Кіріспе

1910 жылы Кореяны Жапонияның ресми аннексиялауы

1910 жылғы Жапония-Корея келісімшарты, сондай-ақ Жапония-Корея аннексиялау келісімшарты деп те аталады, 1910 жылдың 22 тамызында Жапония империясы мен Корея империясының өкілдері жасаған. 1965 жылы Оңтүстік Корея мен Жапония арасындағы қарым-қатынастардың негізгі шарттары бұл келісімнің "бұрыннан күшін жойған және жарамсыз" екенін растады.

Тарих

Келісім 1910 жылғы 29 тамызда жарияланды (және күшіне енді), бұл Кореяда жапон үкімшілігінің кезеңінің басталуын ресми түрде белгіледі. Келісімде сегіз бап болды, біріншісі: "Корея императорының мәртебесі Кореяның барлық егемендік құқықтарын Жапония императорына толық және түгелдей берді". Корея империясының королі Годжонг кейіннен бұл келісімді неугяк (늑약 勒約) деп атады. Жояк (조약 條約) орнына қолданылатын баламалы термин корейлердің жапондықтар тарапынан келісімге мәжбүрленіп қол қойғанын көрсетеді. "Gyeongsul Gukchi (경술국치 庚戌國恥, Gyeongsul жылының ұлттық ұяттығы)" және "Gukchi il (국치일 國恥日, Ұлттық ұят күні)" – келісімге қол қойылған жыл мен күнді атау үшін қолданылатын баламалы терминдер. Ұлыбритания 1902 және 1905 жылдарғы Англо-жапондық одақ арқылы Жапониямен байланысын пайдалана отырып, Кореяны Жапонияға қосып алуға келісім берді, ал Америка Құрама Штаттары Тафт-Кацура келісіміне сәйкес бұл қосылып алуға рұқсат берді.

Кореяны Жапонияның анексиясы

Жапон империясы аннексия саясатын 1909 жылғы 6 шілдеде өткен Министрлер кеңесінде бекіткен еді. Дегенмен, жағымсыз салдарды азайту және халықаралық құқықтық негіздеме алу мәселесі шешілмеген қалды. Жапон императорлық үкіметі Ильджинхое кеңесшісі Шигемару Сугиямаға «бірлесу туралы петиция» сценарийін дайындады. Осыған дейін Сон Бьён Джун 1909 жылғы ақпанда Жапон империясына барып, ел мүддесі үшін келіссөздер жүргізді. Ито Хиробуми көп рет «бірлесуді» талап етті, бірақ Жапон императорлық қарулы күштерінің жоспары кешігуге себеп болғандықтан, ол тікелей Жапон империясына барып, Жапон императорлық премьер-министрі Кацура Таро және Жапон императорлық Чояның басқа мүшелеріне қарсы «бірлесу» туралы келіссөздер жүргізді. Егер Сон Бьён Джунның кабинеті құрылса, тек жазалау қаупі ғана емес, сонымен қатар, аннексияның басты рөлінен айырылып қалудан қорқып, Е Ван Ён «Егер қазіргі кабинет құласа да, одан да Жапонияға жақын кабинет құрыла алмайды» деді және білім экономикасы министрлігіне мұның мүмкін екенін хабарлады. Осындай сценарийді басқару барысында Жапон империясы «аннексия» кезеңінің пісіп келгенін біртіндеп шешіп, Шигемаруды Ли Ёнгу мен Сон Бьён Джун арқылы «бірлесу туралы петиция» жасауға итермеледі.

Заңдық

Келісімнің заңдылығы кейіннен Корея Республикасының эмиграциядағы уақытша үкіметі және Оңтүстік Корея үкіметі тарапынан дауға түсті. Келісімге Корея империясының мемлекеттік мөрі қойылғанмен, Корея императоры Суньчжон корей заңдарына сәйкес келісімге қол қоюдан бас тартты. Келісімге Корея империясының премьер-министрі Йе Ваньён және Жапон империясының резиденциялық генералы, граф Тераучи Масатаке қол қойды. Бұл мәселе екі ел арасындағы негізгі дипломатиялық қатынастарды орнату кезінде елеулі қиындықтар тудырды. Корея «Келісім күшін жойды» деген бапты қосуға талап етті, бірақ Жапон үкіметі заңсыздығын растамады. Жапон үкіметі 1965 жылы келісімнің күшін жойғанын мәлімдеді. 1965 жылғы Негізгі қатынастар шартының II бабында мынадай келісімге қол жеткізілді:

«Япония империясы мен Корея империясы арасында 1910 жылғы 22 тамызға дейін жасалған барлық шарттар мен келісімдердің күші жойылды деп расталады.»

Шарттың заңдылығын талқылау конференциясы

2001 жылдың қаңтар, сәуір және қараша айларында Гарвард университетінде Корея қорының қолдауымен 1910-1945 жылдар аралығында Кореяны Жапонияның аннексиялауының заңдылығы тақырыбында академиялық конференция («Тарихи және халықаралық құқық тұрғысынан Кореяны жапондық аннексияны қайта қарау») өтті. Оған Оңтүстік Корея, Солтүстік Корея, Жапония, АҚШ, Ұлыбритания, Германия және Канададан тарих және халықаралық құқық ғалымдары қатысты. Дерби университетінің профессоры Энтони Карти: «Империализмнің қалыптасу кезеңінде нақты келісімнің заңдылығын немесе заңсыздығын анықтайтын жеткілікті халықаралық құқық табу қиын». Халықаралық құқық жөніндегі Азиялық жылнамасында жазылғандай, «Карти корей ғалымдарының айтуынша, келісім-шарттар арқылы қараудың орнына, сол кездегі батыс державаларының үстемдігімен сипатталатын халықаралық қауымдастықтың нақты жағдайларын ескере отырып, Жапония мен Корея арасындағы қарым-қатынасты қарастыруды жөн көреді». Коннектикут университетінің профессоры Алексис Дадден Нитобе Инадзоның отаршылдық саясаты туралы ғылымын талқылады. Ол «Жапонияның Кореяны отарлауы: Дискурс және билік» атты кітабының авторы, онда жапон саясаткерлері Кореяны заңды түрде аннексиялау үшін халықаралық құқықты мұқият зерттеп, кейін қолданғандығын талқылайды. Кан Кимураның сөзіне сәйкес, осы конференцияның маңызды нәтижесі – Кореяның аннексия заңсыз деп талап етуі, қатысқан батыс ғалымдары және халықаралық құқық мамандары тарапынан қабылданбады. 2010 жылдың 23 маусымында 75 Оңтүстік Корея парламент депутаты Премьер-министр Наото Канға Жапония-Корея аннексиялық шартын заңды түрде жоюды ұсынды. 2010 жылдың 6 шілдесінде корей және жапондық прогрессивті христиандық ұйымдар Токиодағы корей YMCA бөлімшесінде бас қосып, Жапония-Корея аннексиялық шартының негізсіз екенін бірлесіп мәлімдеді. 2010 жылдың 28 шілдесінде Корея мен Жапониядан 1000-ға жуық зиялылар Жапония-Корея аннексиялық шарты бастапқыда жарамсыз болғандығы туралы бірлескен мәлімдеме жасады.