Орта ғасырлық француз өлең және музыка формасы: Виреле
Virelai
Виреле – ежелгі француз поэзиясының музыкалық формасы. 13-15 ғасырларда Еуропада кең таралған, Машо, Дюфаи сияқты композиторлардың шығармаларында кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Вирелай – ортағасырлық француз поэзиясының бір түрі, көбінесе поэзия мен музыкада қолданылады. Ол үш белгілі бір форманың (басқалары – баллада және рондо) бірі болып табылады және 13-ғасырдың соңынан 15-ғасырға дейін Еуропада музыкаға қойылған ең көп таралған өлең формаларының бірі еді. Вирелайдың ең белгілі композиторларының бірі – Гийом де Машо (шамамен 1300–1377), ол өзі де өлеңдер жазған; оның осы формадағы 33 жеке композициясы бізге жеткен. Вирелайдың басқа композиторларының қатарында ең ертегілерінің бірі – Джеханно де л’Эскурел (1304 жылы қайтыс болған) және соңғыларының бірі – Гийом Дюфай (шамамен 1400–1474) бар. 15-ғасырдың ортасына қарай бұл форма музыкадан көбінесе ажыратылып, осы формада (баллада мен рондоны қоса алғанда) көптеген мысалдар жазылды, олар музыкаға қойылмаған немесе музыкасы сақталмаған. Тек бір шумағы бар вирелай бержерет деп те аталады.
A virelai is a form of medieval French verse used often in poetry and music. It is one of the three formes fixes (the others were the ballade and the rondeau) and was one of the most common verse forms set to music in Europe from the late thirteenth to the fifteenth centuries. One of the most famous composers of virelai is Guillaume de Machaut (c. 1300–1377), who also wrote his own verse; 33 separate compositions in the form survive by him. Other composers of virelai include Jehannot de l'Escurel, one of the earliest (d. 1304), and Guillaume Dufay (c. 1400–1474), one of the latest. By the mid 15th century, the form had become largely divorced from music, and numerous examples of this form (including the ballade and the rondeau) were written, which were either not intended to be set to music, or for which the music has not survived. A virelai with only a single stanza is also known as a bergerette.
Музыкалық вирелай
14-15 ғасырлардағы ән түрі ретіндегі вирелай әдетте үш шумақтан тұрады, ал бірінші шумақтан бұрын және әр шумақтың соңында қайталанатын рефрен болады. Әр шумақтың құрылымы бар формасымен ұқсас, екі бөлімі бірдей ұйқас пен музыканы (Stollen) бөліседі, одан кейін үшінші бөлім (Abgesang) келеді. Әр шумақтың үшінші бөлімі рефренмен бірге ұйқасын және музыкасын бөліседі. Осылайша, оны схемалық түрде AbbaA деп көрсетуге болады, мұнда "A" қайталанатын рефренды білдіреді, "a" рефренмен бірдей музыкаға қойылған шумақты білдіреді, ал "b" әртүрлі музыкаға қойылған қалған шумақтарды білдіреді. Бұл жалпы құрылымда жолдар саны мен ұйқас схемасы өзгеріп отыруы мүмкін. Рефрен мен Абгесанг әрқайсысы үш, төрт немесе бес жолдан тұруы мүмкін, мысалы ABA, ABAB, AAAB, ABBA немесе AABBA сияқты ұйқас схемаларымен. Пьер Мургес сипаттаған тағы бір форма – virelai nouveau, оның басында екі жолды рефрені бар, әр шумағы бірінші немесе екінші рефрен жолының кезектесіп қайталануымен аяқталады, ал соңғы шумағы екі рефрен жолымен кері ретпен аяқталады. Бұл формалар кейде ағылшын поэзиясында қайта жаңғырылады, мысалы Джон Пэйннің ("Көктемгі қайғы", virelai ancien) және Генри Остин Добсонның ("Шілде", virelai nouveau) туындыларында.
The virelai as a song form of the 14th and early 15th century usually has three stanzas, and a refrain that is stated before the first stanza and again after each. Within each stanza, the structure is that of the bar form, with two sections that share the same rhymes and music (Stollen), followed by a third (Abgesang). The third section of each stanza shares its rhymes and music with the refrain. Thus, it can be schematically represented as AbbaA, where "A" represents the repeated refrain, "a" represents the verse set to the same music as the refrain, and "b" represents the remaining verses set to different music. Within this overall structure, the number of lines and the rhyme scheme is variable. The refrain and Abgesang may be of three, four or five lines each, with rhyme schemes such as ABA, ABAB, AAAB, ABBA, or AABBA. Another form described by Père Mourgues is the virelai nouveau, which has a two line refrain at the beginning, with each stanza ending with a repetition of either the first or the second refrain verse in alternation, and the last stanza ending in both refrain verses in reversed order. These forms have occasionally been reproduced in later English poetry, e. g. by John Payne ("Spring Sadness", a virelai ancien), and Henry Austin Dobson ("July", a virelai nouveau).