Кіріспе

Ацтек мифологиялық жыланы, мылтық. Ацтек дінінде Xiuhcōātl – ацтек от құдайы Xiuhtecuhtli-нің рух түрі саналатын мифологиялық жылан, кейде Huitzilopochtli қолданатын атлатл немесе қару ретінде бейнеленеді. Xiuhcoatl – классикалық науатль сөзі, ол "көк түсті жылан" деп аударылады, сонымен қатар "өрт жыланы" деген символдық және сипаттамалық мағынаны да білдіреді. Xiuhcoatl ацтек өнерінде жиі кездесетін тақырып, оның ішінде ацтек кодекстеріндегі суреттерде және Xiuhtecuhtli мен Huitzilopochtli бейнелерінің артқы әшекейі ретінде қолданылды. Ацтек императорларының патшалық тәждері (немесе xiuhuitzolli, "ұштырған көк түсті нәрсе") – от жыланның, яғни Xiuhcoatl-дың құйрығын бейнелеген болуы мүмкін.

Атрибуттары

Әдетте, Шиукоатльдің мұрны тік, артқа қарай бұрылған, ал денесі сегменттелген болып бейнеленген. Оның құйрығы трапеция мен жыл белгісіне ұқсайды және, әдетте, сол символды көрсетеді. Науатль тілінде «шихуитль» сөзі «жыл», «түркіз» және «шөп» деген мағыналарды білдіреді. Көбінесе Шиукоатльдің құйрығында ацтектердің «шөп» символы бейнеленеді. Жыланның денесі түйіліп оралған қағаз жолақтарымен жабылған, бұл жыланды қан төгу және құрбандық етумен байланыстырады. Постклассикалық кезеңде Шиукоатль отты жылан, оның құйрық белгісімен байланысты үш ұғыммен – түркіз, шөп және күн жылы – байланысты болды. Орталық Мексикада постклассикалық дәуірде бұл үш ұғымның барлығы отпен байланысты болды, құрғақ шөп пен күн жылы от пен күннің ыстығымен тығыз байланысты болды. Колумбқа дейінгі Борджия кодексінің 46-бетінде күйіп тұрған түркіз айнаның төңірегінде орналасқан төрт түтінді Шиукоатль жыланы бейнеленген. Майя қаласы Чичен-Ицадан түркізбен шеңберленген, төрт отты жыланмен айналдырылған айна табылды. Тула археологиялық ескерткішіндегі В үйіндісіндегі жауынгерлік бағаналардың арқасында айналар орналасқан, олар төрт Шиукоатль отты жыланымен қоршалған. Бұл – Хьюцилопочтли қолданған, шаңқайға ұқсайтын қару. Ол туғаннан кейін көп ұзамай әпкесі Койольксаукиді тесіп, оны жойды және сонымен қатар Центзон Уицтнауаны жеңді. Бұл оқиға Теночтитланның Ұлы ғибадатханасынан қазба жұмыстары кезінде табылған сынған мүсіннің фрагментінде бейнеленген. Фрагмент бастапқыда үлкен тас дискісінің бөлігі болған, онда құлаған Койольксауки бейнеленген, ал оның кеудесіне Шиукоатль отты жыланы енген. Хьюцилопочтлидің қолындағы бұл Шиукоатль, күннің отты сәулелерімен қуылған қараңғылық күштерінің символы.

Әдет-ғұрып

Панкецализцли рәсімінде Шиукоатль ашық аузынан қызыл қауырсындары шығып тұратын қағаз жылан түрінде бейнеленді, бұл отты көрсетеді. Рәсім барысында, жанатын шамдар да Шиукоатльді символдады және жылан биі орындалды.