 желтоқсан 1967 жыл) – неміс дирижері.

Мансап

Германияның Киль қаласында туған ол Берлиндегі және Венадағы Стерн консерваториясында оқыған. Өмірінде үш оркестр құруға белсенді қатысқан, олардың ең танымалсы – Саар камералық оркестрі. Осы ұжыммен Бахтың оркестрлік шығармаларының алғашқы жинақтарын жасаған. Бұл жазбалар 1954 және 1967 жылдар аралығында Францияда Les Discophiles Français, Erato және Club Français du Disque аттарымен шығарылып, әртүрлі американдық лейблдармен (әсіресе Nonesuch) лицензия бойынша LP және кассетада жарық көрген. Баспадан шығу тоқтағаннан кейін 2000 жылы француздық Accord лейблі Universal Бахтың оркестрлік туындыларының Ристенпарт жазбаларының толық жинағын қамтитын алты дискілік жинақты шығарды. Дирижер және оның Саарбрюкендегі әріптестері Моцарт пен Гайдн шығармаларын да жаздырған. Барокко және ерте классикалық музыканы орындау арқылы ол қол жеткізген ұзаққа созылған даңқ, Саар оркестрімен Саар радиосы үшін шамамен 230 композитордың шығармаларын жаздырғанын көлеңкеге қалдырды, олардың кемінде жартысы 20 ғасырға жататын. Бұл бағытта Германн Шерхеннің ықпалы болуы мүмкін, Ристенпарттың анасы 1914 жылға дейін онымен танысқан және 1919-1920 жылдар аралығында оған үйленген. (Германн Шерхен – Берг пен Ксенакис сияқты композиторлардың сол кезде дау тудырған шығармаларының тұңғыш орындалуына жауапты, саяси белсенді дирижер болған.) 1932 жылы Ристенпарт Берлиндегі шағын струнный ансамблінің дирижері болды, оның ядросы әйелі, пианист және клавесинист Рут Кристенсеннің достарынан құралған. Бұл ансамбль Карл Ристенпарт камералық оркестрі деп танылды және көбінесе Берлин радиосы мен Deutschlandsender үшін, әсіресе шетелдегі түнгі тікелей эфирлер үшін орындаған. Бірақ Ристенпарттың Германиядағы жас дирижер ретіндегі мансабы нацистік партияға қосылудан бас тартқаны себепті тоқтап қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ристенпарт қираған Берлинге оралып, өзінің сүйікті композиторы Густав Малердің шығармаларын 1945 жылдың жазындағы алғашқы қоғамдық концертінің бағдарламасына қосты. Берлин бірнеше шетелдік секторларға бөлінгендіктен, оның мінсіз саяси репутациясы оған Берлиндегі «Америкалық сектордағы радио» (RIAS) дирижері болуға мүмкіндік берді. 1946 жылы ол Монтевердиден Стравинскийге дейінгі музыканы «РИАС хоры және камералық оркестрі» деген атпен, бұрынғы Карл Ристенпарт камералық оркестрінің күштерімен, вокалдық солистермен және Берлиннің басқа оркестрлерінің үздік музыканттарымен жаздыра бастады. Бұл оның оркестрлік дамуының маңызды кезеңдерінің екіншісі және дирижер ретінде халықаралық даңққа жол ашқан кезеңінің бастамасы болды, ол негізінен 1947 жылдың наурыз айынан 1952 жылдың желтоқсанына дейінгі ұмтылыспен салынған Дж. С. Бахтың концерттік циклына негізделген. Осы кезеңнен бастап Бахтың «Ich will den Kreuzstab gerne tragen», BWV 56 және «Ich habe genug», BWV 82 кантаталарында баритон Дитрих Фишер-Дискау мен Герман Тёттхердің гобой және гобой да качча орындаған аңызға айналған Archiv жазбасы пайда болды. Алайда 1950-ші жылдардың басында Германиядағы соғыстан кейінгі саяси жағдайдың нашарлауы, әсіресе Берлинде әртүрлі секторлар арасында өтудің қиындығы, радио хабарларын таратудың қаржылық проблемаларын да тудырды. 1952 жылдың соңында RIAS барлық оркестрлерін субсидиялауды жалғастыра алмайтыны белгілі болған кезде, Ристенпарт Саар радиосы үшін жаңа камералық оркестр құру туралы ұсынысты қабылдады, ол сонымен бірге Les Discophiles français үшін LP-лер шығаратын болды (ол кезде «автономды» Саар аймағы әлі де француз әкімшілігіне бағынысты болғандықтан бұл ерекше келісім болды). Ристенпарт 1953 жылдың жазында Саар камералық оркестрінің дирижері болып жұмыс істей бастады, оның құрамына бастапқы 16 музыканттың ішінде 10 жас музыкант кірді. Олардың арасында Георг Фридрих Хендель оркестрдің бірінші скрипкашы солисі болды. Француздық аспаптық солистермен ынтымақтастық өте жемісті болды, бұл көптеген гастрольдерге, жазбаларға және флейтист Жан Пьер Рампаль және оның желдік ансамблінің мүшелерімен серіктестікке әкелді. Ристенпарт пен оның Саар камералық оркестрі қатысқан 170-ке жуық LP пластинкалары бүкіл әлемдегі әртүрлі пластинка компаниялары лицензия бойынша сатылған. Бұларға Бранденбург концерттерінің екі толық жиынтығы, оркестрлік сюиталар және фуга өнері, Бахтың вокалды кантаталарының бірнеше альбомы, көптеген Телеманн, Вивальди, Моцарт және Гайдн шығармалары, сонымен қатар Бриттен, Руссель және Хиндемит шығармаларының марапатталған жазбалары кіреді. 1967 жылдың желтоқсан айында Гюльбенкян Қорының камералық оркестрімен Португалияда гастрольде жүргенде Ристенпарт жүрек талмасынан қайтыс болды және Рождество қарсаңында Лиссабон ауруханасында көз жұмды. Саар камералық оркестрі өзінің нұрлы жолының сөнуінен кейін ұзаққа шыдамады. Төрт жыл бойы беделді виолоншист Антонио Янигро басшылығында болғаннан кейін, және оркестрдің негізгі музыканттары, бірінші скрипкашы Георг Фридрих Хендель және оның әйелі Бетти Хиндрихс Хендель, бірінші виолоншист, автокөлік апатында қаза тапқаннан кейін, 1973 жылы Саарбрюкен Радио Симфониялық оркестрімен біріктірілді.

Born in Kiel, Germany, he studied at the Stern Conservatory in Berlin and in Vienna. He was heavily involved in creating three orchestras in his lifetime, most notably the Chamber Orchestra of the Saar. With this group he created one of the earliest recorded collections of Bach's orchestral music. These recordings were made between 1954 and 1967 as Les Discophiles Français, Erato and Club Français du Disque releases in France and appeared then under license with various American labels (notably Nonesuch) on both LP and cassette. Following an out of print period, in 2000 the French Accord label, Universal released a six CD set comprising the entire set of Ristenpart recordings of Bach orchestral works. The conductor and his colleagues from Saarbrücken also recorded performances of works by Mozart and Haydn, among others. The lasting fame he received for these interpretations of Baroque and early Classical music overshadowed the fact that with his Saar orchestra he actually recorded works by approximately 230 composers, at least half of them belonging to the 20th century, for the Saar radio. A possible influence in this direction was Hermann Scherchen, with whom Ristenpart's mother was acquainted before 1914 and to whom she was married between 1919 and 1920. (Hermann Scherchen was a politically active conductor responsible for the premiere performances of what were at the time controversial pieces by composers such as Berg and Xenakis.) In 1932 Ristenpart became the conductor of a little string ensemble in Berlin, whose core was composed of women friends of his wife, the pianist and harpsichordist Ruth Christensen. This ensemble came to be known as the Karl Ristenpart Chamber Orchestra and often played for the Berlin radio and the Deutschlandsender, mostly for exhausting live night broadcasts abroad. But Ristenpart's career as a promising young conductor in Germany was hobbled by his refusal to join the Nazi Party. Following World War II, Ristenpart returned to devastated Berlin and put works by Gustav Mahler, his favorite composer, on the program of his first public concert in the summer of 1945. With Berlin divided into several foreign sectors, his unblemished political record allowed him to be named conductor for the "Radio in the American Sector" of Berlin (RIAS). In 1946 he thus started to record music, from Monteverdi to Stravinsky, with the forces of his former Karl Ristenpart Chamber Orchestra, supplemented by vocal soloists and top musicians from other Berlin orchestras, under the label "RIAS Choir and Chamber Orchestra". This constituted the second of his important periods of orchestra development and the beginning of his breakthrough to international fame as a conductor, which was mostly built on his ambitious J. S. Bach concert cycle from March 1947 to December 1952. From this period dates the legendary Archiv production featuring baritone Dietrich Fischer Dieskau and Hermann Töttcher playing oboe and oboe da caccia in Bach's cantatas Ich will den Kreuzstab gerne tragen, BWV 56 and Ich habe genug, BWV 82. But the worsening of the post war political situation in Germany in the early 1950s, particularly in Berlin where circulating between the various sectors became increasingly difficult, also created financial problems for radio broadcasting. When it became clear at the end of 1952 that the RIAS could not go on subsidizing all its orchestras, Ristenpart accepted an offer to create a new chamber orchestra for the Saar radio, with which he was also to produce LPs for Les Discophiles français (an unusual arrangement linked to the fact that the "autonomous" Saar region was still under French administration at the time). Ristenpart began working in the summer of 1953 as conductor of the Saar Chamber Orchestra, which, out of an initial 16, included 10 young musicians who had come along with him from Berlin. Among them were the Hendel Quartet, whose leader, Georg Friedrich Hendel, became the orchestra's first violin soloist. The ensuing collaboration with top French instrumental soloists was especially fruitful, leading to many tours, recordings and partnerships with soloists such as flautist Jean Pierre Rampal and the members of his wind ensemble Le Quintette à vent Français. Some 170 LP records featuring Ristenpart and his Saar Chamber Orchestra have been marketed under license by various record companies all over the world. These include two complete sets of the Brandenburg concertos, the Orchestral Suites and The Art of Fugue, several albums of Bach vocal cantatas, many Telemann, Vivaldi, many Mozart and Haydn works, but also award winning records of Britten, Roussel and Hindemith pieces. In December 1967, Ristenpart suffered a heart attack while on tour in Portugal with the chamber orchestra of the Gulbenkian Foundation and died in a Lisbon hospital on Christmas Eve. The Chamber Orchestra of the Saar was unable to survive long the dimming of its guiding light. After four years under the baton of the reputable cellist Antonio Janigro, and the death in a car accident of its core musicians, first violin Georg Friedrich Hendel and his wife Betty Hindrichs Hendel, first cellist, it merged with the Saarbrücken Radio Symphony Orchestra in 1973.